Przedmiotem umowy o dzieło nie może być dozorowanie obiektów przez pracownika

Umowa dotycząca dozorowania obiektów nie może mieć charakteru umowy o dzieło, może natomiast być zakwalifikowana jako umowa o pracę.

Istota zawartej umowy o dzieło

Umowa o dzieło jest umową, na podstawie której przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła na rzecz zamawiającego. Dziełem tym ma być określony przez strony rezultat (efekt). W szczególności dziełem może być zarówno konkretny obiekt materialny, np. meble biurowe, ogrodzenie budynku, jak i określone dobro niematerialne, np. program komputerowy, projekt architektoniczny, fotografia lub utwór publicystyczny.

Konkretny rezultat umowy o dzieło odróżnienia ją od umowy o pracę, która podobnie jak i np. umowa zlecenia jest umową starannego działania.

Umowa o dzieło, w odróżnieniu od umowy o pracę, cechuje się znaczną swobodą i samodzielnością wykonawcy w zakresie wykonywania umówionego dzieła. Nie podlega on bowiem bezpośrednim poleceniom przełożonego, jak to ma miejsce w przypadku umowy o pracę, i w zasadzie sam decyduje o sposobie jego wykonania. Wykonawca dzieła nie podlega też normom czasu pracy, jak to jest w przypadku pracownika, który ponadto w razie pracy ponad normy ma prawo do dodatku za pracę w godzinach nadliczbowych. W przypadku umowy o dzieło nie ma także obowiązku ewidencjonowania czasu pracy wykonawcy. Wykonawca nie ma też prawa do urlopu wypoczynkowego ani innych dni wolnych przewidzianych przez prawo pracy

Rozróżnienie w praktyce czynności prawnych

W praktyce nierzadko rozróżnienie, czy w konkretnym przypadku mamy do czynienia z umową o pracę czy też z umową o dzieło, budzi problemy. Jest tak zwłaszcza wtedy, gdy umowa nie została zawarta na piśmie, lecz opiera się na ustnych ustaleniach stron. Wówczas istotne znaczenie mają okoliczności faktyczne, w których była świadczona praca.

Szczególnie ważne jest to, czy praca była wykonywana pod nadzorem ze strony zamawiającego, czy wymagała osobistego świadczenia pracy w określonym czasie i miejscu oraz czy miała charakter czynności przynoszących konkretny, indywidualny rezultat. Ponadto ważne jest, czy praca miała charakter ciągły, co jest typowe dla umowy o pracę, czy też dotyczyła tylko wykonania konkretnego dzieła, co jest charakterystyczne dla umowy o dzieło.

Wskazywał na to wyraźnie Sąd Najwyższy w wyroku z 9 lipca 2008 r. (I PK 315/07, niepublikowany). W orzeczeniu tym stwierdzono, że obowiązki polegające na dozorowaniu obiektów nie mogą mieć charakteru dzieła, ponieważ polegają na wykonywaniu pewnych powtarzających się czynności bez możliwości osiągnięcia rezultatu, co wskazuje na charakterystyczną dla stosunku pracy ciągłość świadczenia pracy. Zamiar zawarcia umowy o dzieło, a także świadome podpisanie takiej umowy nie mogą nadać cywilnoprawnego charakteru zatrudnieniu zainicjowanemu taką umową, jeśli wykazuje ono w przeważającym stopniu cechy stosunku pracy.

Elementy istotne umowy o pracę

Należy bowiem podkreślić, że w myśl art. 22 par. 1 k.p. przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca - do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem. Z kolei par. 1¹ powyższego przepisu stanowi, że zatrudnienie w warunkach określonych w par. 1 jest zatrudnieniem na podstawie stosunku pracy, bez względu na nazwę zawartej przez strony umowy. Z treści tych przepisów, mających charakter bezwzględnie obowiązujący, wynika, że ustalenie, iż praca określonego rodzaju jest wykonywana na rzecz pracodawcy, pod jego kierownictwem i odpłatnie, wystarcza do stwierdzenia istnienia stosunku pracy. W razie gdy umowa stron wykazuje cechy charakterystyczne zarówno dla umowy o dzieło, jak i umowy o pracę, sąd w razie sporu musi określić na podstawie cech dominujących, jaki był rodzaj umowy.

Przykład: Ochrona mienia a rodzaj zawartej z pracownikiem umowy

Adam Z. został zatrudniony na podstawie umowy o dzieło jako pracownik ochrony mienia. Praca jego polegała na dozorowaniu obiektów oraz kontrolowaniu pracowników zatrudnionych przy produkcji, podczas wchodzenia i wychodzenia z zakładu. Jego przełożeni codziennie sprawdzali, jak wykonuje on swoje obowiązki. Ponadto pilnowali noszenia przez niego munduru, wydawali mu polecenia, co i w jaki sposób na dyżurach ma robić, ustalali też grafiki jego pracy. Adam Z. pracował tak przez okres 10 miesięcy. Po zakończeniu zatrudnienia wniósł powództwo do sądu pracy o ustalenie, że pracował w ramach stosunku pracy oraz o zasądzenie ekwiwalentu za urlop i odprawy. Sąd uwzględnił jego powództwo, uznając, że jego praca była w istocie świadczona na podstawie umowy o pracę, o czym świadczy przede wszystkim jego podporządkowanie przełożonym.

Ryszard Sadlik

sędzia Sądu Okręgowego w Kielcach

Podstawa prawna

Art. 22 par. 1-1² ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).