Kobieta w ciąży może stracić wyższe stanowisko, ale nie można z nią rozwiązać stosunku pracy

TEZA Korzystanie przez członka korpusu służby cywilnej zajmującego wyższe stanowisko w służbie cywilnej z uprawnień wynikających z rodzicielstwa nie stanowi przeszkody do zastosowania wobec niego art. 61 ustawy o służbie cywilnej.

Odpowiadając na pismo Urzędu X dotyczące stosowania art. 61 ustawy z 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (Dz. U. Nr 227, poz. 1505, z późn. zm.), dalej: ustawa, Departament Prawny Kancelarii Prezesa Rady Ministrów wyraża opinię o dopuszczalności zastosowania przepisów tego artykułu w stosunku do członka korpusu służby cywilnej w okresie jego usprawiedliwionej nieobecności w pracy.

Korzystanie przez pracownika z uprawnień do różnego rodzaju urlopów i zwolnień, wynikających z działu ósmego ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94, z późn. zm.) w żaden sposób nie wpływa na dopuszczalność zastosowania art. 61 ustawy. Również ciąża pracownicy nie stanowi przeszkody prawnej w dokonaniu przeniesienia na podstawie art. 61 ustawy.

Przepisy tego artykułu stanowią samodzielną podstawę prawną do dokonania przez pracodawcę zmiany treści stosunku pracy w zakresie zajmowanego stanowiska oraz - pośrednio, w związku z tą zmianą stanowiska - zmiany wysokości wynagrodzenia zasadniczego. Regulują one w całości sytuację prawną członka korpusu służby cywilnej, co przesądza, na mocy art. 9 ust. 1 ustawy, o tym, że do osoby przenoszonej w tym trybie nie stosuje się przepisów Kodeksu pracy. Na uwagę zasługuje użycie w ust. 1 art. 61 ustawy sformułowania "w każdym czasie", które dopuszcza zastosowanie tego przepisu bez względu na okoliczności dotyczące osoby zatrudnionej na danym stanowisku. Służy to realizacji uzasadnionych interesów pracodawcy, które mogą polegać na konieczności zapewnienia sprawnego funkcjonowania urzędu, zagrożonego przykładowo dłuższą nieobecnością w pracy osoby zatrudnionej na wyższym stanowisku w służbie cywilnej. W ten sposób ustawodawca wprowadził prymat interesu publicznego (urzędu, w którym jest zatrudniona dana osoba, a pośrednio także całej służby cywilnej) nad interesem prywatnym członka korpusu służby cywilnej. Ten sam ustawodawca ochronił jednocześnie uzasadnione interesy ekonomiczne członka korpusu służby cywilnej przez wprowadzenie gwarancji zachowania dotychczasowych dochodów przez pewien okres (art. 61 ust. 4 ustawy). Warto w tym miejscu zauważyć, że w odniesieniu do wyższych stanowisk w służbie cywilnej niedopuszczalne jest zawarcie umowy o pracę na czas określony w celu zastępstwa pracownika nieobecnego z przyczyn usprawiedliwionych, która to umowa jest przez innych pracodawców stosowana w praktyce w razie udzielenia pracownikowi długotrwałego urlopu przysługującego przykładowo zgodnie z przepisami działu ósmego Kodeksu pracy.

W całościowej regulacji art. 61 ustawy nie zdecydowano się w żadnym zakresie ograniczyć dopuszczalności stosowania tych przepisów, ze względu na sytuację prawną i faktyczną (w tym rodzinną) członka korpusu służby cywilnej zatrudnionego na wyższym stanowisku w służbie cywilnej. W szczególności, co należy podkreślić, nie zostały wprowadzone ograniczenia zastosowane wyłącznie w przepisach art. 63 ustawy (przewidujących również dopuszczalność przeniesienia na inne stanowisko w innej miejscowości), które zakazują przeniesienia m. in. urzędnika służby cywilnej będącego kobietą w ciąży (ale już nie zakazują przeniesienia w okresie urlopu macierzyńskiego).

Należy przypomnieć, że do osoby zatrudnionej na wyższym stanowisku w służbie cywilnej (zarówno pracownika, jak i urzędnika służby cywilnej) ma zastosowanie zakaz wypowiedzenia albo rozwiązania stosunku pracy w okresie ciąży pracownicy, wprowadzony art. 177 Kodeksu pracy. Zgodnie z przepisem art. 177 par. 1 Kodeksu pracy, pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę w okresie ciąży, a także w okresie urlopu macierzyńskiego pracownicy, chyba że zachodzą przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z jej winy i reprezentująca pracownicę zakładowa organizacja związkowa wyraziła zgodę na rozwiązanie umowy. Należy jednak podkreślić, że wspomniany przepis art. 177 par. 1 Kodeksu pracy zabrania jedynie wypowiadania i rozwiązywania umowy o pracę w okresie ciąży i urlopu macierzyńskiego. Tymczasem art. 61 ustawy nie przewiduje ani wypowiadania, ani tym bardziej rozwiązywania umowy o pracę. Zgodnie z utrwalonymi poglądami orzecznictwa i doktryny przenoszenie pracownika na inne stanowisko albo do pracy u innego pracodawcy, jako instytucja charakterystyczna dla ustaw szczególnych regulujących prawa i obowiązki wybranych grup pracowniczych sektora publicznego (tzw. pragmatyk pracowniczych), jest instytucją prawną odrębną od wypowiedzenia umowy o pracę, zarówno definitywnego, jak i zmieniającego.

@RY1@i02/2013/026/i02.2013.026.088000600.802.jpg@RY2@

- Dobrosław Dowiat-Urbański

Zastępca Dyrektora

Jacek Kwieciński

Radca Prezesa Rady Ministrów

- Michał Graczyk

Radca Szefa Kancelarii Prezesa Rady Ministrów