Czasem urlop bezpłatny, czasem doraźne zwolnienia

Pracodawca zatrudniający osobę powołaną do pełnienia funkcji związkowych poza zakładem pracy musi się nastawić na długotrwałą absencję swojego pracownika. Pracownik taki ma bowiem prawo do urlopu bezpłatnego.

Podstawowym warunkiem możliwości domagania się urlopu bezpłatnego jest wybór pracownika do pełnienia funkcji związkowych poza zakładem pracy. Nie nabędzie takiego uprawnienia pracownik, który miałby pełnić taką funkcję bez zaistnienia tej przesłanki.

Kolejnym wymogiem nabycia prawa do urlopu bezpłatnego jest konieczność realizowania funkcji związkowych poza zakładem pracy w ramach stosunku pracy. Pracodawca nie będzie miał zatem obowiązku udzielenia urlopu takiemu pracownikowi, który, co prawda, został wybrany do pełnienia funkcji związkowej ale swoje obowiązki wykonuje społecznie.

Podstawą nawiązania stosunku pracy działacza związkowego uprawniającego do urlopu może być zarówno wybór, jak i umowa o pracę. Obowiązek zatrudnienia wybranego pracownika w ramach stosunku pracy wynikać powinien co do zasady z organizacyjnych przepisów związkowych (np. statutu związku zawodowego czy regulaminu).W orzecznictwie przyjmuje się dodatkowo, że obowiązek pozostawania w zatrudnieniu pracowniczym w następstwie wyboru na oznaczoną funkcję związkową może też być przedmiotem doraźnych uchwał organów organizacji związkowej upoważnionych przez statut, a nawet wynikać ze związkowych norm zwyczajowych. To, które funkcje wykonywane są na podstawie stosunku pracy, musi być jednak wiadome najpóźniej w momencie dokonywania wyboru, zaś osoba kandydująca do objęcia takiej funkcji powinna być tego świadoma.

Wniosku o udzielenie urlopu bezpłatnego w celu sprawowania funkcji związkowej nie może złożyć sam pracownik. Uprawniony jest do tego wyłącznie uprawniony organ tej organizacji związkowej, w której pracownik pełnić ma funkcję.

Jeśli o udzielenie urlopu bezpłatnego wystąpił właściwy organ i zostały spełnione wszystkie wymagane przesłanki, pracodawca ma obowiązek uwzględnienia wniosku.

W piśmiennictwie wyraża się opinię, że wniosek o udzielenie urlopu złożony może zostać w każdej formie (np. za pomocą poczty elektronicznej). Jednak dla celów dokumentacyjnych jest on najczęściej wnoszony w formie pisemnej. Wniosek nie wymaga dalszego uzasadnienia poza wskazaniem omówionych wcześniej przesłanek udzielenia urlopu. Powinien on zostać złożony co najmniej 14 dni przed proponowanym dniem rozpoczęcia urlopu, co ma umożliwić pracodawcy zorganizowanie zastępstwa dla pracownika, który przestanie świadczyć pracę.

Pracodawca jest zobligowany do udzielenia pracownikowi urlopu na okres objęty wnioskiem. Długość urlopu w przeważającej części przypadków jest równa okresowi na jaki pracownik został wybrany. Z ważnych przyczyn za obopólnym porozumieniem zakładowej organizacji związkowej i pracodawcy termin udzielenia urlopu może zostać zmieniony.

Pracodawca nie jest uprawniony do odwołania pracownika z urlopu bezpłatnego udzielonego na wniosek organizacji związkowej

Organizacja związkowa, na której wniosek pracownikowi udzielono urlopu bezpłatnego, powinna niezwłocznie zawiadomić pracodawcę o wygaśnięciu mandatu pracownika. W takiej sytuacji pracownik ma prawo powrotu do pracy na stanowisko równorzędne pod względem wynagrodzenia z poprzednio zajmowanym. Warunkiem skorzystania z tego prawa jest zgłoszenie powrotu do pracy w terminie siedmiu dni od rozwiązania stosunku pracy w organizacji związkowej, w której był zatrudniony w czasie sprawowania mandatu. Zgłoszenie to nastąpić może w dowolnej formie. Dozwolone jest zatem wyrażenie gotowości:

● na piśmie,

● ustnie,

● pocztą elektroniczną,

● w sposób dorozumiany - przez podjęcie pracy i wyrażenie w ten sposób woli kontynuowania stosunku pracy.

Jeżeli pracodawca sprzeciwi się powrotowi pracownika do pracy, liczyć się musi z wytoczeniem przez pracownika procesu o dopuszczenie do pracy oraz z wypłatą należnych pracownikowi świadczeń związanych z zatrudnieniem. Jeżeli pracownik nie zgłosi powrotu do pracy w terminie siedmiodniowym, jego stosunek pracy z pracodawcą wygasa wskutek upływu wskazanego terminu.

Rafał Krawczyk

Art. 74 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn.zm.).

Art. 25 ust. 1-12 ustawy z 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (t.j. Dz.U. z 2001 r. nr 79, poz. 854 z późn. zm).

Par. 1-3 rozporządzenia Rady Ministrów 11 czerwca 1996 r. w sprawie trybu udzielania urlopu bezpłatnego i zwolnień od pracy pracownikom pełniącym z wyboru funkcje w związkach zawodowych i zwolnień od pracy przysługujących pracownikom w czasie urlopu bezpłatnego i zwolnień od pracy (Dz.U. nr 71, poz. 336).