Zwolnienia grupowe wyłączają ochronę radnego

Ochrona zatrudnienia radnych wynika z przepisów art. 25 ust. 2 ustawy o samorządzie gminnym, art. 22 ust. 2 ustawy o samorządzie powiatowym oraz z art. 27 ust. 2 ustawy o samorządzie województwa. Zgodnie bowiem z tymi przepisami rozwiązanie z radnym stosunku pracy wymaga uprzedniej zgody rady lub sejmiku województwa, którego jest członkiem. Organ ten odmówi zgody na rozwiązanie stosunku pracy z radnym, jeżeli podstawą rozwiązania tego stosunku są zdarzenia związane z wykonywaniem przez radnego mandatu.

Szczególna ochrona stosunku pracy radnego powstaje z chwilą jego wyboru, czyli dzień wyboru pracownika do pełnienia funkcji radnego stanowić będzie zarazem moment rozpoczęcia okresu ochronnego. Zaś koniec tej ochrony następuje z upływem kadencji, na którą został powołany radny, chyba że wcześniej utraci on mandat radnego.

Konieczność uzyskania zgody rady (sejmiku województwa) dotyczy każdego rodzaju stosunku pracy z radnym, a więc zarówno nawiązanego na podstawie umowy o pracę, powołania, mianowania, czy wyboru. Obejmuje też wszelkie sposoby rozwiązania stosunku pracy. Zatem zarówno w przypadku rozwiązania za wypowiedzeniem, jak i przy rozwiązaniu umowy bez wypowiedzenia, np. z powodu ciężkiego naruszenia przez radnego obowiązków pracowniczych, konieczne jest uzyskanie zgody rady (gminy lub powiatu) lub sejmiku województwa, którego jest on członkiem. Stanowi to istotne ograniczenie swobody pracodawcy. Jedynie w razie rozwiązania stosunku pracy za porozumieniem stron lub wypowiedzenia umowy o pracę przez samego radnego, nie jest konieczne uzyskanie uprzedniej zgody rady gminy, gdyż brak jest podstaw, aby także w tych przypadkach jego stosunek pracy korzystał ze szczególnej ochrony. Ochrona trwałości stosunku pracy radnego obejmuje także ochronę przed wypowiedzeniem zmieniającym, dotyczącym zmiany warunków pracy i płacy. Wynika to z art. 42 par. 1 k.p., w myśl którego przepisy o wypowiedzeniu umowy o pracę stosuje się odpowiednio do wypowiedzenia warunków pracy lub płacy. Tym bardziej że w razie nieprzyjęcia przez pracownika zaproponowanych mu warunków wypowiedzenie zmieniające przekształca się w wypowiedzenie definitywne prowadzące do rozwiązania umowy o pracę.

W praktyce powstają niekiedy wątpliwości, czy radny zatrudniony na podstawie umowy o zarządzanie także korzysta z tej szczególnej ochrony. Podkreślić należy, że przepisy te nie mają zastosowania do zatrudnienia radnego w oparciu o tego rodzaju umowę cywilnoprawną, gdyż dotyczą one wyłącznie ochrony stosunku pracy osoby piastującej mandat radnego. Ochrona taka nie przysługuje natomiast radnemu pozostającemu w stosunku cywilnoprawnym. Dlatego też, jeśli radny wykonywał pracę na podstawie umowy o zarządzanie, mającej charakter umowy cywilnoprawnej, to jego praca nie podlega szczególnej ochronie. Tak też wypowiadał się NSA w Warszawie w wyroku z 5 grudnia 2001 r. (II SA 2091/01, OSP 2003/3/33), stwierdzając, że ochrona radnego przed rozwiązaniem stosunku pracy nie obejmuje osoby zarządzającej zakładem pracy na podstawie umowy cywilnoprawnej.

Ponadto zakaz rozwiązania z radnym stosunku pracy bez zgody rady powiatu przewidziany w art. 22 ust. 2 ustawy o samorządzie powiatowym nie obejmuje odwołania ze stanowiska dyrektora szkoły (por. wyrok NSA z 12 czerwca 2000 r., II SA 634/00, Pr. Pracy 2000/8/38). Wynika to z faktu, że odwołanie takie nie jest rozwiązaniem stosunku pracy ani do rozwiązania stosunku pracy nawet pośrednio nie prowadzi. Odwołany dyrektor pozostaje bowiem dalej pracownikiem szkoły.

W przepisach ochronnych przewidziano wyraźnie, że rada (sejmik województwa) odmówi zgody na rozwiązanie stosunku pracy z radnym, jeżeli podstawą rozwiązania tego stosunku są zdarzenia związane z wykonywaniem przez radnego mandatu. Brak jest jednak wskazówek, jak rada powinna postąpić w innych przypadkach, gdy podstawą zamiaru rozwiązania stosunku pracy są inne zdarzenia, np. złe wykonywanie swoich obowiązków przez pracownika - radnego czy częsta absencja chorobowa. Prawo rady (sejmiku województwa) do odmówienia zgody na rozwiązanie stosunku pracy z radnym ma charakter nieograniczony, a ponadto rada nie ma obowiązku uzasadniania swego stanowiska. Może więc odmówić zgody na rozwiązanie stosunku pracy także z powodów niezwiązanych z wykonywaniem przez radnego jego mandatu. Podobnie wskazywał Sąd Najwyższy w wyroku z 11 grudnia 2007 r. (I PK 152/07, M. P. Pr. 2008/5/255) stwierdzając, że przepis art. 25 ust. 2 ustawy o samorządzie gminnym nie określa żadnych warunków ani kryteriów, jakimi miałaby kierować się rada gminy przy podejmowaniu decyzji o wyrażeniu zgody na rozwiązanie stosunku pracy radnego lub jej odmowie. Nie zobowiązuje on również rady do uzasadnienia swojego stanowiska. Nie ogranicza prawa rady do sprzeciwu wobec zamiaru pracodawcy rozwiązania stosunku pracy z radnym, tylko do sytuacji, gdy przyczyną tego zamiaru są zdarzenia związane z wykonywaniem mandatu przez radnego, lecz jedynie zobowiązuje radę do odmowy wyrażenia zgody w takim przypadku, pozostawiając pozostałe decyzje jej swobodnemu uznaniu.

Szczególna ochrona stosunku pracy radnego zostaje wyłączona w przypadku, gdy u pracodawcy zatrudniającego ponad 20 pracowników dochodzi do zwolnień grupowych z przyczyn niedotyczących pracowników. Wskazuje na to art. 5 ust. 1 ustawy z 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (Dz.U. nr 90, poz. 844 z późn. zm.), w którym wprowadza się wyłączenie ochrony trwałości stosunku pracy wynikającej z przepisów szczególnych. Przepis ten umożliwia więc w ramach zwolnienia grupowego rozwiązanie stosunku pracy z pracownikiem będącym radnym. Pamiętać jednak należy, że przepisów tej ustawy nie stosuje się do pracowników zatrudnionych na podstawie mianowania (art. 11). Zatem w przypadku radnego zatrudnionego na podstawie mianowania szczególna ochrona jego stosunku pracy zostaje zachowana także w razie zwolnienia grupowego.

Podobnie jest w razie zwolnień indywidualnych, przewidzianych w art. 10 ust. 5 ustawy, gdzie wprost wyłączono możliwość rozwiązania stosunku pracy z radnym.