Pracodawca musi zawrzeć umowę o badania profilaktyczne

Czy każda firma zatrudniająca pracowników powinna podpisać umowę o świadczenie profilaktycznej opieki zdrowotnej z przychodnią zatrudniającą lekarzy medycyny pracy?

Tak. Obowiązek zawarcia pisemnej umowy z jednostką medycyny pracy, która będzie przeprowadzała badania pracowników danego zakładu, wynika wprost z art. 12 ust. 1 ustawy z 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy (t.j. Dz.U. z 2004 r. nr 125, poz. 1317 z późn. zm.). Należy pamiętać, że obowiązek ten nie jest zależny od liczby zatrudnionych pracowników. Powstaje on z chwilą zatrudnienia pierwszego pracownika. W praktyce jednak często bywa tak, że pracodawcy, w szczególności zatrudniający niewielką liczbę podwładnych, kierują ich na badania do przypadkowego lekarza medycyny pracy, a następnie zwracają im poniesione koszty. Choć zdarza się to często, takie postępowanie jest niezgodne z obowiązującymi przepisami. Z regulacji zawartych we wspomnianej ustawie jednoznacznie wynika, że badania wstępne, okresowe i kontrolne pracowników oraz inne świadczenia zdrowotne muszą być wykonywane na podstawie pisemnej umowy zawartej między pracodawcą a podstawową jednostką służby medycyny pracy. Przy okazji warto zwrócić uwagę, że firmy coraz częściej decydują się na zawarcie umowy o świadczenie profilaktycznej opieki zdrowotnej z prywatnymi przychodniami medycznymi.

Co powinna zawierać prawidłowo sporządzona umowa o świadczenie profilaktycznej opieki zdrowotnej?

Należy określić w niej strony umowy. Trzeba także wymienić osoby objęte świadczeniami z tytułu tej umowy. Będą to w szczególności pracownicy, osoby wykonujące obowiązki na podstawie umów cywilnoprawnych i kandydaci do pracy. Ponadto należy ustalić zakres opieki zdrowotnej. Powinien on obejmować co najmniej te rodzaje świadczeń, do których zapewnienia pracodawca jest zobowiązany na podstawie kodeksu pracy, czyli badania profilaktyczne. Umowa może przewidywać także świadczenie innych usług medycznych, do których zapewnienia pracodawca nie jest zobowiązany. Może to być np. stała opieka internistyczna czy stomatologiczna dla pracowników. Decyduje się na to coraz więcej zakładów pracy. Umowa musi określać warunki i sposób udzielania świadczeń, w tym m.in. tryb przekazywania zaświadczeń lekarskich o zdolności do pracy. Trzeba ustalić sposób kontrolowania przez pracodawcę wykonywania postanowień umowy. Konieczne jest także określenie obowiązków pracodawcy wobec placówki medycznej. Dotyczą one np. przekazywania informacji o występowaniu czynników szkodliwych dla zdrowia lub warunków uciążliwych, zapewnienia możliwości przeglądu stanowisk pracy w celu dokonania oceny panujących na nich warunków, a także udostępniania wyników kontroli warunków pracy w części odnoszącej się do ochrony zdrowia. Warto podkreślić, że jeżeli pracodawca nie wywiązuje się z tych obowiązków wobec przychodni, z którą jest związany umową, może ona poinformować inspektorat PIP o braku realizacji ustawowych zadań przez zakład pracy. Należy pamiętać, że umowa może być zawarta na okres nie krótszy niż rok. Oczywiście zakład pracy i przychodnia mogą podpisać ją na dłużej.

Jak najlepiej ustalić zasady dokonywania rozliczeń finansowych usług wynikających z umowy?

Przede wszystkim trzeba określić w umowie wysokość należności za poszczególne usługi, terminy płatności i sam tryb rozliczeń finansowych. Warto pamiętać, że jeżeli wykupiony przez pracodawcę pakiet medyczny obejmuje nie tylko badania profilaktyczne, ale również inne świadczenia dla pracowników, to przy ustalaniu płatności należy wyodrębnić wyraźnie, jaką ich część stanowią badania profilaktyczne, a jaka przypada na inne usługi medyczne. Brak takiego rozdzielenia może być przyczyną poważnych problemów. Przy okazji warto podkreślić, że konieczne jest ustalenie sposobu rozwiązania umowy za wypowiedzeniem i przypadki stanowiące podstawę rozwiązania umowy ze skutkiem natychmiastowym - np. w sytuacji braku płatności za usługi lub nieprzekazywaniu w terminie przez pracodawcę informacji o ryzyku zawodowym.

Czy w umowie należy szczegółowo określać zakres badań profilaktycznych, które mają być dokonywane?

Można zawrzeć w niej takie zapisy. Należy jednak pamiętać, że zakres badań i sposób ich przeprowadzenia określa kodeks pracy oraz rozporządzenie ministra zdrowia i opieki społecznej z 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w kodeksie pracy (Dz.U. nr 69, poz. 332 z późn.zm.). Zgodnie z tym rozporządzeniem lekarz przeprowadzający badania profilaktyczne może poszerzyć ich zakres oraz wyznaczyć krótszy termin następnego badania, jeżeli stwierdzi, że jest to niezbędne dla prawidłowej oceny stanu zdrowia pracownika przyjmowanego do pracy.

Czy pracodawca, kierując pracownika albo kandydata do pracy na profilaktyczne badania lekarskie, musi w skierowaniu określić nazwę placówki, która ma je wykonać?

Tak. Oprócz tego pracodawca musi też podać w skierowaniu nazwę stanowiska pracy oraz występujące tam czynniki szkodliwe dla zdrowia albo warunki uciążliwe, jak również aktualne wyniki analizy czynników szkodliwych występujących na tych stanowiskach. Nieprzekazanie tego rodzaju informacji może wpłynąć na zaniechanie wykonywania odpowiednich badań medycznych. Potwierdził to również Sąd Najwyższy w wyroku z 27 stycznia 2011 r. (II PK 175/10, LEX nr 885002). Sąd stwierdził w nim także, że inicjatywa w zakresie badań profilaktycznych należy do pracodawcy, który kieruje pracownika na badania, kontroluje ich wykonanie przez pracownika, może kwestionować orzeczenia, domagając się ponowienia badań, a także gromadzi zaświadczenia lekarskie dokumentujące wyniki badań.

Czy ważne będą badania profilaktyczne wykonane przez pracowników poza przychodnią, z którą ich pracodawca zawarł umowę?

Takie wyniki mogą być zakwestionowane zarówno przez pracodawcę, jak i przez kontrolującego go przedstawiciela Państwowej Inspekcji Pracy. Potwierdza to stanowisko departamentu prawnego Głównego Inspektoratu Pracy (PiZS 9/2012), w którym zwrócono uwagę, że przedstawienie zaświadczenia od innego lekarza niż ten, z którym pracodawca ma podpisaną umowę, nie jest równoznaczne ze spełnieniem obowiązku odbycia badań profilaktycznych. Przyjęcie przez pracodawcę zaświadczenia o braku przeciwwskazań do świadczenia pracy na określonym stanowisku, wydane przez inną jednostkę niż ta, z którą ma podpisaną umowę, stanowi też naruszenie postanowień tej umowy.

@RY1@i02/2013/027/i02.2013.027.21700090c.802.jpg@RY2@

materiały prasowe

Barbara Jóźwik, radca prawny w kancelarii Schoenherr

Rozmawiał Krzysztof Tomaszewski