Jak prawidłowo odwołać się od wypowiedzenia umowy o pracę

Złożenie odwołania jest jeszcze możliwe. Pracodawca zawarł w pouczeniu prawidłową informację, iż na odwołanie się od wypowiedzenia umowy o pracę pracownik ma siedem dni od dnia, kiedy to oświadczenie do niego dotarło. Odwołanie od wypowiedzenia umowy o pracę przybiera postać powództwa. Wnosi je się zawsze do sądu rejonowego niezależnie od wartości przedmiotu sporu. Aby zachować termin do wniesienia odwołania, pozew powinien przed jego upływem zostać złożony w biurze podawczym sądu lub nadany w urzędzie pocztowym operatora publicznego (obecnie jest nim wyłącznie Poczta Polska). Pracownik pozew złożyć powinien do sądu, w którego okręgu zamieszkuje pozwany pracodawca będący osobą fizyczną, lub gdzie siedzibę ma pracodawca – osoba prawna lub jednostka organizacyjna. Powód może ponadto wnieść pozew do sądu, w którego okręgu praca jest, była lub miała być wykonywana, bądź w którego okręgu znajduje się zakład pracy.

Konsekwencją przekroczenia terminu jest oddalenie powództwa, zwykle bez konieczności badania jego merytorycznej zasadności. Nie oznacza to jednak, iż każdorazowo naruszenie terminu całkowicie pozbawia pracownika możliwości zakwestionowania wypowiedzenia przed sądem. Może on bowiem żądać przywrócenia terminu do złożenia pozwu zawierającego odwołanie od wypowiedzenia umowy o pracę. Warunkiem uwzględnienia takiego wniosku jest to, aby pracownik nie dokonał tej czynności bez swej winy. W takim przypadku musi on złożyć wraz ze spóźnionym pozwem o odszkodowanie lub uznanie wypowiedzenia umowy za bezskuteczne (przywrócenie do pracy) wniosek o przywrócenie terminu do jego złożenia. We wniosku o przywrócenie terminu pracownik powinien uprawdopodobnić okoliczności uzasadniające przywrócenie terminu. Jako wniosek o przywrócenie terminu potraktowany może zostać również sam pozew. Pracownik na złożenie wniosku ma siedem dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. W omawianym przypadku termin ten będzie liczył się od dnia opuszczenia szpitala. Warto jednak wiedzieć, że choroba pracownika uzasadniająca zwolnienie go od świadczenia pracy nie zawsze musi uzasadniać brak zawinienia w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania od wypowiedzenia (por. wyrok SN z 11 maja 2006 r., II PK 277/05 OSNIAPiUS 2007/9-10/130/374. To, czy termin można przywrócić, oceni sąd. Jeśli stwierdzi, że pracownik przekroczył termin do wniesienia powództwa ze swej winy, oddali powództwo bez merytorycznego badania jego zasadności, w innym wypadku rozpozna sprawę.

Pracownikowi, któremu bezprawnie wypowiedziano umowę o pracę, co do zasady przysługuje jedno z roszczeń: o odszkodowanie, o uznanie bezskuteczności wypowiedzenia umowy o pracę (jeśli umowa nie uległa jeszcze rozwiązaniu) lub o przywrócenie do pracy, jeśli umowa została już rozwiązana. Wybór roszczenia należy jednak tylko do tych pracowników, którym wypowiedziano umowę o pracę zawartą na czas nieokreślony. Pracownik zatrudniony na podstawie umowy o pracę na czas określony, na czas wykonania określonej pracy oraz na okres próbny może żądać wyłącznie odszkodowania. Wysokość odszkodowania jest limitowana i przysługuje w wysokości wynagrodzenia za czas, do upływu którego umowa miała trwać, w przypadku umowy na czas określony nie więcej jednak niż za trzy miesiące. Od reguły przewidującej możliwość żądania w przypadku umów terminowych wyłącznie odszkodowania istnieją wyjątki dotyczące pracowników szczególnie chronionych, na przykład kobiet w ciąży.

Fakt, iż odwołanie się od wypowiedzenia następuje poprzez złożenie pozwu, skutkuje tym, iż odwołujący się od wypowiedzenia pracownik jest zobowiązany do zachowania wszelkich wymogów formalnych, jakim powinien odpowiadać każdy pozew. Jednym z nich jest wskazanie wartości przedmiotu sporu. W sprawach, w których pracownik domaga się odszkodowania, wartość przedmiotu sporu stanowi żądana kwota. Wartość tę należy jednak wskazać również wtedy, gdy pracownik domaga się uznania wypowiedzenia za bezskuteczne (przywrócenia do pracy). Jest to roszczenie majątkowe dotyczące rozwiązania stosunku pracy i wartość przedmiotu sporu stanowi w takim przypadku: przy umowach na czas określony – suma wynagrodzenia za pracę za okres sporny, lecz nie więcej niż za rok, a przy umowach na czas nieokreślony – za okres jednego roku. Inne niezbędne wymogi formalne pozwu to: oznaczenie sądu i stron wraz z podaniem ich adresów, wskazanie imion i nazwisk lub nazwy ipechłnomocników, podpis strony lub pełnomocnika, wymienienie załączników. Jeśli pozew składa pełnomocnik, powinien on dołączyć pełnomocnictwo. Pozew musi zostać uzasadniony. Najistotniejszym elementem, który powinno zawierać uzasadnienie pozwu, jest określenie podstawy faktycznej żądania. W tej części pozwu pracownik powinien opisać, czemu jego zdaniem wypowiedzenie umowy jest nieuzasadnione lub niezgodne z prawem. Nie jest natomiast zobowiązany do wskazywania podstawy prawnej swoich żądań, chociaż może to zrobić. Pozew może też zawierać wnioski dowodowe. Do pozwu pracownik powinien ponadto dołączyć jego odpis oraz odpisy załączników. Odpisy mogą stanowić kserokopie pozwu i załączników.

Pracownik co do zasady zwolniony jest od kosztów sądowych w tych sprawach, w których jest powodem. Zwolnienie to dotyczy także spraw, w których pracownik kwestionuje prawidłowość wypowiedzenia mu umowy o pracę. Od zasady przewidującej brak konieczności uiszczania przez pracownika opłat od pozwu istnieje jednak wyjątek. Związany jest on z tym, że w sprawach, w których wartość przedmiotu sporu przekracza 50 tys. zł, pozew podlega opłacie stosunkowej w wysokości 5 proc. wartości roszczenia. Wartość przedmiotu sporu będzie różna w zależności od roszczenia, które zdecyduje się wybrać pracownik. W rezultacie konieczność uiszczenia opłaty będzie uzależniona od tego, czy pracownik zażąda odszkodowania, czy uznania wypowiedzenia za bezskuteczne (przywrócenia do pracy). W omawianym przypadku, żądając 30 tys. zł odszkodowania, pracownik nie uiści opłaty. Zgłaszając jednak drugie z przysługujących mu roszczeń, wartość przedmiotu sporu wyniosłaby 120 tys. zł, co powodowałoby konieczność uiszczenia opłaty. Należną opłatę pracownik obliczyć i uiścić może samodzielnie, co przyspiesza nadanie biegu sprawie. Jeśli tego nie zrobi, zostanie wezwany do uiszczenia opłaty w terminie tygodniowym pod rygorem zwrotu pozwu. Jeżeli jednak pracownik nie jest w stanie uiścić opłaty bez uszczerbku dla utrzymania siebie lub swojej rodziny, może złożyć wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych.

Ustne wypowiedzenie odniosło skutek, jeśli oświadczenie złożone przez pracodawcę w takiej formie dotarło do pracownika. Wypowiedzenie jest skuteczne również wtedy, gdy pracodawca dokonuje wypowiedzenia w inny sposób, bez dochowania wymaganej formy pisemnej (e-mailem, faksem, SMS-em, telefonicznie). Pracownik, któremu pracodawca wypowiedział umowę w taki niedopuszczalny sposób, może odwołać się od tego wypowiedzenia i odwołanie to zwykle będzie skuteczne, ponieważ brak zachowania formy pisemnej niewątpliwie stanowi naruszenie przepisów prawa dotyczących wymogów formalnych wypowiedzenia. Pracownik może zatem, opierając się na tym zarzucie, zażądać odszkodowania. Jeśli jednak żądane odszkodowanie jest niższe niż 10 tys. zł, sprawa zostanie rozpoznana w postępowaniu uproszczonym, które obowiązuje w sprawach, gdzie wartość przedmiotu sporu nie przekracza tej kwoty, pod warunkiem, że roszczenie pracownika wynika z umowy o pracę (a nie innej podstawy nawiązania stosunku pracy). W tego typu sprawach pozew musi zostać złożony na specjalnym formularzu, który pracownik pobrać może ze strony internetowej ministerstwa sprawiedliwości (www.ms.gov.pl) lub otrzymać w dowolnym sądzie. Formularz pozwu musi zostać przez pracownika wypełniony dokładnie tak, jak wynika to z pouczeń znajdujących się w jego treści. Jeżeli pozew nie zostanie złożony na formularzu, w sprawie podlegającej rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym, lub formularz zostanie wypełniony błędnie bądź zawierał będzie inne braki uniemożliwiające nadanie sprawie prawidłowego biegu, powód zostanie wezwany do jego uzupełnienia lub poprawienia w terminie tygodniowym pod rygorem zwrotu pozwu. Wraz z wezwaniem do usunięcia braków zostanie przesłany powodowi pozew. Pracownik wnoszący pozew na formularzu powinien dokładnie określić swoje roszczenie, ponieważ zmiana powództwa w postępowaniu uproszczonym nie jest dopuszczalna, podobnie jak usuwanie braków pozwu w postępowaniu wyjaśniającym. W sprawach podlegających rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym pracownik nie ma ponadto przywileju złożenia pozwu zawierającego odwołanie od wypowiedzenia umowy ustnie w sekretariacie sądu.