Tylko prawidłowo sporządzony protokół stanowi podstawę do wypłaty świadczeń

Uznanie zdarzenia za wypadek przy pracy jest podstawą do nabycia prawa do świadczeń finansowanych zarówno ze środków pracodawcy, np. odszkodowania za zniszczenie ubrania, jak i z ubezpieczenia wypadkowego, m.in. zasiłku chorobowego, jednorazowego odszkodowania, renty z tytułu niezdolności do pracy. Z tych powodów należy dokładnie ustalić okoliczności i przyczyny wypadku oraz spisać protokół.

Protokół powinien być przygotowany według ustalonego wzoru przez osoby uprawnione do jego sporządzenia. Wzór protokołu ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy określa rozporządzenie ministra gospodarki i pracy z 16 września 2004 r. Można go także znaleźć w serwisie na stronie internetowej: kadry.gazetaprawna.pl.

Powołany przez pracodawcę zespół powypadkowy ma za zadanie ustalić wszystkie okoliczności, które miały wpływ na zdarzenie, i sam jego przebieg. Jest to zespół osób, którego zadaniem jest dokonanie obiektywnych ustaleń. Musi on również odtworzyć przebieg wypadku. W tym celu zespół powypadkowy powinien dokonać oględzin miejsca wypadku. Jeżeli zdarzył się on przy pracy maszyn, to należy zbadać ich stan techniczny, stan urządzeń ochronnych, czy maszyny mają ważne badania techniczne.

Do obowiązków zespołu należy również badanie warunków wykonywania pracy, przede wszystkim czy w zakładzie obowiązywały procedury bhp, czy były one przestrzegane, czy pracownicy byli przeszkoleni.

W zależności od rodzaju i okoliczności wypadku zespół powypadkowy powinien:

● jeżeli jest to konieczne, sporządzić szkic lub wykonać fotografię miejsca wypadku,

● wysłuchać wyjaśnień poszkodowanego, jeżeli stan jego zdrowia na to pozwala,

● zebrać informacje dotyczące wypadku od jego świadków,

● zasięgnąć opinii lekarza, a w razie potrzeby opinii innych specjalistów, w zakresie niezbędnym do oceny rodzaju i skutków wypadku,

● zebrać inne dowody dotyczące wypadku,

● dokonać prawnej kwalifikacji wypadku,

● określić środki profilaktyczne oraz wnioski, w szczególności wynikające z oceny ryzyka zawodowego na stanowisku pracy, na którym wystąpił wypadek.

Dopiero po wyjaśnieniu wszystkich okoliczności i uzyskaniu dokumentacji dotyczącej wypadku zespół powypadkowy sporządza protokół powypadkowy, który zatwierdza pracodawca.

Protokół powinien być przygotowany w ciągu 14 dni od uzyskania zawiadomienia o wypadku. Informację o wypadku pracodawca uzyskuje od pracownika, jeżeli pozwala na to jego stan zdrowia.

Nie stanowi problemu ustalenie terminu na sporządzenie protokołu w sytuacji, gdy do wypadku dochodzi na terenie zakładu pracy i zostanie wezwana karetka pogotowia lub policja. Wówczas informację o wypadku pracodawca uzyskuje natychmiast i od tej daty należy liczyć termin 14 dni na sporządzenie protokołu. Jednak nie w każdym przypadku sporządzenie protokołu powypadkowego jest możliwe w ciągu dwóch tygodni. Jeżeli zespół powypadkowy czeka na przykład na odzyskanie przytomności przez pracownika i możliwość jego przesłuchania albo innych osób poszkodowanych czy też na zakończenie postępowania przez policję, to sporządzenie protokołu we wskazanym terminie może być niemożliwe. W tym przypadku pracodawca spisuje protokół okoliczności i przyczyn wypadku w ciągu 14 dni, po wyjaśnieniu wszystkich okoliczności. Sporządzenie protokołu powypadkowego po upływie 14 dni od uzyskania zawiadomienia o wypadku zobowiązuje pracodawcę do wskazania w protokole powypadkowym przyczyny tego opóźnienia.

Zespół musi przygotować niezbędną liczbę egzemplarzy protokołu. Jeden z nich otrzymuje pracownik (członkowie rodziny). Należy go również dołączyć do akt wypadkowych i przekazać do ZUS z wnioskiem o wypłatę świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego.

Pracownik ma prawo zgłosić zastrzeżenia i uwagi do protokołu powypadkowego jeszcze przed jego zatwierdzeniem. Zespół powypadkowy ma obowiązek pouczyć o tym poszkodowanego. Pracownik ma także prawo wglądu do akt dotyczących wypadku. Może z nich sporządzać notatki, odpisy oraz kopie.

Jeżeli doszło do śmiertelnego wypadku, uprawnienia poszkodowanego w wypadku pracownika przysługują członkom jego rodziny. Mogą oni zgłaszać uwagi, zastrzeżenia, przeglądać akta i uzyskiwać ich odpisy oraz kopie.

Gdy zostaną wniesione zastrzeżenia, pracodawca zwraca niezatwierdzony protokół powypadkowy w celu wyjaśnienia i uzupełnienia go przez zespół powypadkowy. Wówczas zespół powypadkowy, po dokonaniu wyjaśnień i uzupełnień, sporządza, nie później niż w terminie pięciu dni, nowy protokół powypadkowy, do którego dołącza protokół niezatwierdzony przez pracodawcę. Taki protokół należy doręczyć niezwłocznie pracownikowi.

Po ustaleniu wszystkich okoliczności wypadku protokół przygotowują i podpisują członkowie zespołu powypadkowego. Mają oni prawo złożyć do protokołu zdanie odrębne, które powinni uzasadnić. W przypadku rozbieżności zdań członków zespołu o treści protokołu decyduje pracodawca.

Protokół zatwierdza albo odmawia jego zatwierdzenia pracodawca, który tym, samym podejmuje decyzję o tym czy zdarzenie jest wypadkiem przy pracy i czy pracownikowi przysługują z tego tytułu świadczenia. Na zatwierdzenie protokołu pracodawca ma pięć dni od jego sporządzenia.

Protokół należy doręczyć pracownikowi niezwłocznie po jego zatwierdzeniu przez pracodawcę. Gdy dotyczy wypadków śmiertelnych, ciężkich i zbiorowych, pracodawca niezwłocznie doręcza go również właściwemu inspektorowi pracy.

Stwierdzenie w protokole powypadkowym, że wypadek nie jest wypadkiem przy pracy albo że zachodzą okoliczności, które mogą mieć wpływ na prawo pracownika do świadczeń przysługujących z tytułu wypadku, wymaga szczegółowego uzasadnienia i wskazania dowodów stanowiących podstawę takiego stwierdzenia.

Uznanie zdarzenia za wypadek przy pracy może mieć wpływ na wysokość stopy procentowej składki na ubezpieczenie wypadkowe w kolejnym roku składkowym.

Jeżeli pracodawca odmówi uznania zdarzenia za wypadek przy pracy, to pracownik może wystąpić do sądu z pozwem o takie ustalenie. Pracownik ma także prawo żądać sprostowania protokołu powypadkowego, ponieważ od tego zależy m. in. przyznanie prawa do świadczeń z tytułu niezdolności do pracy.

Protokół powypadkowy może zakwestionować także ZUS, który odmówi wypłaty świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego. Również w tym przypadku pracownik od decyzji ZUS może się odwołać do sądu.

W przedstawionych sytuacjach okoliczności wypadku i uznanie zdarzenia albo odmowę uznania zdarzenia za wypadek przy pracy ustali sąd. Prawomocny wyrok sądu zastąpi protokół powypadkowy.

W zakładzie pracy doszło do ciężkiego wypadku przy pracy. Na miejsce wypadku zostały wezwane policja oraz pogotowie ratunkowe, które zabrało do szpitala trzech pracowników. Jeden z pracowników doznał urazu głowy, był nieprzytomny przez dziesięć dni. Zespół powypadkowy powołany przez pracodawcę wystąpił o dokumentację z policji dotyczącą wypadku oraz o dokumentację lekarską z pogotowia i ze szpitali, do których zostali odwiezieni poszkodowani pracownicy. Pełna dokumentacja została skompletowana dopiero po 30 dniach od wypadku. Dwaj pracownicy lżej poszkodowani zostali przesłuchani przez zespół powypadkowy szóstego dnia po wypadku. Natomiast trzeci pracownik, z uwagi na stan zdrowia, został przesłuchany dopiero 16 dni po wypadku. Po zakończeniu prac zespół powypadkowy w pkt 12 protokołu ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku dotyczącym przeszkód lub trudności, które uniemożliwiły sporządzenie protokołu w wymaganym terminie 14 dni, uzasadnił sporządzenie protokołu po terminie w następujący sposób: "oczekiwanie na dokumentację z policji, pogotowia ratunkowego, medyczną ze szpitala oraz z uwagi na stan zdrowia poszkodowanego pracownika, który uniemożliwił wcześniejsze złożenie przez niego wyjaśnień". Takie okoliczności usprawiedliwiają przygotowanie protokołu powypadkowego po upływie 14 dni od uzyskania zawiadomienia o wypadku.

Jarosław Polak, Krzysztof Jaworski oraz Grzegorz Biały są zatrudnieni na stanowiskach elektryków monterów. 26 czerwca 2010 r. pracownicy ci zostali wezwani do usunięcia awarii. Awaria została spowodowana wyładowaniami atmosferycznymi w tym dniu i spowodowała brak dostaw energii dla około 1500 mieszkańców. Około godziny 17.15 pracownicy zabezpieczyli na miejscu awarii zerwane przewody. Pan Grzegorz Biały wszedł na słup energetyczny. Był on prawidłowo zabezpieczony, asekurowali go również pozostali pracownicy wezwani do usunięcia awarii. Nagle zabezpieczenie zerwało się i Grzegorz Biały spadł z wysokości 2,5 metra. W wyniku upadku doznał urazu głowy, stracił przytomność. Na miejsce została wezwana karetka pogotowia, która odwiozła Grzegorza Białego do szpitala. Przeprowadzono operację z powodu krwiaka, który utworzył się w wyniku urazu. Na miejsce wypadku została wezwana policja, która spisała protokół z miejsca zdarzenia i wszczęła postępowanie. Grzegorz Biały ma aktualne badania lekarskie bez przeciwwskazań do pracy w charakterze montera elektryka oraz przeszedł szkolenia w zakresie BHP - wstępne i okresowe. Pracodawca sporządził protokół na podstawie wyjaśnień poszkodowanego, informacji uzyskanych od świadków wypadku, policji oraz dokumentacji medycznej.

Edyta Pisarczyk

gp@infor.pl

Art. 234, art. 237, art. 237¹, art. 237¹¹ ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Art. 3 ust. 1, ust. 4 - ust. 6, art. 6, art. 22, art. 23, art. 30 ust. 2 ustawy z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (t. j. Dz.U. z 2009 r. nr 167, poz. 1322 z późn. zm.).

Rozporządzenie Rady Ministrów z 1 lipca 2009 r. w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy (Dz.U. nr 105, poz. 870).

Rozporządzenie ministra gospodarki i pracy z 16 września 2004 r. w sprawie wzoru protokołu ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy (Dz.U. nr 227, poz. 2298).