Można zwolnić z pracy odwołanego członka zarządu spółki

Spółka z o.o., podejmując decyzję o rozwiązaniu stosunku pracy z członkiem zarządu, musi mieć na uwadze, że przyczyna wypowiedzenia umowy o pracę musi być konkretna i pozostawać w związku z zatrudnieniem. Kodeks pracy ani inne przepisy prawa pracy nie zawierają katalogu powodów, które uzasadniają wypowiedzenie umowy, dlatego też tak istotne znaczenie praktyczne mają tu poglądy orzecznictwa zawarte przede wszystkim w orzeczeniach Sądu Najwyższego.

W praktyce często zdarza się, że spółka podaje w treści wypowiedzenia umowy o pracę tylko tyle, że następuje ono z powodu odwołania danej osoby z funkcji członka zarządu. Tego rodzaju przyczyna może budzić wątpliwości. Jednakże trzeba zauważyć, że do obowiązków osoby zatrudnionej w charakterze członka zarządu należy wykonywanie pracy w ramach zarządu spółki, a więc generalnie rzecz ujmując kierowanie spółką. Bez upoważnienia wynikającego z przepisów kodeksu spółek handlowych osoba zatrudniona jako członek zarządu w istocie nie może wykonywać swojej funkcji, a tym samym realizować swoich obowiązków pracowniczych. Oznacza to, że pracownik zatrudniony w charakterze członka zarządu spółki, z chwilą jego odwołania z zarządu, traci możliwość świadczenia pracy. To zaś prowadzi do wniosku, że pozbawienie danej osoby członkostwa w zarządzie spółki stanowi wystarczającą przyczynę wypowiedzenia jej umowy o pracę.

Podobnie wypowiadał się Sąd Najwyższy w wyroku z 26 stycznia 2000 r. (I PKN 479/99, OSNAP 2001/11/377), stwierdzając, że odwołanie ze stanowiska członka zarządu spółki, które nie zostało skutecznie podważone w trybie przepisów prawa handlowego, z reguły stanowi przyczynę uzasadniającą wypowiedzenie umowy o pracę (art. 45 par. 1 k.p.) pracownikowi zatrudnionemu w charakterze członka tego zarządu.

Podobnie rezygnacja osoby zatrudnionej na stanowisku członka zarządu z zajmowania tego stanowiska uzasadnia wypowiedzenie jej umowy o pracę. Tak też wypowiadał się Sąd Najwyższy w wyroku z 23 listopada 2006 r. (I PK 202/06, Pr. Pracy 2007/3/33), stwierdzając, że zawarcie z powódką umowy o pracę na stanowisku dyrektora generalnego było konsekwencją powołania jej na stanowisko prezesa zarządu pozwanej. Rezygnacja z tej funkcji stanowiła uzasadnioną przyczynę wypowiedzenia powódce umowy o pracę. Wynika to z faktu, że w następstwie rezygnacji z zajmowanego stanowiska członek zarządu faktycznie traci możliwość realizowania swoich obowiązków, co w konsekwencji stanowi uzasadnioną przyczyną wypowiedzenia mu przez pracodawcę umowy o pracę.

Przyczyną uzasadniającą wypowiedzenie umowy o pracę jest działalność sprzeczna z obowiązującym członka zarządu zakazem konkurencji, który wynika z treści art. 211 k.s.h.

Warto zwrócić uwagę na wyrok Sądu Najwyższego z 6 marca 2006 r. (II PK 211/05, OSNP 2007/1-2/10), gdzie wskazano, że pracownik - członek zarządu spółki handlowej narusza pracowniczy obowiązek dbałości o dobro zakładu pracy (art. 100 par. 2 pkt 4 k. p.) w przypadku, gdy bez jej zgody uczestniczy w spółce konkurencyjnej jako członek zarządu spółki kapitałowej (art. 211 par. 1 k.s.h.). W uzasadnieniu tego wyroku podniesiono, że podstawowym obowiązkiem pracownika jest staranne wykonywanie pracy i dążenie do uzyskiwania jak najlepszych wyników. Zaś z analizy przepisów kodeksu spółek handlowych wynika, że istnieją podwyższone wymagania w stosunku do osób sprawujących funkcję członka zarządu spółki. Skoro szczególna pozycja w spółce członka zarządu nadaje uprawnienia do podejmowania decyzji kierowniczych, to nakłada także wyjątkowe obowiązki co do rzetelności i sumienności oraz troski o interesy spółki. Zatem w razie naruszenia tych obowiązków spółka może wypowiedzieć mu umowę o pracę, a wyjątkowo także rozwiązać umowę o pracę bez wypowiedzenia z jego winy (art. 52 k.p.).

Uzasadnioną przyczyną wypowiedzenia umowy o pracę członkowi zarządu może być także istnienie konfliktu pomiędzy członkami zarządu. Wskazywał na to wyraźnie Sąd Najwyższy w uzasadnieniu do wyroku z 26 stycznia 2000 r. (I PKN 479/99), podnosząc, że konflikt między członkami zarządu spółki co do metod prowadzenia i rozwoju firmy może być uzasadnioną przyczyną wypowiedzenia umowy o pracę członkowi zarządu.

Istnienie bowiem konfliktu w zarządzie co do metod prowadzenia i rozwoju spółki jest okolicznością o podstawowym znaczeniu dla jej funkcjonowania, a to oznacza, że konflikt tego typu nie może być traktowany jak każdy inny konflikt interpersonalny w zakładzie pracy.

Tego rodzaju konflikt może także przemawiać przeciwko przywróceniu pracownika do pracy, w przypadku gdyby uznano, że wypowiedzenie umowy o pracę nastąpiło np. z naruszenie przepisów prawa pracy o wypowiadaniu umów o pracę. Tak też wypowiedział się Sąd Najwyższy w wyroku z 28 lipca 1999 r. (I PKN 168/99, OSP 2001/9/128).

Członkowie zarządu zobowiązani są do szczególnej staranności i rzetelności przy wykonywaniu swych obowiązków pracowniczych, dlatego też ich zaniedbanie uzasadnia wypowiedzenie im umowy o pracę. Zwracał na to uwagę także Sąd Najwyższy w wyroku z 9 września 2004 r. (I PK 423/03, OSNP 2005/6/83), stwierdzając, że członek jednoosobowego zarządu spółki zatrudniony na podstawie umowy o pracę na stanowisku dyrektora spółki dopuszcza się ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych, jeżeli bez usprawiedliwionej przyczyny nie zgłasza w terminie wynikającym z prawa handlowego zmian w umowie spółki wymagających zarejestrowania w Krajowym Rejestrze Sądowym. Pamiętać bowiem należy, że spółka ma prawo oczekiwać i wymagać od pracownika - członka zarządu - zatrudnionego na kierowniczym stanowisku więcej niż od pracownika szeregowego. Tak też wskazywał Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z 21 maja 2002 r. (III APa 171/01, OSA 2002/10/37).