Pracownik ma prawo do ponownego zatrudnienia po odzyskaniu zdolności do pracy

Pracodawca może rozwiązać umowę o pracę bez wypowiedzenia, w przypadku gdy pracownik jest nieobecny w pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż okres wskazany w art. 53 k.p. Powinien jednak w miarę możliwości ponownie zatrudnić pracownika, który w okresie sześciu miesięcy od rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia, z powodu długotrwałej choroby zgłosi swój powrót do pracy niezwłocznie po ustaniu tej przyczyny (art. 53 par. 5 k.p.). Przepis ten gwarantuje więc pracownikowi, który został zwolniony z pracy bez wypowiedzenia z powodu choroby, prawo powrotu do dotychczasowej pracy po odzyskaniu zdolności do jej wykonywania. Ponowne zatrudnienie pracownika powinno nastąpić na podstawie nowej umowy o pracę, której warunki mogą być odmienne od umowy poprzednio łączącej strony.

Możliwość żądania ponownego zatrudnienia jest ograniczona czasowo do sześciu miesięcy od momentu rozwiązania poprzedniej umowy. Uchybienie tego terminu powoduje wygaśnięcie uprawnienia pracownika. Ponadto warunkiem koniecznym jest zgłoszenie przez pracownika zamiaru powrotu do pracy i to niezwłocznie po ustaniu przyczyn będących podstawą rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia. Zgłoszenie zamiaru powrotu do pracy przez byłego pracownika może nastąpić przez każde jego zachowanie, które w sposób dostateczny ujawnia ten zamiar. Wynika to z faktu, że przepis art. 53 par. 5 k.p. nie wymaga tu zachowania żadnej szczególnej formy. W szczególności może to też nastąpić poprzez wystąpienie w formie ustnej.

Zaznaczyć należy, że pracownik może skutecznie żądać nawiązania stosunku pracy, jeśli jest zdolny do wykonywania pracy po przebytej chorobie. Dlatego też pracownikowi, który po rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia na podstawie art. 53 par. 1 pkt 1 k.p. jest nadal niezdolny do pracy i z tego tytułu pobiera świadczenia rehabilitacyjne, nie przysługuje roszczenie o ponowne zatrudnienie (art. 53 par. 5 k.p.). Tak też wskazywał Sąd Najwyższy w wyroku z 28 lipca 1999 r. (I PKN 166/99, OSNP 2000/21/782).

W innym orzeczeniu Sąd Najwyższy stwierdził, że stawienie się pracownika w zakładzie pracy i zgłoszenie gotowości do pracy w okresie zwolnienia lekarskiego nie wywołuje skutku przewidzianego w art. 53 par. 5 k.p. (wyrok z 9 września 1997 r., II UKN 219/97, OSNP 1998/13/402).

Obowiązek ponownego zatrudnienia dotyczy również pracownika pobierającego świadczenie rehabilitacyjne, jeżeli zgłosi on swój powrót do pracodawcy niezwłocznie po wyczerpaniu tego świadczenia, choćby nastąpiło to po upływie sześciu miesięcy od rozwiązania stosunku pracy (art. 20 ustawy z o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa).

Zatem pracodawca musi zatrudnić ponownie pracownika, który po wyczerpaniu świadczenia rehabilitacyjnego odzyskał zdolność do pracy i niezwłocznie zgłosił zamiar powrotu do pracy. Przy czym pracownik może w tym przypadku zgłosić chęć powrotu do pracy także i po upływie sześciu miesięcy od dnia rozwiązania umowy o pracę.

Istotne jest jednak, że zgłoszenie zamiaru powrotu do pracy musi nastąpić niezwłocznie po wyczerpaniu świadczenia rehabilitacyjnego. W razie gdyby pracownik zwlekał z tym zgłoszeniem (np. zgłosił się do pracy po upływie dwóch miesięcy), to uznać by należało, że jego uprawnienie wygasło i pracodawca nie ma już obowiązku go zatrudniać.

Obowiązek ponownego zatrudnienia pracownika zależy od posiadania przez pracodawcę wolnego etatu na stanowisku pracy do zajmowania, którego pracownik posiada odpowiednie kwalifikacje. Pracodawca może więc uchylić się od obowiązku ponownego zatrudnienia zwolnionego pracownika wówczas, gdy nie ma faktycznych możliwości zatrudnienia pracownika np. gdy nie ma żadnych wolnych etatów lub gdy nie ma wolnych miejsc, jeśli chodzi o stanowiska pracy, na których zwolniony pracownik mógłby pracować. Przy czym możliwość ponownego zatrudnienia pracownika należy rozpatrywać nie tylko w odniesieniu do rodzaju uprzednio wykonywanej przez niego pracy, ale także z uwzględnieniem jego wszelkich kwalifikacji.

W przypadku bezzasadnej odmowy ponownego zatrudnienia, byłemu pracownikowi przysługuje roszczenie o nawiązanie stosunku pracy oraz o odszkodowanie za okres pozostawania bez pracy od chwili zgłoszenia się do pracy. Podstawę prawną roszczenia odszkodowawczego stanowiłby wówczas art. 471 k.c. w związku z art. 300 k.p.

Podobnie wskazywał Sąd Najwyższy w uchwale z 10 września 1976 r. (I PZP 48/76, OSN 1977/4/65), stwierdzając, że na podstawie art. 53 par. 5 k.p. pracodawca ma obowiązek nawiązania z byłym pracownikiem stosunku pracy. W razie niewykonania tego obowiązku byłemu pracownikowi przysługuje roszczenie o nawiązanie stosunku pracy oraz o odszkodowanie za okres pozostawania bez pracy od chwili zgłoszenia się do pracy w terminie określonym w powyższym przepisie. Odszkodowanie to odpowiadać powinno wynagrodzeniu, jakie uzyskałby pracownik na stanowisku, na którym mógł być zatrudniony.

Maksymalnie pracownik, zatrudniony u danego pracodawcy dłużej niż sześć miesięcy, jest chroniony przed zwolnieniem w trybie art. 53 par. 1 pkt 1 lit. b k.p. przez 272 dni (182 dni okresu zasiłkowego + 90 pobierania świadczenia rehabilitacyjnego), a przy gruźlicy przez 360 dni (270 dni okresu zasiłkowego + 90 dni pobierania świadczenia rehabilitacyjnego). Limity te zawierają w sobie 33 dni, za które pracodawca wypłaca wynagrodzenie chorobowe.

Pracownik, zatrudniony jako dekarz, długo chorował z powodu przewlekłej choroby płuc i ostatecznie pracodawca rozwiązał z nim umowę o pracę bez wypowiedzenia 31 marca 2009 r. Pracownik ten po odzyskaniu zdolności do pracy 1 sierpnia 2009 r. przyszedł do siedziby pracodawcy, zgłaszając chęć ponownego zatrudnienia. Pracodawca stwierdził jednak, że nie ma dla niego miejsca. Pracownik wystąpił wówczas do sądu z pozwem, żądając zobowiązania pracodawcy do ponownego nawiązania z nim umowy o pracę. Wskazywał, że pracodawca aktualnie przyjmuje do pracy dekarzy, a on był uprzednio zatrudniony na tym stanowisku. Sąd po ustaleniu, że pracodawca faktycznie ma możliwość ponownego zatrudnienia tego pracownika, uwzględnił jego powództwo.

Ryszard Sadlik

sędzia Sądu Okręgowego w Kielcach

Art. 53, art. 300 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Art. 471 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 43, poz. 93 z późn. zm.).

Art. 20 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 3, poz. 267 z późn. zm.).