Wypłata świadczeń dla nauczycieli nie zależy od spełnienia dodatkowych warunków

Świadczenie urlopowe dla nauczycieli ma charakter obligatoryjny i należy je odróżnić od świadczenia urlopowego przysługującego pracownikom na podstawie ustawy z 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (dalej: ustawa o ZFŚS). Nazwa tych świadczeń jest tożsama, jednakże różny jest ich charakter.

Zakładowy fundusz świadczeń socjalnych (dalej: ZFŚS) w jednostkach oświatowych, należących do sektora publicznego tworzony jest obowiązkowo na podstawie art. 3 ust. 2 ustawy o ZFŚS). Dlatego też, ponieważ mają taki obowiązek, nie dotyczą ich zapisy ustawy o ZFŚS o tzw. świadczeniu urlopowym. Czyli pracownikom jednostek oświatowych niebędących nauczycielami, których w jednostkach oświatowych dotyczą przepisy ustawy o ZFŚS, nie przysługuje świadczenie urlopowe.

Zasady korzystania ze świadczeń ZFŚS dla wszystkich grup zostały określone w art. 8 ustawy o ZFŚS, z wyjątkiem świadczenia urlopowego dla nauczycieli, które jest przyznawane w oparciu o przepisy art. 53 ust. 1a Karty nauczyciela. Prawo do świadczenia urlopowego otrzymali nauczyciele jako jedyna grupa zawodowa zatrudniona u pracodawców, którzy mają obowiązek tworzenia ZFŚS.

Karta nauczyciela w sposób kompleksowy reguluje zasady wypłaty i wysokość świadczenia urlopowego dla nauczycieli. Do końca sierpnia każdego roku wypłacane jest nauczycielom świadczenie urlopowe w wysokości odpisu podstawowego, o którym mowa w ustawie o ZFŚS. Ustala się je w danym roku obrachunkowym proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy i okresu zatrudnienia nauczyciela w danym roku szkolnym. Rokiem szkolnym, za jaki następuje wypłata świadczenia urlopowego w 2010 r., będzie okres trwający od 1 września 2009 r. do 31 sierpnia 2010 r. Przy określaniu wysokości świadczenia urlopowego dla nauczyciela bierze się pod uwagę wymiar czasu pracy określony w umowie o pracę lub akcie mianowania. Przepracowane godziny ponadwymiarowe nie stanowią podstawy do podwyższenia tego świadczenia. Świadczenie urlopowe dla nauczyciela zatrudnionego na pełnym etacie przez cały rok szkolny 2009/2010 wynosi 1047,84 zł.

Uprawnionymi do świadczenia urlopowego są m.in. nauczyciele:

● pracujący w szkole,

● nadal pracujący i pobierający emeryturę, rentę z tytułu niezdolności do pracy lub świadczenie kompensacyjne,

● pozostający w stanie nieczynnym (będący w trakcie pierwszych sześciu miesięcy stanu nieczynnego).

● przebywający na urlopie macierzyńskim, wychowawczym, urlopie dla poratowania zdrowia.

Świadczenie urlopowe dla nauczycieli różni się od świadczeń urlopowych wypłacanych na podstawie ogólnie obowiązujących przepisów ustawy o ZFŚS (dalej: świadczenie na zasadach ogólnych). Przede wszystkim jest finansowane ze środków ZFŚS, podczas gdy zwykłe świadczenia urlopowe są wypłacane tylko w sytuacji nietworzenia przez zakład pracy ZFŚS, a więc z innych środków. Chodzi tu o zasadę, że pracodawcy nieprowadzący działalności w formach organizacyjno-prawnych przewidzianych dla sfery budżetowej i zatrudniający według stanu na dzień 1 stycznia danego roku mniej niż 20 pracowników w przeliczeniu na pełne etaty,nie mają obowiązku tworzenia ZFŚS. Można jednak utworzyć go dobrowolnie do wysokości i na zasadach określonych w ustawie o ZFŚS. Jeśli tego nie zrobią, mogą wypłacać świadczenie urlopowe. Jeżeli zatem pracodawca zdecyduje się wypłacać świadczenie urlopowe, dokonuje tego na zasadach określonych w art. 3 ust. 4-6 ustawy o ZFŚS.

Aby otrzymać świadczenie urlopowe na zasadach ogólnych, pracownik nie przedstawia żadnego zaświadczenia o osiąganych dochodach. Przysługuje ono pracownikowi raz w roku, jeśli korzysta w danym roku kalendarzowym z urlopu wypoczynkowego w wymiarze co najmniej 14 kolejnych dni kalendarzowych.

Świadczenie urlopowe dla nauczycieli jest w równowartości odpisu podstawowego. Natomiast wysokość świadczenia urlopowego na zasadach ogólnych nie może przekraczać kwoty tego odpisu, ale może być od niego niższe.

Wypłata świadczenia urlopowego na zasadach ogólnych następuje nie później niż w ostatnim dniu poprzedzającym rozpoczęcie urlopu wypoczynkowego. Świadczenie urlopowe na zasadach ogólnych, jeżeli pracodawca zdecydował się je wypłacać pracownikom, będzie miało charakter roszczenia ze stosunku pracy wobec pracodawcy.

Świadczenie urlopowe nauczycieli jest wypłacane proporcjonalnie w razie przepracowania jego części, co jest kolejną odmiennością od powszechnych reguł dotyczących wypłacania świadczeń urlopowych, których wysokość nie może być różnicowana ze względu na staż pracy, a jedynie wymiar czasu pracy.

W jednostkach oświatowych kolejna wątpliwość może się pojawić przy przeznaczaniu środków ZFŚS na finansowanie wypoczynku pracowników. Wynika to z faktu, że zasady tworzenia i przyznawania świadczeń z ZFŚS są inne dla nauczycieli i dla pracowników niebędących nauczycielami.

Jedyny warunek, jaki musi spełnić nauczyciel, aby otrzymać świadczenie urlopowe, to pozostawanie w zatrudnieniu w szkole (zgodnie z art. 53 ust. 1a Karty nauczyciela). Nie chodzi przy tym o faktyczne świadczenie pracy, ale posiadanie podpisanej ze szkołą umowy o pracę lub aktu mianowania. Nie jest też konieczne, by zatrudnienie trwało cały rok szkolny od 1 września do 31 sierpnia; wystarczy, że obejmuje jego część.

Świadczenie urlopowe dla nauczycieli jest świadczeniem obligatoryjnym, obowiązek jego wypłacenia w określonej wysokości wynika wprost z przepisów Karty nauczyciela. Jest to więc świadczenie niezależne od sytuacji rodzinnej, materialnej i osobistej osób uprawnionych, jedynym warunkiem jego otrzymania jest fakt zatrudnienia w charakterze nauczyciela. Czasem jednak zdarza się błędny zapis w regulaminie ZFŚS, mówiący o obowiązku przyznawania świadczeń zgodnie z kryteriami socjalnymi, w tym świadczeń urlopowych nauczycieli. Pomyłka dotyczy zamiany pojęcia dofinansowania do wypoczynku ze świadczeniem urlopowym nauczycieli.

Prawo do świadczenia urlopowego nie odbiera nauczycielowi możliwości ubiegania się o dofinansowanie do wypoczynku z ZFŚS, jeżeli tylko kwalifikują go do tego kryteria socjalne, a regulamin gospodarowania środkami funduszu w danej szkole przewiduje wypłacanie tego rodzaju świadczenia. Właśnie dofinansowanie do wypoczynku musi być przyznawane w oparciu o kryterium socjalne.

Pracownikom szkoły niebędącym nauczycielami nie przysługuje świadczenie urlopowe, mogą się oni ubiegać jedynie o dofinansowanie do wypoczynku.

Zdarza się także, że w szkole wymagane są dodatkowe warunki, jakie musi spełnić nauczyciel, aby świadczenie urlopowe otrzymać. Na przykład wymaga się od niego wykorzystania 14 dniowego urlopu wypoczynkowego. Zapominając, że świadczenie urlopowe nauczyciela nie jest świadczeniem uznaniowym, tylko obligatoryjnym. Aby dostać świadczenie urlopowe, nauczyciel nie musi być nawet na urlopie wypoczynkowym. To świadczenia związane z organizacją wypoczynku, przyznawane na podstawie regulaminów ZFŚS, są świadczeniami o charakterze uznaniowym - ich przyznanie zależy od decyzji pracodawcy, który powinien kierować się przy tym zasadami określonymi w art. 8 ust. 1 ustawy o ZFŚS.

Wymóg wzięcia przez pracownika urlopu w określonym wymiarze, z reguły 14 dni, może być wprowadzone do regulaminu ZFŚS dla np. wczasów pod gruszą. Dofinansowanie to musi być uzależnione od sytuacji materialnej danej osoby, nie może więc być jednakowe dla wszystkich zatrudnionych, a ponadto nie jest ono obligatoryjne, tak jak w przypadku świadczeń przysługujących nauczycielom.

Czasem zdarza się też wprowadzanie do regulaminów ZFŚS jednostek oświatowych postanowień ograniczających nauczycielom możliwość korzystania ze świadczeń związanych z organizacją wypoczynku. Wtedy najczęściej jest to uzasadniane sprawiedliwym podziałem środków pomiędzy wszystkich pracowników jednostki oświatowej. Takie postępowanie jest niewłaściwe. Spotyka się dwa niezgodne z przepisami rozwiązania:

● wprowadzenie niższych stawek dopłat do wypoczynku niż obowiązujące dla pracowników niebędących nauczycielami,

● całkowite pozbawienie nauczyciela prawa do ubiegania się o świadczenia związane z wypoczynkiem.

Otrzymanie przez nauczycieli świadczeń urlopowych nie przesądza o braku możliwości skorzystania z innych świadczeń związanych z organizacją wypoczynku, przewidzianych w regulaminie ZFŚS danej jednostki - na przykład dopłat do:

● wypoczynku pracowników, emerytów i rencistów oraz członków ich rodzin organizowanego we własnym zakresie (tzw. wczasy pod gruszą),

● wypoczynku w ośrodku wczasowym pracodawcy,

● wczasów i wycieczek organizowanych przez pracodawcę lub nabywanych przez pracowników od podmiotów gospodarczych wyspecjalizowanych w świadczeniu takich usług,

● kolonii, obozów czy wycieczek dla dzieci pracowników.

Nauczyciele mogą się ubiegać o dofinansowanie takich świadczeń zarówno dla siebie, jak i dla członków swoich rodzin na zasadach ogólnych. Przyznawanie tych ulgowych usług i świadczeń oraz wysokość dopłat z ZFŚS należy uzależnić od sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej osoby uprawnionej do korzystania z ZFŚS. Szczegółowe zasady i warunki korzystania z usług i świadczeń oraz zasady przeznaczania środków funduszu na poszczególne cele i rodzaje działalności socjalnej określane są przez pracodawcę w regulaminie ZFŚS.

Nauczyciel otrzymuje świadczenie urlopowe obligatoryjnie, tj. niezależnie od jego sytuacji socjalnej, co jest wyjątkiem od podstawowej zasady dotyczącej wydatkowania środków z ZFŚS

Czy nauczyciele korzystający ze świadczeń urlopowych mogą otrzymać inne świadczenia z ZFŚS?

Nauczyciele, mimo otrzymania świadczenia urlopowego, uprawnieni są również do otrzymywania świadczeń z ZFŚS na zasadach określonych w regulaminie obowiązującym w szkole lub placówce oświatowej. Zasady jego tworzenia są takie same jak dla pozostałych pracodawców. Nauczyciel musi tylko spełnić kryterium socjalne, to jest uzależniające przyznawanie ulgowych usług i świadczeń wyłącznie od sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej osoby uprawnionej do korzystania z funduszu.

Magdalena Sobczak

magdalena.sobczak@infor.pl

Ustawa z 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (t.j. Dz.U. z 1996 r. nr 70, poz. 335 z późn. zm.).

Art. 53 ust. 1a ustawy z 26 stycznia 1982 r. - Karta nauczyciela (t.j. Dz.U. z 2006 r. nr 97, poz. 674 z późn. zm.).