Kiedy pracownikowi przysługuje skrócony urlop wypoczynkowy

Wymiar urlopu dla pracownika zatrudnionego w niepełnym wymiarze czasu pracy ustala się proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy tego pracownika. Za podstawę bierze się wówczas podstawowy wymiar urlopu, jaki przysługiwałby pracownikowi zatrudnionemu na cały etat (czyli w zależności od stażu pracy: 20 lub 26 dni). Niepełny dzień urlopu zaokrągla się w górę do pełnego dnia. Jeżeli zatem pracownik ma staż pracy krótszy niż dziesięć lat i jest zatrudniony na 3/4 etatu, to przysługuje mu 15 dni urlopu wypoczynkowego (3/4 x 20 = 15).

Należy przy tym pamiętać, że – przy realizacji prawa do urlopu wypoczynkowego – dni urlopu przelicza się na godziny pracy. Urlopu udziela się w dni, które są dla pracownika dniami pracy, w wymiarze godzinowym, odpowiadającym dobowemu wymiarowi czasu pracy pracownika w danym dniu. Jeden dzień urlopu odpowiada ośmiu godzinom pracy. W przypadku pracownika zatrudnionego na 3/4 etatu 15 dni urlopu odpowiada zatem 120 godzinom pracy.

Zasadą jest, że pracownik podejmujący pracę po raz pierwszy, w roku kalendarzowym, w którym podjął pracę, uzyskuje prawo do urlopu z upływem każdego miesiąca pracy, w wymiarze 1/12 wymiaru urlopu przysługującego mu po przepracowaniu roku. Natomiast prawo do kolejnych urlopów pracownik nabywa w każdym następnym roku kalendarzowym.

Jednak w roku kalendarzowym, w którym ustaje stosunek pracy z pracownikiem uprawnionym do kolejnego urlopu, pracownikowi przysługuje urlop:

● u dotychczasowego pracodawcy – w wymiarze proporcjonalnym do okresu przepracowanego u tego pracodawcy w roku ustania stosunku pracy (chyba że przed ustaniem tego stosunku pracownik wykorzystał urlop w przysługującym mu lub w wyższym wymiarze),

● u kolejnego pracodawcy – w wymiarze:

– proporcjonalnym do okresu pozostałego do końca danego roku kalendarzowego – w razie zatrudnienia na czas nie krótszy niż do końca danego roku kalendarzowego,

– proporcjonalnym do okresu zatrudnienia w danym roku kalendarzowym – w razie zatrudnienia na czas krótszy niż do końca danego roku kalendarzowego.

Przy ustalaniu wymiaru urlopu kalendarzowy miesiąc pracy odpowiada 1/12 wymiaru urlopu przysługującego pracownikowi. Niepełny kalendarzowy miesiąc pracy zaokrągla się w górę do pełnego miesiąca (jeżeli ustanie stosunku pracy u dotychczasowego pracodawcy i nawiązanie takiego stosunku u kolejnego pracodawcy następuje w tym samym miesiącu kalendarzowym, to zaokrąglenia do pełnego miesiąca dokonuje dotychczasowy pracodawca). Natomiast niepełny dzień urlopu zaokrągla się w górę do pełnego dnia.

Jeżeli zatem pracownik, mający 10-letni staż pracy, rozwiązał stosunek pracy z końcem marca, to u dotychczasowego pracodawcy przysługiwał mu urlop w wymiarze proporcjonalnym do okresu przepracowanego u tego pracodawcy w roku ustania stosunku pracy, czyli 7 dni (3/12 x 26 = 6,5 dnia, a po zaokrągleniu w górę do pełnego dnia: 7 dni urlopu). Natomiast u kolejnego pracodawcy, u którego podjął on zatrudnienie od 1 lipca do końca grudnia, przysługuje mu urlop w wymiarze 13 dni (6/12 x 26 = 13 dni).

Należy przy tym zwrócić uwagę, że gdyby pracownik – przed ustaniem stosunku pracy z pierwszym pracodawcą – wykorzystał urlop wypoczynkowy w wymiarze wyższym niż 7 dni, to u drugiego pracodawcy przysługiwałby mu urlop w odpowiednio niższym wymiarze. Gdyby zatem u pierwszego pracodawcy wykorzystał on np. 12 dni urlopu, to u drugiego pracodawcy przysługiwałby mu urlop w wymiarze ośmiu dni.

Zasada proporcjonalego ustalania urlopu ma zastosowanie również do pracownika podejmującego pracę u kolejnego pracodawcy w ciągu innego roku kalendarzowego niż rok, w którym ustał jego stosunek pracy z poprzednim pracodawcą. Jeśli więc pracownik, po rocznej przerwie w zatrudnieniu, podjął pracę od 1 lipca na okres trzech miesięcy, to u tego nowego pracodawcy przysługuje mu urlop wypoczynkowy w wymiarze proporcjonalnym do okresu zatrudnienia w danym roku kalendarzowym, czyli pięciu dni (3/12 x 20 = 5 dni).

Ustalenie urlopu wypoczynkowego w wymiarze proporcjonalnym następuje w odniesieniu do pracownika powracającego do pracy u dotychczasowego pracodawcy w ciągu roku kalendarzowego po trwającym co najmniej jeden miesiąc okresie:

● urlopu bezpłatnego,

● urlopu wychowawczego,

● odbywania zasadniczej służby wojskowej lub jej form zastępczych, okresowej służby wojskowej, przeszkolenia wojskowego albo ćwiczeń wojskowych,

● tymczasowego aresztowania,

● odbywania kary pozbawienia wolności,

● nieusprawiedliwionej nieobecności w pracy.

Wyliczenie to ma charakter zamknięty. W przypadku niepełnego miesiąca kalendarzowego urlopu bezpłatnego konstrukcja urlopu proporcjonalnego nie ma więc zastosowania. Dopiero wykorzystanie pełnego miesiąca kalendarzowego urlopu bezpłatnego spowoduje odpowiednie obniżenie wymiaru urlopu wypoczynkowego przysługującego pracownikowi w danym roku (o 1/12).

Jeżeli urlopy bezpłatne (lub inne wskazane wyżej okresy niewykonywania pracy) obejmują części miesięcy kalendarzowych, to za miesiąc przyjmuje się łącznie 30 dni. Z uwagi na fakt, że zarówno urlop bezpłatny, jak i inne wskazane wyżej okresy niewykonywania pracy, mają taki sam wpływ na uprawnienia urlopowe pracownika, okresy te, w celu ustalenia prawa do urlopu, podlegają sumowaniu.

Jeżeli pracownik przebywał na czteromiesięcznym urlopie bezpłatnym od początku roku, w związku z czym przed powrotem do pracy nie nabył jeszcze prawa do urlopu wypoczynkowego za bieżący rok, to wymiar przysługującego mu urlopu wypoczynkowego jest proporcjonalny do okresu pozostałego do końca tego roku kalendarzowego, czyli do okresu ośmiu miesięcy. Urlop wypoczynkowy wynosi zatem 18 dni (8/12 x 26 dni podstawowego wymiaru urlopu = 17,33 dni, a po zaokrągleniu do pełnego dnia – 18 dni urlopu).

Jeżeli zaś pracownik skorzystał z urlopu bezpłatnego już po nabyciu prawa do urlopu wypoczynkowego za bieżący rok (czyli w styczniu świadczył pracę, a następnie skorzystał z urlopu bezpłatnego), to przysługuje mu prawo do urlopu wypoczynkowego w wymiarze obniżonym proporcjonalnie do okresu niewykonywania pracy w bieżącym roku kalendarzowym. W takim przypadku przysługujący mu wymiar urlopu wypoczynkowego należałoby obliczyć w następujący sposób: 4/12 x 26 dni podstawowego wymiaru urlopu = 8,66 dni. Po zaokrągleniu do pełnego dnia byłoby to 9 dni. 26 dni – 9 dni = 17 dni urlopu. Słuszniejsze wydaje się jednak zaokrąglanie niepełnych dni urlopu z korzyścią dla pracownika. Przy takim założeniu od 26 dni należy odjąć 8 (a nie 9) dni, w związku z czym wymiar urlopu wypoczynkowego wynosi 18 dni.