Doba i wolna niedziela raz na cztery tygodnie są niezależne od okresu rozliczeniowego

Zarówno czas pracy 1 listopada, jak i wyznaczenie pracy w niedzielę 13 listopada są nieprawidłowe. Koniec okresu rozliczeniowego nie kasuje bowiem ani doby pracowniczej, ani też liczenia kolejnych czterech tygodni, w których co najmniej jedna niedziela powinna być wolna od pracy.

Nie zawsze koniec

Okres rozliczeniowy czasu pracy zamyka pewne rozliczenia. Na jego przestrzeni udzielany jest dzień wolny za pracę w niedzielę lub święto oraz w dniu wolnym wynikającym z zasady przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy. W okresie tym ustalamy też przekroczenia wymiaru czasu pracy oraz to, czy wraz z godzinami nadliczbowymi nie przekroczono średnio 48 godzin pracy na tydzień. Okres rozliczeniowy jest też przedziałem czasu, na który określamy podstawowe parametry związane z czasem pracy - wymiar czasu pracy, maksymalną liczbę dni pracy i minimalną liczbę dni wolnych od pracy.

Koniec okresu rozliczeniowego nie zamyka jednak wszystkich kwestii przy liczeniu czasu pracy. Poprzedni okres rozliczeniowy musi być brany pod uwagę przy planowaniu kolejnego w odniesieniu zarówno do doby pracowniczej, jak i zasady co najmniej jednej niedzieli wolnej od pracy raz na cztery tygodnie.

Do celów rozliczania czasu pracy przez dobę należy rozumieć 24 kolejne godziny, poczynając od godziny, w której pracownik rozpoczyna pracę zgodnie z obowiązującym go rozkładem. Planowanie w harmonogramach początku pracy przed upływem 24 godzin od rozpoczęcia pracy poprzedniego dnia kalendarzowego co do zasady jest niedopuszczalne. Możliwe byłoby tylko w razie stosowania u pracodawcy zmiennych rozkładów czasu pracy z art. 140¹ ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1666, dalej: k.p.). Kodeks nie zamyka więc doby pracowniczej z końcem dnia kalendarzowego, w którym kończy się okres rozliczeniowy. W związku z tym nieprawidłowo zaplanowano godzinę rozpoczęcia pracy 1 listopada - w niezakończonej, poniedziałkowej dobie roboczej. W tym dniu pracownik może rozpocząć pracę najwcześniej o godz. 12.00.

Od okresów rozliczeniowych odrywa się również zasada mówiąca, że przy pracach wykonywanych w niedziele pracownik ma mieć wolną niedzielę co najmniej raz na 4 tygodnie (art. 151¹² k.p.). Nie dotyczy to jedynie pracowników instytucji kultury i zatrudnionych w weekendowym systemie czasu pracy. Wolna niedziela będzie zapewniona, jeśli w tym dniu nie zaplanowano pracy w rozkładzie ani też pracownik nie został wezwany do jej świadczenia i nie wykonywał jej w przedziale czasu przyjętym w zakładzie pracy jako niedziela. Jak wynika ze stanowiska GIP z 4 sierpnia 2009 r., nr GPP-459-4560-49/09/PE/RP: "art. 151¹² k.p. nie precyzuje, jak liczyć te cztery tygodnie. Można więc przyjąć, że rytm, w jakim podwładnemu będzie udzielana wolna niedziela, jest niezależny od okresów rozliczeniowych i w zasadzie powinien być odnoszony do układu tygodni w roku kalendarzowym. Natomiast z uwagi na to, że ten przepis nie określa początku czterotygodniowego okresu, w jakim ma przypadać wolna niedziela, pracodawca wywiąże się z tego wymogu, jeśli w każdym dowolnie wybranym czterotygodniowym okresie będzie przypadać co najmniej jedna niedziela wolna od pracy".

Skoro pracownik pracował 23 i 30 października, to może mieć wyznaczoną pracę w jeszcze jedną z rzędu niedzielę - 6 listopada. W takim przypadku niedziela 13 listopada musi być oznaczona w grafiku jako dzień wolny.

Dni wolne

Minimalna liczba dni wolnych od pracy rozliczana jest na przestrzeni okresu rozliczeniowego, a nie harmonogramowego. Planując pracę na listopad, nie trzeba zatem zapewnić ich co najmniej 10 (tyle powinno ich być przy okresie rozliczeniowym obejmującym tylko miesiąc). Należy jednak pamiętać o tym, by pracownik miał w każdym tygodniu zapewnione minimum 35 godzin odpoczynku, by dzień wolny za pracę w niedzielę przypadał na 6 dni przed nią lub po niej (dopiero gdyby było to niemożliwe - do końca okresu rozliczeniowego), a dzień wolny za pracę w święto wyznaczyć do końca okresu rozliczeniowego.

W przykładowym harmonogramie (sporządzonym przy założeniach wskazanych w pytaniu) oznaczono dla listopada minimalną liczbę dni wolnych i zaplanowano pracę w wymiarze czasu pracy dla tego miesiąca (choć jak już wspomniano, w przypadku tworzenia harmonogramu tylko dla części okresu rozliczeniowego nie jest to konieczne).

Przykładowy grafik czasu pracy na listopad ⒸⓅ

	1	2	3	4	5	6
	12.00-20.00	14.00-22.00	Wn	8.00-16.00	8.00-16.00	10.00-18.00
7	8	9	10	11	12	13
W5	10.00-18.00	10.00-18.00	12.00-20.00	Wś	8.00-16.00	Wn
14	15	16	17	18	19	20
12.00-20.00	W5	6.00-14.00	W5	Wn	10.00-18.00	10.00-18.00
21	22	23	24	25	26	27
10.00-18.00	10.00-18.00	10.00-18.00	W5	8.00-16.00	8.00-16.00	12.00-20.00
28	29	30
Wn	12.00-20.00	Wś

- niedziela wolna od pracy albo dzień wolny za pracę w niedzielę

- dzień wolny z tytułu przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy

- święto wolne od pracy albo dzień wolny za pracę w święto

@RY1@i02/2016/213/i02.2016.213.21700050a.801.jpg@RY2@

Marek Rotkiewicz

specjalista w zakresie prawa pracy