Rodzaj zakazanej działalności musi być określony w umowie

Zgodnie z przepisami kodeksu pracy – w zakresie określonym przez strony w odrębnej umowie – pracownik nie może:

● prowadzić działalności konkurencyjnej wobec pracodawcy ani

● świadczyć pracy w ramach stosunku pracy (lub na innej podstawie) na rzecz podmiotu prowadzącego taką działalność.

Pracodawca, który poniósł szkodę na skutek naruszenia przez pracownika zakazu konkurencji, może dochodzić od niego wyrównania tej szkody (na zasadach określonych w art. 114–122 k.p.). Naruszenie przez pracownika umowy o zakazie konkurencji przez podjęcie działalności konkurencyjnej stanowi wystarczającą przyczynę uzasadniającą wypowiedzenie umowy o pracę.

Jeśli pracownik ma dostęp do szczególnie ważnych informacji, których ujawnienie mogłoby narazić pracodawcę na szkodę, strony mogą zawrzeć umowę o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy (w takiej umowie określa się m.in. okres obowiązywania zakazu konkurencji po ustaniu stosunku pracy oraz wysokość odszkodowania należnego pracownikowi od pracodawcy).

Umowy o zakazie konkurencji powinny zostać zawarte na piśmie pod rygorem nieważności.

Kodeks pracy nie definiuje pojęcia działalność konkurencyjna. Określenie zakresu (przedmiotowego, podmiotowego, czasowego i terytorialnego) zakazu konkurencji pozostawiono stronom umowy, przy uwzględnieniu przedmiotu działalności prowadzonej przez pracodawcę.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że działalnością konkurencyjną w stosunku do działalności pracodawcy jest aktywność przejawiana w tym samym lub takim samym zakresie przedmiotowym i skierowana do tego samego kręgu odbiorców. Działalność konkurencyjna pokrywa się zatem – choćby częściowo – z zakresem działalności podstawowej lub ubocznej pracodawcy.

Warto zwrócić uwagę, że przedmiot zakazu konkurencji może odnosić się do przedmiotu faktycznie prowadzonej lub zaplanowanej (potencjalnej) działalności pracodawcy lub wykraczać poza tę działalność – w sytuacji gdy interesom pracodawcy zagraża działalność pracownika związana z produkcją dóbr lub świadczeniem usług zbliżonych do działalności pracodawcy, które mogą je zastąpić (czyli dóbr lub usług o charakterze substytucyjnym).

Rodzaje zakazanej działalności i zakres zakazanych działań konkurencyjnych powinny zostać skonkretyzowane w umowie o zakazie konkurencji (por. wyrok SN z 24 października 2006 r., II PK 39/06, OSNP 2007/19-20/276).

Konkurencyjna działalność pracownika może być wykonywana w różnych formach. Może to być świadczenie – na rzecz innego podmiotu – pracy na podstawie stosunku pracy, umowy zlecenia lub umowy o świadczenie usług, prowadzenie interesów konkurencyjnych na własny lub cudzy rachunek (powiernictwo, pełnomocnictwo, pośrednictwo, zarząd), uczestniczenie w przedsięwzięciach konkurencyjnych lub wykonywanie w nich funkcji doradczych, posiadanie udziałów (akcji) w spółkach konkurencyjnych itp. (wyrok SN z 8 maja 2002 r., I PKN 221/01, OSNAPiUS 2004/6/98).

Regulacje dotyczące zakazu konkurencji zawarte w kodeksie pracy nie naruszają zakazu konkurencji przewidzianego w odrębnych przepisach (np. w ustawie z 16 września 1982 r. – Prawo spółdzielcze lub w ustawie z 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych).

Zgodnie z ustawą z 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji czynem nieuczciwej konkurencji jest m.in. przekazanie, ujawnienie lub wykorzystanie cudzych informacji stanowiących tajemnicę przedsiębiorstwa, jeżeli zagraża lub narusza interes przedsiębiorcy. Przez tajemnicę przedsiębiorstwa należy rozumieć nieujawnione do wiadomości publicznej informacje techniczne, technologiczne, organizacyjne przedsiębiorstwa lub inne informacje posiadające wartość gospodarczą, co do których przedsiębiorca podjął niezbędne działania w celu zachowania ich poufności.

Regulację powyższą stosuje się także do osoby, która świadczyła pracę na podstawie stosunku pracy lub innego stosunku prawnego – przez okres trzech lat od jego ustania, chyba że umowa stanowi inaczej albo ustał stan tajemnicy.

Konieczność przestrzegania przez byłego pracownika przepisów ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji nie jest równoznaczna z zakazem konkurencji po ustaniu stosunku pracy, o którym mowa w kodeksie pracy. Odpowiedzialność z tytułu prowadzenia działalności konkurencyjnej wynika bowiem z pisemnej umowy zawartej przez strony, podczas gdy odpowiedzialność z tytułu popełnienia czynu nieuczciwej konkurencji wynika z samej ustawy, bez potrzeby zawierania umowy w tym zakresie.