Kwestionując zasadność wypowiedzenia, można utracić prawo do odprawy

Aby wygrać proces, pracownik musi wykazać, że przyczyna wypowiedzenia w postaci zmian organizacyjnych lub trudnej sytuacji ekonomicznej była pozorna. Wygranie sprawy o odszkodowanie przynieść może jednak pracownikowi skutki, których nie przewidywał, składając pozew.

Zasądzenie odszkodowania w sprawie, w której pracownik kwestionuje zasadność wypowiedzenia umowy z przyczyn leżących po stronie pracodawcy, możliwe jest bowiem tylko wtedy, gdy pracownik wykaże, że przyczyny wypowiedzenia nie wynikały z trudnej sytuacji ekonomicznej lub zmian organizacyjnych.

Pracownicy zapominają jednak, iż w wyniku zwolnień grupowych otrzymują zwykle odprawy na podstawie przepisów ustawy z 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników bądź przepisów prawa zakładowego, jeśli te są korzystniejsze od zapisów ustawowych.

Podstawą do wypłaty odprawy jest to, że zwolnienie pracownika następuje z leżących po stronie pracodawcy przyczyn określonych we wspomnianej ustawie. Gdy przyczyny takie zostały wskazane przez pracodawcę w wypowiedzeniu umowy, to niezależnie od tego, czy były one prawdziwe czy pozorne, w dniu rozwiązania stosunku pracy aktualizuje się obowiązek wypłaty pracownikowi odprawy pieniężnej.

Ustalenie, że wypowiedzenie umowy o pracę było nieuzasadnione, może być dokonane wyłącznie w postępowaniu sądowym toczącym się na skutek powództwa pracownika o odszkodowanie lub ustalenie bezskuteczności wypowiedzenia. Jeśli przyczyny wskazane w wypowiedzeniu rzeczywiście istniały, pracownik nie wygra takiego procesu, ponieważ decyzja pracodawcy była prawidłowa i uzasadniona. Skutkiem ustalenia w postępowaniu sądowym braku przyczyn niedotyczących pracownika, które uzasadniałyby wypowiedzenie umowy o pracę, musi być natomiast uznanie bezpodstawności wypłaty odprawy pieniężnej.

Pracownik kwestionujący zasadność wypowiedzenia wygra sprawę tylko wówczas, gdy rozwiązanie umowy o pracę następuje z przyczyn, które zostały uznane za pozorne. W takiej sytuacji wypłacona wcześniej pracownikowi odprawa staje się świadczeniem nienależnym, ponieważ odpadła istniejąca w chwili ustania stosunku pracy podstawa do wypłaty tej należności (art. 410 par. 2 k.c.). Świadczenie mające charakter nienależnego powinno być zaś zwrócone osobie, która dokonała jego wypłaty (wyrok Sądu Najwyższego z 5 października 2007 r., II PK 29/07, M.P.Pr. 2008/1/30).

Pracodawca ma prawo domagać się w takiej sytuacji zwrotu nienależnie wypłaconej odprawy w odrębnym procesie. Może jednak już w procesie o zapłatę odszkodowania wytoczyć powództwo wzajemne.

W najlepszym przypadku procesujący się pracownik uzyska odszkodowanie za nieuzasadnione wypowiedzenie umowy w wysokości wynagrodzenia za trzy miesiące, równocześnie stając się zobowiązanym do zwrotu odprawy w takiej samej wysokości. Jeżeli jednak odprawa, którą wypłacono mu na mocy przepisów zakładowych, była wyższa niż ustawowa, wykazanie niezasadności decyzji pracodawcy może skutkować obowiązkiem zwrotu kwoty wyższej niż zasądzone odszkodowanie.

@RY1@i02/2010/156/i02.2010.156.168.002a.001.jpg@RY2@

Fot. Archiwum

Rafał Krawczyk, sędzia Sądu Okręgowego w Toruniu

Rafał Krawczyk

sędzia Sądu Okręgowego w Toruniu

Art. 410 par. 2 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.)

Ustawa z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).