Kto może prowadzić przygotowanie zawodowe

Ponieważ w ustawie z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (dalej: u.s.o.) brak definicji osoby zatrudnionej, należy sięgnąć do pojęć zdefiniowanych w akcie normatywnym najważniejszym w systemie źródeł prawa pracy, tj. kodeksie pracy (dalej: k.p.). Pracownikiem jest osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę. W art. 22 par. 1 k.p. określono istotne elementy zatrudnienia na podstawie stosunku pracy. Świadczenie wykonywane na podstawie umowy cywilnoprawnej, w tym przypadku zlecenia, nie jest wykonywaniem pracy na podstawie stosunku pracy.

Nie oznacza to jednak, że warunek ten nie będzie automatycznie spełniony, gdy osoba mająca odpowiednie kwalifikacje będzie pracowała na podstawie umowy cywilnoprawnej, np. zlecenia. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 29 września 2011 r. (sygn. akt I OSK 845/11, www.orzeczenia.nsa.gov.pl), interpretując pojęcie osoby zatrudnionej, nie można pomijać art. 22 par. 1¹ k.p., który stanowi, że zatrudnienie w warunkach określonych dla stosunku pracy jest zatrudnieniem pracowniczym bez względu na nazwę zawartej przez strony umowy (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z 7 kwietnia 1999 r., sygn. akt I PKN 642/98, OSNAPiUS 2000/11/417).

Ponadto na gruncie orzecznictwa prawa pracy nie jest kwestionowany pogląd, według którego dla oceny rodzaju stosunku prawnego decydujące jest ustalenie, które z cech umowy (umowy cywilnej czy umowy o pracę) mają charakter przeważający (por. wyrok SN z 14 września 1998 r., sygn. akt I PKN 334/98, OSNAPiUS 1999/20/646). Jeżeli umowa wykazuje wspólne cechy dla umowy o pracę i umowy prawa cywilnego z jednakowym ich nasileniem, o jej rodzaju decyduje zgodny zamiar stron i cel umowy, który może być wyrażony także w nazwie, przy czym kwalifikując prawnie umowę, należy uwzględniać okoliczności istniejące w chwili jej zawierania (por. wyrok SN z 14 czerwca 1998 r., sygn. akt I PKN 191/98, OSNAPiUS 1999/14/449).

W powołanym wyżej orzeczeniu NSA uznał, że osoba mająca kwalifikacje do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych, chociaż wykonywała obowiązki na podstawie umowy-zlecenia, była "osobą zatrudnioną" w rozumieniu art. 70b ust. 1 pkt 1 u.s.o., ponieważ w umowie nie zawarto klauzuli o możliwym wykonywaniu czynności przez osobę trzecią. Zdaniem NSA można zatem ocenić, że w ten sposób "zleceniobiorca" zobowiązał się do osobistego świadczenia pracy. Już te okoliczności w ocenie NSA mogą wskazywać, że nazwa umowy nie była adekwatna do rzeczywistej jej treści.

W świetle wspomnianego art. 70b ust. 1 pkt 1 u.s.o. istotne jest również, że wymóg posiadania kwalifikacji przez osobę prowadzącą przygotowanie zawodowe musi być spełniony w ciągu całego okresu trwania przygotowania zawodowego. Na ten fakt wielokrotnie zwracały uwagę sądy administracyjne. I tak NSA w wyroku z 19 października 2010 r. (sygn. akt I OSK 1194/2010, LexPolonica nr 2519551) stwierdził, że legitymowanie się przez osobę prowadzącą zajęcia kwalifikacjami dopiero po zakończeniu przygotowania zawodowego jest sprzeczne z celem normy zawartej w art. 70b ust. 1 pkt 1 u.s.o.

Podstawa prawna

Art. 70b ust. 1 pkt 1 ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t.j. Dz.U. z 2004 r. nr 256, poz. 2572 ze zm.).

Art. 22 par. 1 i 1¹ ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 ze zm.).

Oprac. Leszek Jaworski