Czy możliwe jest zwalnianie pracowników ze względu na wiek

w Kontroler ruchu lotniczego będzie pracować bez ograniczeń

w Inspektor nie zostanie zwolniony po ukończeniu 65 lat

W styczniu 2013 roku weszły w życie przepisy podnoszące powszechny wiek emerytalny zarówno kobiet, jak i mężczyzn. Będzie to następować systematycznie o miesiąc raz na kwartał. Wraz ze zmianą terminów osiągania wieku uprawniającego do zakończenia aktywności zawodowej niezbędne było dostosowanie ustaw pragmatycznych określających możliwości rozwiązania stosunku pracy z osobami wykonującymi zawody i prace wymagające szczególnych umiejętności. Ustawodawca zastosował generalną zasadę sprowadzającą się do zniesienia możliwości zwolnienia z pracy zatrudnionego, który ukończył 65 lat. W różnych jednak ustawach zostało to inaczej przeprowadzone.

Profesor z cenzurą

Od 1 stycznia 2013 r. w ustawie z 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 572) uległ zmianie art. 127 ust. 2. Wcześniej ten przepis zakładał, że stosunek pracy mianowanego nauczyciela akademickiego zatrudnionego w uczelni publicznej wygasał z końcem roku akademickiego, w którym ukończył on 65 lat. Obecnie jest to możliwe dopiero po ukończeniem 67. roku życia, ale pod warunkiem że taka osoba już nabyła prawo do emerytury. Jeżeli z ukończeniem tego wieku osoba ta nie będzie mogła otrzymać świadczenia z ZUS, to wygaśnięcie stosunku pracy nastąpi z końcem roku akademickiego, w którym faktycznie otrzyma emeryturę.

Jednocześnie mianowany nauczyciel przechodzący na emeryturę z powodu ukończenia 67 lat nie może ponownie zostać mianowany. Natomiast stosunek pracy mianowanego nauczyciela akademickiego posiadającego tytuł naukowy profesora, zatrudnionego na stanowisku profesora nadzwyczajnego lub zwyczajnego w uczelni publicznej będzie wygasać z końcem roku akademickiego, w którym ukończy on 70 lat.

Docent na emeryturę

Reforma wieku emerytalnego spowodowała także konieczność nowelizacji art. 22 ust. 1 ustawy z 18 marca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym, ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 84, poz. 455 z późn. zm.). Jeszcze do końca ubiegłego roku przepis ten przewidywał, że osoba zatrudniona na stanowisku docenta, na podstawie mianowania na czas nieokreślony albo umowy o pracę na czas nieokreślony, pozostaje na tym stanowisku, jednak nie dłużej niż do końca roku akademickiego, w którym ukończyła 65 lat. Od tego roku praca na tym stanowisku takiej osoby będzie możliwa jednak nie dłużej niż do końca roku akademickiego, w którym ukończyła 67. rok życia. Dodatkowo musi jednak posiadać prawo do emerytury.

Jeżeli natomiast w wyżej wymienionym wieku zainteresowany nie nabywa jeszcze uprawnień do świadczenia, to wygaśnięcie stosunku pracy nastąpi z końcem roku akademickiego, w którym uzyska te prawa. Ustawodawca, wprowadzając przepis ograniczający okres zatrudnienia w szkołach wyższych, tłumaczył się tym, że konieczna jest poprawa niekorzystnej struktury demograficznej. Rozwiązania te mają przyczynić się do tworzenia miejsc pracy dla młodych naukowców, którzy skorzystają z nowych możliwości, jakie stwarza im ustawa w zakresie kariery naukowej, tj. uproszczenia ścieżki awansu naukowego oraz akademickiego.

Dłuższa praca

Od tego roku nie będzie także możliwe rozwiązanie stosunku pracy z nauczycielem zatrudnionym w szkole na podstawie mianowania tylko z powodu ukończenia przez niego 65. roku życia. Nie stracą pracy także urzędnicy państwowi mianowani tylko dlatego, że osiągnęli wiek uprawniający do emerytury powszechnej. Rozwiązanie stosunku pracy z taką osobą będzie możliwe m.in. wówczas, jeśli taki zatrudniony trwale utraci zdolność fizyczną lub psychiczną do pracy na zajmowanym stanowisku. Musi to być jednak potwierdzone przez komisję lekarską. Nie będzie możliwości odwołania z zajmowanego stanowiska inspektora kontroli skarbowej tylko dlatego, że już ma 65 lat.

Także minister sprawiedliwości nie będzie mieć podstawy prawnej do odwołania komornika z zajmowanego stanowiska, jeśli ten ukończył wyżej wskazany wiek. Z tego powodu stanowiska nie straci również ekspert powoływany przez prezesa Urzędu Patentowego. Podobna ochrona została wprowadzona w przypadku kuratorów zawodowych, którzy zachowają pracę mimo osiągnięcia wieku emerytalnego.

Również dyrektor urzędu morskiego nie będzie mógł skreślić pilota z listy z powodu ukończenia przez niego 65. roku życia. Z podobnej ochrony skorzystają także inspektorzy zatrudnieni w Państwowej Inspekcji Pracy.

PRZYKŁADY

1 Czy kierownika apteki obowiązuje limit wiekowy

Nie. Od 1 stycznia 2013 r. pełnienie stanowiska kierownika apteki nie jest już ograniczone wiekiem. Zmiana ta wynika z nowelizacji art. 88 ustawy z 6 września 2001 r. - Prawo farmaceutyczne (Dz.U. nr 45, poz. 271 z późn. zm.) przeprowadzonej przez ustawę z 23 listopada 2012 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z podwyższeniem wieku emerytalnego (Dz.U. z 2012 r., poz. 1544). Przed wejściem w życie zmian, czyli do końca grudnia 2012 r., osoba nadzorująca pracę apteki nie mogła przekroczyć 65. roku życia. Na wniosek zainteresowanego, który już ukończył ten wiek, możliwe było przedłużenie sprawowania tej funkcji o kolejne pięć lat. Było to jednak możliwe wyłącznie za zgodą wojewódzkiego inspektora farmaceutycznego wydaną na wniosek zainteresowanego prowadzącemu aptekę i po zasięgnięciu opinii okręgowej izby aptekarskiej. Tym samym kierownikiem apteki nie mogła być już pod żadnym pozorem osoba, która ukończyła 70 lat. Od nowego roku także ten przepis jest bezprzedmiotowy.

2 Czy kontroler ruchu lotniczego straci pracę

Nie. Uległy zmianie przepisy ustawy z 3 lipca 2002 r. - Prawo lotnicze (Dz.U. z 2012 r., poz. 933 oraz 951). Na tej podstawie został uchylony art. 101 ust. 3. Z przepisu tego wynikało, że posiadacz licencji kontrolera ruchu lotniczego, który ukończył 60 lat, nie może wykonywać dotychczasowych czynności. Górna granica wieku dla takich osób do wykonywania czynności lotniczych na podstawie posiadanej licencji nie wynika z prawa unijnego. Zgodnie z nim europejskie orzeczenie lekarskie klasy 3 dla kontrolerów ruchu lotniczego zostało określone przez Europejską Organizację do spraw Bezpieczeństwa Żeglugi Powietrznej (Eurocontrol). Na tej podstawie uznano, że taka osoba musi mieć przeprowadzone badanie elektrokardiografii wysiłkowej lub inne odpowiednie badania kardiologiczne w wieku 65 lat, a następnie co 4 lata.

3 Czy opiekunowie zyskają wyższe składki

Tak. Podniesienie wieku emerytalnego spowodowało konieczność zmiany przepisów także w ustawie z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r. nr 175, poz. 1362 z późn. zm.). Nowelizacja dotyczy art. 41 ust. 4 i 5 przywołanej ustawy i jest związana z dłuższym opłacaniem składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe za osoby, które rezygnują z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania bezpośredniej, osobistej opieki nad długotrwale lub ciężko chorym członkiem rodziny oraz niezamieszkującymi matką, ojcem lub rodzeństwem. Od nowego roku składka na ubezpieczenie emerytalne i rentowe będzie opłacana nie dłużej niż do czasu osiągnięcia łącznego stażu ubezpieczeniowego (okresy składkowe i nieskładkowe) wynoszącego 25 lat. Takie rozwiązanie nie przysługuje jednak osobom, które w dniu złożenia wniosku o opłacanie składek mają już ukończone 50 lat, ale nie posiadają co najmniej 10-letniego okresu podlegania ubezpieczeniom społecznym.

Bożena Wiktorowska

bozena.wiktorowska@infor.pl

Podstawa prawna

Ustawa z 23 listopada 2012 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z podwyższeniem wieku emerytalnego (Dz.U. z 2012 r., poz. 1544).

TRZY PYTANIA

Nie można dyskryminować pracownika ze względu na wiek

@RY1@i02/2013/005/i02.2013.005.183001400.802.jpg@RY2@

Karolina Miara, adwokat

Od stycznia tego roku pracownicy i prowadzący własne firmy obowiązkowo będą dłużej pracować o miesiąc co kwartał. Zmienione zostały także zasady przechodzenia na emeryturę m.in. nauczycieli, urzędników czy posłów. Dlaczego?

Ustawodawca nie mógł pozostawić bez zmian ustaw pragmatycznych dotyczących zasad przechodzenia na emerytury różnych grup zawodowych. Wprowadzenie innego powszechnego wieku emerytalnego, który docelowo ma wynieść 67 lat, wymagało bowiem odpowiedniego dostosowania regulacji prawnych nawiązujących do nowego wieku emerytalnego. W efekcie tego jednym aktem wprowadzono zmiany w 20 ustawach.

Zmiany te pozornie mają charakter techniczny. Sprowadzają się do uchylenia przepisów umożliwiających zwalnianie z pracy osób zatrudnionych tylko dlatego, że ukończyły one 65 lat. Czy tak jest faktycznie?

Nie. Uchylenie tych przepisów wynika z art. 32 ust. 2 konstytucji. Zgodnie z nim nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny. Zakaz dyskryminacji obowiązuje także w prawie pracy. Z przepisów kodeksu pracy wynika, że niedopuszczalna jest jakakolwiek dyskryminacja w zatrudnieniu, bezpośrednia lub pośrednia, w szczególności m.in. ze względu na płeć i wiek. Zasada ta została zapisana w art. 11³ kodeksu pracy. Pracownicy powinni być tak samo traktowani w zakresie nawiązania i rozwiązania stosunku pracy, warunków zatrudnienia, awansowania oraz dostępu do szkolenia w celu podnoszenia kwalifikacji zawodowych. I to bez względu m.in. na płeć i wiek. Równe traktowanie w zatrudnieniu oznacza niedyskryminowanie w jakikolwiek sposób, bezpośrednio lub pośrednio, z określonych wyżej przyczyn. Te zasady zostały określone w art. 18^3a par. 1 i 2 kodeksu pracy. I właśnie dlatego z ustaw pragmatycznych musiały zniknąć przepisy, że ukończenie 65. roku życia mogło być powodem zwolnienia pracownika z pracy. Jak wynika z ugruntowanego orzecznictwa sądowego, osiągnięcie wieku emerytalnego i nabycie prawa do emerytury nie może stanowić wyłącznej przyczyny wypowiedzenia umowy o pracę przez pracodawcę.

Dlaczego więc te przepisy tak długo obowiązywały?

To pytanie do ustawodawcy. Tym bardziej że pracownicy zwalniani ze względu na wiek wygrywali sprawy w sądach. Polska musiała się liczyć z koniecznością uporządkowania tej kwestii ze względu na przepisy unijne. Najważniejsza dla starszych pracowników jest Dyrektywa Rady 2000/78/WE z 27 listopada 2000 r. ustalająca ogólne warunki ramowe równego traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy (Dz.Urz. WE L 303 z 2 grudnia 2000 r.) oraz zakazująca dyskryminacji ze względu na wiek.

Notowała Bożena Wiktorowska