Rektor ponosi odpowiedzialność za bezpieczne warunki pracy i nauki

Zgodnie z przepisami ustawy z 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym rektor ma obowiązek zapewnić bezpieczne i higieniczne warunki osobom pobierającym w uczelni naukę lub odbywającym zajęcia praktyczno-techniczne albo wykonującym prace na rzecz uczelni. Szczegółowo przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy w uczelniach zostały określone w drodze rozporządzenia i uwzględniają:

● zakres obowiązków rektora dotyczących zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy i nauki,

● wymagania dotyczące wyposażenia budynków i pomieszczeń uczelni, w tym laboratoriów, warsztatów, pracowni specjalistycznych oraz domów studenckich, tak aby zapewnić bezpieczeństwo ich użytkownikom,

● warunki zawieszania zajęć w uczelni ze względów bezpieczeństwa.

Chodzi tu o rozporządzenie ministra nauki i szkolnictwa wyższego z 5 lipca 2007 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy w uczelniach.

Rektor ma obowiązek organizować szkolenia w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy dla osób objętych obowiązkowym szkoleniem zgodnie z rozporządzeniem ministra gospodarki i pracy z 27 lipca 2004 r. w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy (dalej: rozporządzenie w sprawie szkolenia bhp). Określono w nim:

● szczegółowe zasady szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy,

● zakres szkolenia,

● wymagania dotyczące treści i realizacji programów szkolenia,

● sposób dokumentowania szkolenia,

● przypadki, w których pracodawcy lub pracownicy mogą być zwolnieni z określonych rodzajów szkolenia.

Zgodnie z jego przepisami, pracodawca powinien zapewnić pracownikowi odbycie, odpowiedniego do rodzaju wykonywanej pracy, szkolenia, w tym przekazanie mu informacji i instrukcji dotyczących zajmowanego stanowiska pracy lub wykonywanej pracy (par. 2 ust. 1 rozporządzenia w sprawie szkolenia bhp).

Szkolenie ma zapewnić uczestnikom zaznajomienie się z czynnikami środowiska pracy mogącymi powodować zagrożenia dla bezpieczeństwa i zdrowia pracowników podczas pracy oraz z odpowiednimi środkami i działaniami zapobiegawczymi. Ponadto ma ona zapewnić poznanie przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy w zakresie niezbędnym do wykonywania pracy w zakładzie pracy i na określonym stanowisku pracy, a także związanych z pracą obowiązków i odpowiedzialności w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy, a także nabycie umiejętności wykonywania pracy w sposób bezpieczny dla siebie i innych osób, postępowania w sytuacjach awaryjnych oraz udzielenia pomocy osobie, która uległa wypadkowi.

Szkolenie może być organizowane i prowadzone przez pracodawców lub, na ich zlecenie, przez jednostki organizacyjne prowadzące działalność szkoleniową w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy.

Pracodawca organizujący i prowadzący szkolenie oraz jednostka organizacyjna prowadząca działalność szkoleniową w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy zapewniają:

1) programy poszczególnych rodzajów szkolenia opracowane dla określonych grup stanowisk;

2) programy szkolenia instruktorów w zakresie metod prowadzenia instruktażu - w przypadku prowadzenia takiego szkolenia;

3) wykładowców i instruktorów posiadających zasób wiedzy, doświadczenie zawodowe i przygotowanie dydaktyczne zapewniające właściwą realizację programów szkolenia;

4) odpowiednie warunki lokalowe do prowadzenia działalności szkoleniowej;

5) wyposażenie dydaktyczne niezbędne do właściwej realizacji programów szkolenia;

6) właściwy przebieg szkolenia oraz prowadzenie dokumentacji w postaci programów szkolenia, dzienników zajęć, protokołów przebiegu egzaminów i rejestru wydanych zaświadczeń.

Szkolenie jest prowadzone jako szkolenie wstępne i szkolenie okresowe.

Programy szkolenia wstępnego oraz szkolenia okresowego, określające szczegółową tematykę, formy realizacji i czas trwania szkolenia, dla poszczególnych grup stanowisk opracowuje pracodawca lub w porozumieniu z pracodawcą - jednostka organizacyjna prowadząca działalność szkoleniową w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy, na podstawie ramowych programów szkolenia.

Programy szkolenia powinny być dostosowane do rodzajów i warunków prac wykonywanych przez uczestników szkolenia, a ich realizacja powinna zapewnić spełnienie określonych wymagań. Programy szkolenia, na podstawie których były prowadzone aktualne szkolenia pracowników, powinny być przechowywane przez pracodawców.

Ramowe programy szkolenia są określone w załączniku nr 1 do rozporządzenia w sprawie szkolenia bhp.

Rozporządzenie przewiduje, że szkolenie prowadzone będzie jako szkolenie wstępne i okresowe. Szkolenie wstępne powinno być przeprowadzane w formie instruktażu i powinno obejmować szkolenie wstępne ogólne (instruktaż ogólny) oraz szkolenie wstępne na stanowisku pracy (instruktaż stanowiskowy). Natomiast szkolenie okresowe, które ma na celu aktualizację i ugruntowanie wiedzy i umiejętności w dziedzinie bhp oraz zaznajomienie uczestników szkolenia z nowymi rozwiązaniami techniczno-organizacyjnymi w tym zakresie.

Odbycie instruktażu ogólnego oraz instruktażu stanowiskowego pracownik potwierdza na piśmie w karcie szkolenia wstępnego, która jest przechowywana w aktach osobowych pracownika. Wzór karty szkolenia wstępnego jest określony w załączniku nr 2 do rozporządzenia w sprawie szkolenia bhp (patrz wzór nr 1).

Szkolenie okresowe odbywają:

1) osoby będące pracodawcami oraz inne osoby kierujące pracownikami, w szczególności kierownicy, mistrzowie i brygadziści;

2) pracownicy zatrudnieni na stanowiskach robotniczych;

3) pracownicy inżynieryjno-techniczni, w tym projektanci, konstruktorzy maszyn i innych urządzeń technicznych, technolodzy i organizatorzy produkcji;

4) pracownicy służby bezpieczeństwa i higieny pracy i inne osoby wykonujące zadania tej służby;

5) pracownicy administracyjno-biurowi i inni niewymienieni w pkt 1 - 4, których charakter pracy wiąże się z narażeniem na czynniki szkodliwe dla zdrowia, uciążliwe lub niebezpieczne albo z odpowiedzialnością w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy.

Szkolenie okresowe kończy się egzaminem sprawdzającym przyswojenie przez uczestnika szkolenia wiedzy objętej programem szkolenia oraz umiejętności wykonywania lub organizowania pracy zgodnie z przepisami i zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy.

Egzamin jest przeprowadzany przed komisją powołaną przez organizatora szkolenia.

Potwierdzeniem ukończenia z wynikiem pozytywnym szkolenia okresowego jest zaświadczenie wydane przez organizatora szkolenia. Odpis zaświadczenia jest przechowywany w aktach osobowych uczestnika szkolenia. Wzór zaświadczenia został określony w załączniku nr 3 do rozporządzenia w sprawie szkolenia bhp (patrz wzór 2).

W praktyce, aby wywiązać się z obowiązku, rektorzy wydają zarządzenia np. w sprawie szkolenia okresowego pracowników uczelni w zakresie bhp i ppoż. Przykładowe zarządzenie można znaleźć w serwisie kadrowego.

Warto z tematyki szkoleń bhp przeczytać artykuły znajdujące się w serwisie kadry.gazetaprawna.pl:

● Kiedy pracodawca może przeprowadzić szkolenie bhp przez internet

● Czy można wysłać pracownika na szkolenie wstępne do innej firmy

● Jak często trzeba szkolić pracownika z zakresu bhp

● Jak wykonać obowiązek informacyjny z zakresu bhp

● Czy osoba podejmująca nową pracę zawsze musi odbyć szkolenie bhp

Przypominamy, że dla prenumeratorów "Gazety Prawnej" dostęp jest gratis. Wystarczy się zarejestrować.

Dla wszystkich studentów rozpoczynających naukę w uczelni rektor ma obowiązek zorganizować szkolenia w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy. Należy pamiętać, aby były one w wymiarze nie mniejszym niż 4 godziny. Powinny być one realizowane w ramach zajęć dydaktycznych w formie wykładów, ćwiczeń lub seminariów. Udział w szkoleniu prowadzący potwierdza zaliczeniem. Program tego szkolenia powinien uwzględniać wybrane zagadnienia prawne, informacje o zagrożeniach dla życia i zdrowia, ochronie przed nimi oraz postępowaniu w przypadku wystąpienia tych zagrożeń, w tym udzielania pierwszej pomocy.

Rektor w zależności od specyfiki podstawowej jednostki organizacyjnej uczelni powinien ustalić szczegółowy zakres i program szkolenia dla studentów oraz maksymalną wielkość grup szkoleniowych.

Szkolenie w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy powinny prowadzić osoby posiadające zasób wiedzy i doświadczenie zawodowe w dziedzinie odpowiadającej tematyce szkolenia.

Ciekawym rozwiązaniem jest wprowadzone w niektórych uczelniach odbywanie szkolenia za pośrednictwem internetu np. specjalnej platformy zdalnego nauczania. Wtedy studenci mają dostęp do niezbędnych informacji o kursie pod adresami określonych stron internetowych. Tam też może być prowadzone forum dla studentów. Takie właśnie rozwiązanie stosuje Uniwersytet Jagielloński w Krakowie. Tak wynika z zasad odbywania szkolenia za pośrednictwem platformy zdalnego nauczania PEGAZ w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy przez studentów rozpoczynających naukę na I roku studiów: pierwszego stopnia, drugiego stopnia i jednolitych studiów magisterskich. Opisano w nim m.in., że pracownicy Inspektoratu BHP sprawdzają wyniki zaliczenia przeprowadzonego w trybie zdalnym, przesyłają do dziekanatów wydziałów protokoły zaliczeniowe z nazwiskami studentów poszczególnych kierunków studiów danego wydziału i informację o zaliczeniu szkolenia. Z dziekanatów, które nie prowadzą dokumentacji toku studiów studentów, protokoły rozsyłane są do jednostek podległych. Pracownicy administracyjni dziekanatów lub sekretariatów studenckich obsługujących tok studiów potwierdzają w indeksie studenta i wpisują do kart okresowych osiągnięć studenta zaliczenie szkolenia poprzez przybicie pieczątki: zaliczone. Protokoły zaliczeniowe przechowywane są w jednostkach prowadzących dany kierunek studiów. Warunkiem uzyskania wpisu w indeksie potwierdzającego zaliczenie szkolenia jest - oprócz uzyskania odpowiedniej liczby poprawnych odpowiedzi - złożenie przez studenta we właściwym sekretariacie oświadczenia o zapoznaniu się z zagadnieniami przedstawionymi podczas szkolenia (w formie indywidualnego oświadczenia). Warto korzystać z takich usprawniających życie uczelni rozwiązań.

Rektor ma obowiązek:

● zaopatrzyć pracowników w niezbędne środki ochrony indywidualnej, odzież i obuwie robocze w zależności od rodzaju zajęć i specyfiki poszczególnych kierunków studiów,

● zapewnić studentom niezbędne środki ochrony indywidualnej w zależności od rodzaju zajęć i specyfiki poszczególnych kierunków studiów lub prowadzonych badań.

Budynki i pomieszczenia uczelni oraz przynależne do nich tereny i urządzenia, zgodnie z ich funkcją i przeznaczeniem, powinny spełniać wymagania, o których mowa w rozporządzeniu ministra infrastruktury z 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, oraz przepisach Kodeksu pracy i wydanych na jego podstawie przepisach bhp. Z tekstem tego rozporządzenia można zapoznać się po wejściu na stronę kadry.gazetaprawna.pl i wpisując w wyszukiwarkę nazwę niniejszego artykułu.

Obiekty i budynki muszą być wyposażone w odpowiedni podręczny sprzęt gaśniczy, w zależności od zagrożenia wybuchem, kategorii zagrożenia ludzi, wielkości obciążenia ogniowego, zgodnie z obowiązującymi przepisami dotyczącymi ochrony przeciwpożarowej. Sprzęt powinien być utrzymany w pełnej sprawności do użycia. Natomiast w obiektach i budynkach uczelni, na terenie których są organizowane stałe stanowiska pracy oraz zajęcia dydaktyczne, powinny znajdować się niezbędne pomieszczenia higieniczno-sanitarne odpowiednio urządzone oraz utrzymane w stanie pełnej sprawności i czystości (par. 4 ust. 2 i 3 rozporządzenia).

Drogi ewakuacyjne i inne drogi oraz przejścia i dojścia dla pieszych na terenie uczelni powinny być utrzymane w należytym stanie, niestwarzającym zagrożeń dla użytkowników.

Pomieszczenia uczelni powinny spełniać warunki dotyczące oświetlenia, wentylacji, ogrzewania i powierzchni użytkowej, określone w rozporządzeniu ministra pracy i polityki socjalnej z 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, a ponadto uwzględnić potrzeby użytkowe i funkcję poszczególnych pomieszczeń.

Stan wyposażenia pomieszczeń uczelni, a w szczególności: mebli, sprzętu, urządzeń i instalacji, nie może stanowić zagrożeń dla osób z nich korzystających.

Szczególne środki ostrożności należy zachować w budynkach i pomieszczeniach uczelni, w których są wykonywane badania pilotażowe, eksperymenty chemiczne, fizyczne lub inne mogące stanowić zagrożenie dla życia i zdrowia przebywających w nich osób. W pomieszczeniach tych powinny być wywieszone instrukcje zawierające postanowienia dotyczące zapobiegania zagrożeniom dla zdrowia i życia ludzkiego.

Poza tym rektor ma obowiązek utrzymywać w stanie zapewniającym bezpieczne i higieniczne użytkowanie posiadanych przez uczelnię obiektów, urządzeń i terenów sportowych, a także do zapewnienia nadzoru osób do tego upoważnionych w czasie realizacji zajęć z wychowania fizycznego oraz wszelkiego rodzaju zawodów sportowych organizowanych przez uczelnię, na zasadach określonych w ustawie z 18 stycznia 1996 r. o kulturze fizycznej (tekst ustawy w serwie kadry.gazetaprawna.pl.

Jeżeli temperatura w salach spadnie poniżej 18°C, to rektor może czasowo zawiesić zajęcia w uczelni. W przypadku wystąpienia na danym terenie klęski żywiołowej, epidemii albo innych zdarzeń zagrażających życiu lub zdrowiu pracowników lub studentów, rektor może także czasowo zawiesić zajęcia w uczelni albo zarządzić czasowe zamknięcie uczelni lub jej jednostki organizacyjnej.

W przypadku stwierdzenia, że sposób wykonywania czynności przez pracowników lub studentów stwarza zagrożenie dla ich życia lub zdrowia, rektor ma obowiązek wstrzymać wykonywanie tych czynności i wskazać bezpieczny sposób ich wykonania. Natomiast jeżeli zagrożenie dla bezpieczeństwa studentów stwarza miejsce, w którym mają być prowadzone zajęcia, lub stan urządzeń, które się w nim znajdują, wtedy rektor nie może pozwolić na rozpoczęcie zajęć, musi je wstrzymać lub określić zadania i sposoby postępowania zapewniające bezpieczne prowadzenie tych zajęć.

W każdym budynku uczelni, w pomieszczeniu dostępnym w godzinach prowadzenia zajęć dydaktycznych lub badań naukowych, powinna znajdować się co najmniej jedna przenośna apteczka, wyposażona w niezbędne środki do udzielania pierwszej pomocy, których okres ważności nie upłynął, wraz z instrukcją o zasadach jej udzielania. Wykorzystane środki i materiały powinny być na bieżąco uzupełniane. Osoby prowadzące zajęcia w warsztatach, pracowniach specjalistycznych, laboratoriach oraz prowadzące zajęcia wychowania fizycznego muszą być przeszkolone w zakresie udzielania pierwszej pomocy.

W zależności od rodzaju zajęć w laboratoriach, warsztatach, pracowniach specjalistycznych należy stosować przepisy bhp ustalone dla określonych gałęzi lub rodzajów pracy oraz przepisy dotyczące bhp na uczelniach.

Maszyny i inne urządzenia znajdujące się w laboratoriach, warsztatach i pracowniach specjalistycznych powinny:

● być wyposażone w zabezpieczenia chroniące pracowników i studentów uczelni przed urazami, działaniem niebezpiecznych substancji chemicznych, porażeniem prądem elektrycznym, nadmiernym hałasem, szkodliwymi wstrząsami, działaniem wibracji i promieniowaniem oraz szkodliwym lub niebezpiecznym działaniem innych czynników środowiska pracy,

● uwzględniać zasady ergonomii,

● być utrzymywane w stanie zapewniającym pełną sprawność działania i bezpieczeństwa pracy.

Wszystkie maszyny znajdujące się w laboratoriach, warsztatach i pracowniach specjalistycznych muszą spełniać wymagania określone w przepisach dotyczących oceny zgodności. Maszyny i inne urządzenia techniczne, które są czasowo niesprawne, uszkodzone lub pozostają w naprawie, muszą być wyraźnie oznakowane i zabezpieczone w sposób uniemożliwiający ich uruchomienie.

Do obowiązków rektora należy udostępnienie pracownikom i studentom, którzy korzystają z laboratoriów, warsztatów lub pracowni specjalistycznych, instrukcji uwzględniających zasady i przepisy bhp, określające w szczególności:

● warunki bezpiecznej obsługi maszyn i innych urządzeń;

● rodzaje prac i procesów technologicznych o szczególnym zagrożeniu dla życia lub zdrowia, w tym sposób nadzoru nad ich wykonywaniem;

● postępowanie z materiałami niebezpiecznymi i szkodliwymi dla zdrowia;

● obowiązujący system znaków i sygnałów oraz sygnalizacji świetlnej i dźwiękowej;

● sposób posługiwania się środkami ochrony indywidualnej i środkami ratunkowymi;

● postępowanie w sytuacjach stwarzających zagrożenie dla zdrowia lub życia pracowników i studentów, w tym udzielania pierwszej pomocy.

Do obowiązków rektora należy wyznaczenie osób zobowiązanych do sprawdzenia przed rozpoczęciem zajęć dydaktycznych i dopuszczeniem do nich pracowników i studentów, czy stan techniczny maszyn i urządzeń oraz instalacji elektrycznej, ogólny stan laboratorium, warsztatu lub pracowni specjalistycznej nie stwarza zagrożeń dla życia i zdrowia pracowników oraz studentów.

Rektor ma także obowiązek wyznaczyć osoby odpowiedzialne za bezpieczeństwo studentów w trakcie prowadzonych zajęć dydaktycznych, a także zapewnić, żeby prowadzenie zajęć dydaktycznych w uczelni odbywało się pod nadzorem pracownika lub innej osoby prowadzącej zajęcia, posiadającej odpowiednie przygotowanie gwarantujące przeprowadzenie zajęć zgodnie z przepisami bhp.

Przed dopuszczaniem do zajęć przy maszynach i innych urządzeniach technicznych, a także do zajęć w laboratoriach, warsztatach i pracowniach specjalistycznych, studenci muszą zostać zaznajomieni z przepisami bhp, rektor musi także wyznaczyć osoby zobowiązane do zaznajomienia studentów z tymi zasadami i przepisami.

Kolejnym obowiązkiem rektora jest ustalenie zasad postępowania z substancjami i preparatami chemicznymi, szkodliwymi czynnikami biologicznymi, substancjami, preparatami oraz czynnikami o działaniu rakotwórczym lub mutagennym oraz materiałami promieniotwórczymi, zgodnie z przepisami dotyczącymi tych substancji, preparatów, czynników i materiałów.

Musi on zapewnić przechowywanie niebezpiecznych substancji i preparatów chemicznych w zamkniętych, wyraźnie oznakowanych pomieszczeniach i miejscach do tego przystosowanych, w opakowaniach chroniących przed ich szkodliwym, niebezpiecznym działaniem, pożarem lub wybuchem, a także prowadzenie ewidencji oraz zbieranie i likwidację odpadów niebezpiecznych, wytwarzanych na terenie uczelni.

Stan instalacji oraz sprzętu i urządzeń w domach studenckich nie może stanowić zagrożeń dla osób tam mieszkających i pracujących, natomiast pomieszczenia mieszkalne w domach studenckich powinny zapewniać co najmniej 5 mkw. powierzchni mieszkalnej na jedną osobę.

Oświetlenie pomieszczeń, wentylacja, instalacja elektryczna i gazowa oraz wszelkie urządzenia techniczne w domach studenckich powinny odpowiadać warunkom technicznym ustalonym w przepisach dotyczących warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki, oraz Polskim Normom, a same pomieszczenia uczelni powinny być utrzymywane we właściwym stanie sanitarnym. Pomieszczenia przeznaczone na natryski, łazienki, ustępy, umywalnie powinny być ogrzewane i wyposażone w wentylację zgodnie z przepisami dotyczącymi warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki, oraz Polskim Normom. Poza tym w domach studenckich powinny być wydzielone, stosownie do potrzeb, pomieszczenia przeznaczone na indywidualną naukę oraz świetlica.

Rektor ma obowiązek prowadzić ewidencję wypadków studentów, którym studenci ulegli podczas zajęć organizowanych przez uczelnię. Ustalając okoliczności i przyczyny wypadków studentów, należy stosować odpowiednio przepisy dotyczące ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy, a ustalenie szczegółowego trybu postępowania w tych sprawach należy do rektora.

Raz w roku, na podstawie dokumentacji wypadkowej, rektor sporządza analizę okoliczności i przyczyn wypadków na terenie uczelni, na podstawie której określa, w porozumieniu z kanclerzem i odpowiednimi służbami bezpieczeństwa i higieny pracy uczelni, główne kierunki działań w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy w uczelni.

@RY1@i02/2010/191/i02.2010.191.168.0010.001.jpg@RY2@

Wzór: KARTA SZKOLENIA WSTĘPNEGO W DZIEDZINIE BEZPIECZEŃSTWA I HIGIENY PRACY

@RY1@i02/2010/191/i02.2010.191.168.0010.101.jpg@RY2@

Wzór: ZAŚWIADCZENIE o ukończeniu szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy

Magdalena Sobczak

magdalena.sobczak@infor.pl

Ustawa z 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. nr 164, poz. 1365 z późn. zm.).

Ustawa z 8 kwietnia 2010 r. o zmianie ustawy o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych oraz ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz.U. nr 81, poz. 529).

Rozporządzenie ministra nauki i szkolnictwa wyższego z 5 lipca 2007 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy w uczelniach (Dz.U. nr 128, poz. 897).

Rozporządzenie ministra gospodarki i pracy z 27 lipca 2004 r. w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz.U. nr 180, poz. 1860 oraz z 2005 r. Nr 116, poz. 972).