Ponadzakładowy układ zbiorowy może regulować pensje członków zarządu spółki

Pracownicy zarządzający w imieniu pracodawcy zakładem pracy i kierownicy wyodrębnionych komórek organizacyjnych wykonują, w razie konieczności, pracę poza normalnymi godzinami pracy bez prawa do wynagrodzenia oraz dodatku z tytułu pracy w godzinach nadliczbowych (art. 151⁴ par. 1 k.p.).

Definicję, kto należy do pracowników zarządzających w imieniu pracodawcy zakładem pracy, zawiera art. 128 par. 2 pkt 2 k.p., w myśl którego należy przez to pojęcie rozumieć pracowników kierujących jednoosobowo zakładem pracy, i ich zastępców lub pracowników wchodzących w skład kolegialnego organu zarządzającego zakładem pracy oraz głównych księgowych. Oznacza to, że osoby pełniące kierownicze funkcje w danym zakładzie pracy, a więc niewątpliwie także i członkowie zarządu, nie mają co do zasady prawa do dodatkowego wynagrodzenia za pracę wykonywaną w godzinach nadliczbowych.

W myśl art. 241²⁶ par. 2 k.p. układ zakładowy nie może określać warunków wynagradzania pracowników zarządzających w imieniu pracodawcy zakładem pracy, w rozumieniu art. 128 par. 2 pkt 2 k.p., oraz osób zarządzających zakładem pracy na innej podstawie niż stosunek pracy.

Zatem zakładowy układ zbiorowy pracy nie może określać warunków wynagradzania dwóch grup osób: pracowników zarządzających w imieniu pracodawcy zakładem pracy, określonych w art. 128 par. 2 pkt 2 k.p. oraz osób zarządzających zakładem pracy na innej podstawie niż stosunek pracy (np. na podstawie umowy zlecenia lub umowy o zarządzanie). Powoduje to, że w zakładowym układzie zbiorowym pracy nie może też być przyznane wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych dla osób wchodzących w skład zarządu spółki.

Przepis art. 241²⁶ par. 2 k.p. ma zastosowania także i do postanowień regulaminu wynagradzania. Wynika to z odesłania zawartego w art. 77² par. 5 k.p. Zatem także i postanowienia regulaminu wynagradzania nie mogą dotyczyć warunków wynagradzania osób zarządzających w imieniu pracodawcy zakładem pracy. Regulamin wynagradzania nie może więc stanowić podstawy wypłaty wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych członków zarządu spółki.

Podkreślić jednak należy, że wyłączenie zawarte w art. 241²⁶ par. 2 k.p. dotyczy tylko układu zakładowego. Oznacza to, że ponadzakładowy układ zbiorowy pracy może bez ograniczeń regulować także wynagrodzenia osób zarządzających, w imieniu pracodawcy, zakładem pracy, w tym także ich wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych.

W ponadzakładowym układzie zbiorowym pracy można więc wprowadzić dodatkowe wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych członków zarządu spółki. Przy czym zapisy ponadzakładowego układu zbiorowego pracy przewidujące prawo do tego wynagrodzenia dla członków zarządu byłyby wiążące dla pracodawcy, jako korzystniejsze dla pracowników. Wniosek taki wynika z art. 9 par. 2 k.p.

Wyłączenie możliwości przyznania członkom zarządu w zakładowym układzie zbiorowym pracy lub regulaminie wynagradzania wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych zawarte w art. 241¹² par. 2 k.p. nie ma zastosowania do osób zajmujących niższe stanowiska kierownicze, w tym także do kierowników wyodrębnionych komórek organizacyjnych. Zatem osoby te mogą uzyskać prawo do wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych na podstawie zapisów zawartych w układzie zbiorowym pracy lub regulaminie wynagrodzenia.

Sąd Najwyższy w wyroku z 12 lipca 2005 r. (II PK 383/04, OSNP 2006/7-8/112) stwierdził, że przepis art. 151⁴ par. 1 k.p. ma charakter jednostronnie bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że zarówno w układzie zbiorowym pracy, jak i w umowie o pracę, dopuszczalne jest uzgodnienie dodatkowego wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych osób zatrudnionych na stanowiskach kierowników wyodrębnionych jednostek organizacyjnych zakładu pracy.

Niezależnie od zapisów układów zbiorowych pracy członek zarządu może uzyskać wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych, gdy z powodu złej organizacji pracy, stale był zmuszony do pracy w godzinach nadliczbowych.

Potwierdza to ugruntowane już orzecznictwo sądowe. Warto tu zwrócić uwagę zwłaszcza na wyrok Sądu Najwyższego z 8 czerwca 2004 r. (III PK 22/04, OSNP 2005/5/65) stwierdzający, że osoby zatrudnione na stanowiskach kierowniczych nie mogą być pozbawione prawa do dodatkowego wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych, jeżeli wskutek niezależnej od nich wadliwej organizacji pracy są zmuszone do systematycznego przekraczania obowiązujących norm czasu pracy.

Regulamin wynagradzania obowiązujący w spółce przewidywał wyższe dodatki za pracę w godzinach nadliczbowych w porównaniu z przepisami kodeksu pracy. Członek zarządu spółki, po odwołaniu go z zajmowanego stanowiska, wystąpił do sądu pracy z żądaniem zasądzenia mu pensji za nadgodziny z uwzględnieniem postanowień regulaminu wynagradzania. Spółka wniosła o oddalenie tego powództwa, podnosząc, że członkowi zarządu pensja ta nie przysługuje, a ponadto regulamin wynagradzania nie może określać zasad wynagradzania członków zarządu spółki. Sąd, podzielając to stanowisko, oddalił powództwo członka zarządu, wskazując, że z powodu, iż był on osobą zarządzającą pracodawcą, to pracę poza normalnymi godzinami pracy wykonywał bez prawa do wynagrodzenia oraz dodatku z tytułu pracy w godzinach nadliczbowych. Ponadto sąd wskazał, że nie mogły mieć również do niego zastosowania zapisy regulaminu wynagradzania.

Józef J. był zatrudniony jako członek zarządu ds. technicznych w spółce. W ponadzakładowym układzie zbiorowym pracy obowiązującym w tej spółce przewidziano prawo do wynagrodzenia za godziny nadliczbowe dla wszystkich kierowników. Józef J. w związku ze znacznym zakresem zadań zmuszony był na polecenie prezesa zarządu często pracować w godzinach nadliczbowych. Ponieważ nie otrzymał z tego powodu żadnego dodatkowego wynagrodzenia, wystąpił z pozwem do sądu pracy, domagając się zasądzenia 15 tys. zł. Spółka wniosła o oddalenie powództwa, podnosząc, że jako członkowi zarządu zgodnie z kodeksem pracy roszczenie to mu nie przysługiwało. Sąd jednak uwzględnił powództwo Józefa J., gdyż zapisy ponadzakładowego układu zbiorowego pracy jako korzystniejsze dla pracownika miały pierwszeństwo zastosowania przed art. 151⁴ par. 1 k.p.

sędzia Sądu Okręgowego w Kielcach

Art. 77², art. 128 par. 2 pkt 2, art. 151⁴ par. 1, art. 241¹² par. 2, art. 241²⁶ par. 2 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).