Odprawa emerytalna przysługuje także zatrudnionym na czas określony

W praktyce realizacja tego obowiązku wiąże się z wieloma wątpliwościami. Zawarcie bowiem umowy na czas określony obejmuje skutek rozwiązujący, który następuje wraz z nadejściem ustalonego terminu, bez względu na zachodzące w czasie trwania umowy zdarzenia i okoliczności. Istotne znaczenie ma tu jednak związek czasowy między zakończeniem umowy o pracę na czas określony a przejściem na rentę lub emeryturę.

W myśl art. 92¹ k.p. pracownikowi spełniającemu warunki uprawniające do renty z tytułu niezdolności do pracy lub emerytury, którego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na rentę lub emeryturę, przysługuje odprawa pieniężna w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia. Przy czym pracownik, który otrzymał odprawę, nie może już ponownie nabyć do niej prawa.

Ma ona zatem charakter świadczenia socjalnego związanego z przejściem pracownika na rentę lub emeryturę a jej celem jest ułatwienie przystosowania się mu do nowych warunków życiowych. Prawo do odprawy emerytalnej wiąże się z ustaniem stosunku pracy niezależnie od tego, czy następuje to na skutek wypowiedzenia umowy o pracę, jej rozwiązania bez wypowiedzenia, rozwiązania za porozumieniem stron, czy też rozwiązania wskutek upływu czasu, na jaki zawarto umowę o pracę.

Istotne jest jedynie, aby istniał związek między tym ustaniem zatrudnienia a przejściem na emeryturę lub rentę z tytułu niezdolności do pracy.

Podobnie wypowiadał się w tym zakresie Sąd Najwyższy w wyroku z 28 lipca 1999 r. (I PKN 174/99, OSNP 2000/21/786) oraz w uchwale z 7 stycznia 2000 r. (III ZP 18/99, OSNP 2000/24/888) stwierdzając, że pracownikowi, który przeszedł na rentę z tytułu niezdolności do pracy po rozwiązaniu się umowy o pracę na czas określony, przysługuje jednorazowa odprawa pieniężna na podstawie art. 92¹ par. 1 k.p., gdy pracownik stał się niezdolny do pracy wskutek choroby stwierdzonej w czasie zatrudnienia i prowadzącej, po nieprzerwanym okresie pobierania zasiłku chorobowego, do przyznania mu renty.

Prawo do odprawy emerytalnej nie jest uzależnione od sposobu rozwiązania umowy o pracę. Nie zależy też od charakteru umowy (na czas określony, czy na czas nieokreślony) ani od czasu trwania umowy terminowej (kilka tygodni, miesięcy czy dłużej). Istotne jest bowiem, aby rozwiązanie stosunku pracy doprowadziło do skorzystania przez pracownika z przysługujących mu uprawnień z ubezpieczenia społecznego, które są naturalną i zagwarantowaną prawem konsekwencją utraty zdolności do pracy, posiadania wymaganego okresu zatrudnienia, czy powstania niezdolności do pracy w odpowiednim czasie przewidzianym przez przepisy ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Wystarczające jest więc tu występowanie określonego następstwa w czasie między rozwiązaniem stosunku pracy a uzyskaniem renty lub emerytury.

Ponadto Sąd Najwyższy konsekwentnie przyjmuje, że kontynuowanie stosunku pracy po przyznaniu pracownikowi świadczenia emerytalno-rentowego, a nawet pobieranie świadczenia, nie oznacza przejścia na emeryturę. Spełnienie bowiem przez pracownika warunków uprawniających do renty z tytułu niezdolności do pracy lub emerytury nie stwarza dla żadnej ze stron obowiązku rozwiązania stosunku pracy. Dlatego też zachowanie prowadzące do ustania stosunku pracy w związku z nabyciem wymienionych uprawnień musi przybrać formę prawną rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy, określoną w przepisach prawa pracy.

Powyższy pogląd wyraził Sąd Najwyższy w uchwale z 6 sierpnia 1998 r. (III ZP 22/98, OSNAPiUS 1998/24/713), i powtórzył w wyroku z 4 czerwca 2002 r. (I PKN 346/01, Pr. Pracy 2003/1/35).

Sąd Najwyższy stwierdził, że przejściem na emeryturę jest zamiana statusu pracownika lub pracownika-emeryta na status wyłącznie emeryta. Następuje ono zawsze i tylko przez rozwiązanie stosunku pracy. Dopóki bowiem trwa stosunek pracy, osoba pobierająca emeryturę nie przestaje być pracownikiem. Ani nabycie przez pracownika prawa do emerytury, ani przyznanie świadczenia, ani nawet jego wypłata nie stanowią zdarzeń powodujących ustanie zatrudnienia. Pracownik pobierający emeryturę w czasie nieprzerwanie trwającego stosunku pracy przechodzi więc na emeryturę dopiero po ustaniu tego zatrudnienia.

Zatem stwierdzić należy, że art. 92¹ par. 1 k.p. zakłada, iż każdy pracownik, który przestaje być pracownikiem w związku z tym, że przechodzi na emeryturę lub rentę, przynajmniej raz w życiu powinien otrzymać odprawę z tego tytułu.

Warto zaznaczyć, że odprawa emerytalna przysługuje pracownikowi także w razie przejścia na wcześniejszą emeryturę. Natomiast odprawa ta nie przysługuje pracownikowi w razie przejścia na świadczenie przedemerytalne, gdyż uzyskanie tego świadczenia nie może być uznane za równoznaczne z przejściem na emeryturę. Potwierdzał to Sąd Najwyższy w wyroku z 6 maja 2003 r. (I PK 257/02, OSNAP 2004/15/267).

Pracownicy mają zagwarantowane prawo do otrzymania odprawy emerytalnej lub rentowej w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia.

Jednakże przepisy branżowe, a w szczególności pragmatyki służbowe, układy zbiorowe lub regulaminy wynagrodzeń obowiązujące w danych zakładach pracy mogą przewidywać wyższą wysokość odpraw, np. w wysokości trzy lub nawet sześciomiesięcznego wynagrodzenia. Podstawą obliczania wysokości odpraw są przepisy rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z 29 maja 1996 r. w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy oraz wynagrodzenia stanowiącego podstawę obliczania odszkodowań, odpraw, dodatków wyrównawczych i innych należności.

Przy czym w myśl par. 2 ust. 1 pkt 7 tego rozporządzenia należy w tym przypadku stosować zasady obowiązujące przy obliczaniu ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy, które z kolei zawarte są w par. 14 - 19 rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z 8 stycznia 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad udzielania urlopu wypoczynkowego, ustalania i wypłacania wynagrodzenia za czas urlopu oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop.