W jaki sposób rozliczyć czas pracy młodocianego

Uczeń pierwszej klasy zawodowej szkoły gastronomicznej, który uczy się na kucharza, podjął zatrudnienie w hotelu w celu przygotowania zawodowego. Umowę o pracę podpisano z winy pracownika wyjątkowo 10 września, gdyż młodociany zbyt późno zgłosił pracodawcy chęć praktycznej nauki zawodu. Zgodnie z planem lekcji zajęcia szkolne odbywają się w poniedziałki od 9.00 do 17.00, we wtorki w godzinach 8.00-15.00 i w środy od 10.00 do 16.00, więc pracodawca planuje młodocianemu 8-godzinne dniówki jedynie w czwartki i piątki. W dniach, w których odbywają się zajęcia szkolne, poleca młodocianemu mniejszą liczbę godzin, wymaga jednak w zamian stawiania się w pracy w co drugą sobotę miesiąca, aby pomógł w przygotowaniu większych bankietów czy ślubów. Czy taki sposób planowania czasu pracy jest prawidłowy? Jak naliczyć wynagrodzenie za przepracowaną część miesiąca, jeśli młodociany przekroczył jednocześnie obowiązujące go normy czasu pracy w skali części miesięcznego okresu rozliczeniowego? Co grozi pracodawcy za naruszenie przepisów dotyczących nieprzerwanych odpoczynków dobowych i tygodniowych oraz norm czasu pracy młodocianego?

ODPOWIEDŹ

@RY1@i02/2014/191/i02.2014.191.217001000.802.jpg@RY2@

Łukasz Prasołek asystent sędziego w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych SN

Pracownik młodociany to osoba, która ukończyła 16 lat, ale nie przekroczyła 18. roku życia. Jeśli nie posiada on kwalifikacji zawodowych, czyli nie ukończył np. przyuczenia do wykonywania określonej pracy lub nauki zawodu może być, tak jak w przykładzie, zatrudniony jedynie w celu przygotowania zawodowego. Z uwagi na konieczność ochrony jego zdrowia, obowiązek zapewnienia mu odpowiednich warunków do odpoczynku i regeneracji oraz nauki i rozwoju psychicznego ustawodawca zaostrzył zasady planowania pracy takich osób, w porównaniu do pracowników pełnoletnich.

Kilka naruszeń

Czas pracy pracownika młodocianego, który ukończył 16. rok życia, nie może przekroczyć 8 godzin na dobę. Do jego czasu pracy wlicza się jednak czas nauki w wymiarze wynikającym z obowiązkowego programu zajęć szkolnych młodocianego i to niezależnie od tego, czy odbywają się one w godzinach pracy. W praktyce oznacza to, że prawidłowe zaplanowanie pracy w dniach, w których młodociany uczestniczy w zajęciach szkolnych, wymaga odjęcia od obowiązującej go normy dobowej wymiaru obowiązkowych zajęć szkolnych. Wynik tego działania to maksymalna liczba godzin pracy, którą pracodawca może polecić młodocianemu w danej dniówce. Odnosząc to do przedstawionego grafiku widać, że pracodawca naruszył tą zasadę 22 i 24 września. W pierwszym z nich polecił młodocianemu godzinę pracy, choć pracownik miał w tym dniu zaplanowane 8 godzin zajęć szkolnych, w drugim zaplanował 3 godziny pracy, po 6 godzinach zajęć lekcyjnych.

Podobny skutek wywiera zaplanowanie 23 września młodocianemu pracy od godz. 5.00. Wykroczeniem jest w tym przypadku złamanie zakazu zatrudnienia młodocianych w ramach pory nocnej, która w przypadku młodocianych ustawowo trwa od 22.00 do 6.00. Jednocześnie pracodawca polecił młodocianemu 2 godziny pracy w dniu, w którym zgodnie z planem spędza on w szkole 7 godzin, co powoduje przekroczenie o godzinę dobowej normy czasu pracy.

Polecając pracownikowi 22 września godzinę pracy do 19.00, pracodawca naruszył przepis o odpoczynkach dobowych. Przerwa w pracy młodocianego powinna obejmować porę nocną i trwać nieprzerwanie nie mniej niż 14 godzin. W omawianym przypadku spełniony jest tylko pierwszy warunek, gdyż odpoczynek pracownika trwa od 19.00 do 8.00, kiedy to rozpoczyna on zajęcia szkolne we wtorek, obejmując godziny trwania pory nocnej, trwającej w tym przypadku od 22.00 do 6.00. Przerwa nocna młodocianego jest zbyt krótka, gdyż obejmuje jedynie 13 godzin, więc w przypadku kontroli Państwowej Inspekcji Pracy pracodawca może odpowiedzieć za kolejne wykroczenie przeciwko przepisom o zatrudnianiu młodocianych.

Podobny efekt ma zobowiązanie młodocianego do wykonywania pracy w sobotę 20 września. Pracodawca nie miał prawa żądać, by odpracowywał on krótsze wymiary dobowe, planowane na dni, w których uczestniczy w zajęciach szkolnych. Obowiązek zaliczenia godzin nauki szkolnej do czasu pracy wynika bezpośrednio z przepisu, więc polecenie ich odpracowania prowadzi w prostej drodze do naruszenia przeciętnej tygodniowej normy czasu pracy. Zobowiązanie młodocianego do pracy w sobotę w godz. 14.00 - 22.00 powoduje, że okres od momentu jej zakończenia, do rozpoczęcia w poniedziałek obejmuje 35 godzin. Byłaby to wartość wystarczająca dla pełnoletniego pracownika, niemniej w przypadku młodocianych ustawodawca wymaga, by odpoczynek tygodniowy trwał nieprzerwanie 48 godzin i obejmował niedzielę. W omawianym przypadku spełniony jest tylko drugi z omawianych warunków, więc działanie to narusza przepisy o czasie pracy, stanowiąc kolejne wykroczenie po stronie pracodawcy.

Warto pamiętać, że młodociani mają prawo do 30-minutowych przerw wliczanych do czasu pracy w dobach, w których wymiar czasu pracy przekracza 4,5 godziny. Przypadek taki występuje 11, 12, 18, 19, 20, 25 i 26 września, więc młodociany nabył łącznie prawo do 3,5 godziny płatnych przerw wliczanych do czasu pracy. Ich nieudzielanie stanowiłoby kolejne wykroczenie przeciwko ochronnym przepisom o czasie pracy.

Za niepełny miesiąc

Wynagradzanie pracowników młodocianych, zatrudnionych w celu praktycznej nauki zawodu zostało ustalone jako procent przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w poprzednim kwartale, obowiązującego od pierwszego dnia następnego miesiąca po ogłoszeniu przez prezesa GUS w Monitorze Polskim. Jego wysokość rośnie w kolejnych latach nauki, od 4 proc. kwoty bazowej w pierwszym roku, poprzez 5 proc. w drugim, do 6 proc. w trzecim roku nauki. W okresie od 1 września do 30 listopada 2014 r. oznacza to gwarancję uzyskiwania minimalnego wynagrodzenia w wysokości:

●149,60 zł w pierwszym roku nauki,

●187,00 zł w drugim roku nauki,

●224,40 zł w trzecim roku nauki.

Problem z wynagrodzeniem w omawianym przypadku polega na tym, że młodociany został zatrudniony w trakcie miesiąca, co uzasadnia proporcjonalne obniżenie miesięcznej stawki. Zasady, na jakich powinno się to odbywać, określa stanowisko Głównego Inspektoratu Pracy z 7 grudnia 2010 r. w sprawie wynagrodzenia pracownika młodocianego oraz zasad ustalania wynagrodzenia za część miesiąca lub za czas choroby przysługującego młodocianemu (GPP- 110-4560-69-1/10/PE/RP).

Zatrudnienie w trakcie miesiąca rodzi konieczność odpowiedniego zastosowania par. 12 rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z 29 maja 1996 r. w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy oraz wynagrodzenia stanowiącego podstawę obliczania odszkodowań, odpraw, dodatków wyrównawczych do wynagrodzenia oraz innych należności przewidzianych w kodeksie pracy (Dz.U. nr 62, poz. 289 ze zm.). Odnosi się on do przypadków, gdy pracownik wynagradzany stawką miesięczną był nieobecny w pracy z innych przyczyn niż choroba i nie zachowuje za ten okres prawa do wynagrodzenia oraz gdy okres pozostawania w stosunku pracy przez danego pracownika nie obejmuje pełnego miesiąca. W takich okolicznościach miesięczną stawkę wynagrodzenia należy:

Podzielić przez liczbę godzin przypadających do przepracowania w danym miesiącu.

Otrzymaną kwotę mnoży się przez liczbę godzin nieobecności pracownika w pracy z tych przyczyn.

Wynik tego działania należy następnie odjąć od wynagrodzenia przysługującego za cały miesiąc.

Wynagrodzenie przysługuje młodocianemu zarówno za czas praktycznej nauki zawodu, jak i za czas dokształcania teoretycznego w szkole. Tym samym w przypadku zatrudnionych w celu praktycznej nauki zawodu okres nieobecności obejmuje nie tylko godziny pracy, ale i zajęć teoretycznych w szkole. Taki sam pogląd prezentuje Ministerstwo Pracy i Polityki Socjalnej w stanowisku z 20 października 2010 r. w sprawie wynagrodzenia pracownika młodocianego.

Odnosząc to do omawianego przypadku, podejmując pracę 10 września pracownik ominął 7 dni pracy, po 8 godzin każdy. Skoro nie pozostawał w tym czasie w zatrudnieniu, nie ma roszczenia o wynagrodzenie za czas trwania zajęć szkolnych, więc jego miesięczna pensja ulegnie proporcjonalnemu pomniejszeniu o 56 godzin.

Wynagrodzenie za godziny nadliczbowe

To, iż przepisy zabraniają zatrudniania pracowników młodocianych w nadgodzinach, nie oznacza, że pracodawca może się czuć zwolniony z obowiązku ich finansowej rekompensaty. Przeciwnie, jeśli czas pracy i nauki młodocianego przekroczą w danej dniówce 8 godzin, nabywa on prawo do wynagrodzenia i dodatku na zasadach ogólnych, obowiązujących wszystkich pracowników.

Podobnie w przypadku polecenia dodatkowej pracy w dniu wolnym będziemy mieć do czynienia z nadgodzinami. Choć przepisy regulujące czas pracy młodocianych nie odwołują się do zasady pięciodniowego tygodnia pracy, obowiązuje ona tych pracowników, a co więcej ma charakter sztywny. Wynika to z obowiązku udzielania takim pracownikom 48-godzinnych odpoczynków tygodniowych, wskazując na możliwość zaplanowania tygodniowo jedynie 5 dni pracy. Czas pracy młodocianych obejmuje naukę w szkole, a skoro mogą oni pracować przez 5 dni w tygodniu, po ukończeniu 16. roku życia przez 8 godzin na dobę, ich tygodniowa norma czasu pracy i nauki obejmuje 40 godzin.

To ustalenie pozwala rozstrzygnąć, które nadgodziny powodują przekroczenie normy tygodniowej, uprawniając młodocianego do 100 proc. dodatku do normalnego wynagrodzenia za pracę. Z uwagi na zatrudnienie w trakcie okresu rozliczeniowego będzie to jednak wymagało ustalenia wymiaru czasu pracy dla jego przepracowanej części. W tym celu pracodawca musi obliczyć wymiar czasu pracy przypadający do przepracowania od 10 do 30 września 2014 r., który wynosi 120 godz., gdyż są to równo 3 tygodnie, a następnie odnieść do niego faktyczny czas pracy z wykonania, po uprzednim odjęciu od niego przekroczeń dobowych.

Wyliczenia

	Krok 1. Obliczamy wynagrodzenie za przepracowaną część miesiąca	149,60 zł : 176 godz. (wymiar we wrześniu) x 56 godz. = 0,85 zł x 56 godz. = 47,60 zł 149,60 zł - 47,60 zł = 102 zł
	Krok 2. Ustalamy stawkę godzinową normalnego wynagrodzenia Krok 3. Obliczamy normalne wynagrodzenie	149,60 zł : 176 godz. = 0,85 zł 11 godz. x 0,85 zł = 9,35 zł
	Krok 4. Ustalamy stawkę dodatku 50 proc. dla nadgodzin dobowych Krok 5. Obliczamy dodatki 50 proc. za nadgodziny dobowe	(149,60 zł : 176 godz.) x 50 proc. = 0,85 zł x 50 proc. = 0,43 zł 3 godz. x 0,43 zł = 1,29 zł
	Krok 6. Obliczamy liczbę nadgodzin tygodniowych Krok 7. Ustalamy stawkę dodatku 100 proc. za nadgodziny średniotygodniowe Krok 8. Obliczamy wysokość należnego dodatku	131 godz. (czas faktycznie przepracowany) - 3 godz. (przekroczenia dobowe) - 120 godz. (wymiar) = 8 godz. 149,60 zł : 176 godz. = 0,85 zł 8 godz. x 0,85 zł = 6,80 zł
		122,40 zł + 9,35 zł + 1,29 zł + 6,80 zł = 139,84 zł

 

Grafik pracy we wrześniu 2014 roku
	10	11	12	13	14	15	16	17	18	19	20	21	22	23	24	25	26	27	28	29	30
	Śr	Czw	Pt	Sob	Nd	Pon	Wt	Śr	Czw	Pt	Sob	Nd	Pon	Wt	Śr	Czw	Pt	Sob	Nd	Pon	Wt
	10-16	-	-	W5	WN	9-17	8-15	10-16	-	-	W5	WN	9-17	8-15	10-16	-	-	W5	WN	9-17	8-15
	7-9	8-16	10-18	W5	WN	-	6-7	7-9	10-18	12-20	14-22	WN	18-19	5-7	17-20	11-19	13-21	W5	WN	-	16-17
Legenda: WN - wolna niedziela/dzień wolny za niedzielę; W5 - dzień wolny z pięciodniowego tygodnia pracy.

Łukasz Prasołek

asystent sędziego w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych SN

Podstawa prawna

Art. 151⁶ par. 2, art. 190 par. 1, art. 191 par. 2, art. 202 par. 2, 3 i 3¹, art. 203, art. 281 pkt 5 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 ze zm.).

Par. 19 rozporządzenia Rady Ministrów z 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 232).