Odmowa udziału w szkoleniu w czasie pracy może być przyczyną zwolnienia

Z otrzymaną od pracodawcy pomocą wiązać się mogą również obowiązki, przede wszystkim konieczność przepracowania określonego w umowie okresu po zakończeniu dokształcania. W praktyce często zdarzają się również sytuacje, że umiejętności, które nabywa pracownik, konieczne są dla dalszej prawidłowej realizacji umowy o pracę. W takich okolicznościach prawo do dokształcania przekształcić się może w obowiązek, którego niewypełnienie skutkuje utratą zatrudnienia.

Typowym obowiązkowym szkoleniem, które przechodzi każdy pracownik, jest szkolenie z zakresu BHP. Zgodnie z art. 237¹ par. 2 k.p. pracodawca jest obowiązany zapewnić przeszkolenie pracownika w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy przed dopuszczeniem go do pracy. Obowiązkowe jest także prowadzenie okresowych szkoleń w tym zakresie.

Szkolenia te odbywać się muszą w czasie pracy oraz na koszt pracodawcy. Nie ulega wątpliwości fakt, iż z obowiązkiem pracodawcy skorelowany jest obowiązek pracownika poddania się takiemu szkoleniu.

Celem tego typu szkoleń jest nie tyle nabycie nowych umiejętności ile zapewnienie wykonywania, przez pracownika pracy w sposób bezpieczny i higieniczny. Pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia za czas szkolenia BHP. Jednak nawet wtedy, gdy w godzinach pracy pracodawca kieruje pracownika do odbycia szkolenia mającego na celu podniesienie jego kwalifikacji zawodowych, nie może ulegać wątpliwości, iż pracownik musi odbyć takie szkolenie. Pracownik jest bowiem zobowiązany do wykonywania pracy sumiennie i starannie oraz do stosowania się do poleceń przełożonych, które dotyczą pracy. Nie mogą być one sprzeczne z przepisami prawa lub umową o pracę.

Szkolenie zawsze, przynajmniej w sposób pośredni, musi wiązać się z wykonywaną pracą - skierowanie do jego odbycia należy zatem traktować jako polecenie pracodawcy, które pracownik musi wykonać.

Odmowę poddania się szkoleniu, które ma odbyć się w czasie pracy, można zatem potraktować jako ciężkie naruszenie obowiązków pracowniczych.

Nieco inaczej sytuacja przedstawia się w przypadku szkoleń, które odbywają się poza czasem pracy.

W tym zakresie istnieją wątpliwości nie tylko co do obowiązkowego charakteru takich szkoleń, ale również co do tego, czy należy zaliczać je do czasu pracy, lub czy wyjazd na takie szkolenie stanowi podróż służbową.

Oczywiste jest, iż w sferze stosunków pracownik - pracodawca obowiązkowego charakteru nie mają szkolenia czy różne formy nauki, które odbywają się z inicjatywy pracownika, nawet wówczas gdy pracodawca wyraża zgodę na ich finansowanie. W takim przypadku jedyną negatywną konsekwencją dla pracownika uchylającego się od nauki może być utrata dofinansowania lub konieczność zwrotu wypłaconych przez pracodawcę kwot.

W praktyce największe problemy pojawiają się, gdy pracodawca wydaje pracownikowi polecenie dokształcania się poza czasem pracy. Przepisy k.p. nie zawierają w tym zakresie żadnej regulacji.

Niezaprzeczalnie uznać można, iż odmowa udziału w szkoleniu odbywającym się w czasie wolnym nie stanowi rażącego naruszenia obowiązków pracownika. Mając jednak na uwadze fakt, iż w świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego rozwiązanie umowy o pracę za wypowiedzeniem stanowi zwykły sposób jej rozwiązania, nie można wykluczyć, iż odmowa udziału w szkoleniu finansowanym przez pracodawcę - odbywającym się poza godzinami pracy - będzie mogła stanowić przyczynę wypowiedzenia umowy o pracę. Stać się tak może w szczególności wtedy, gdy szkolenie takie ma istotny związek z rodzajem wykonywanej przez pracownika pracy, zaś przeprowadzenie go w czasie pracy nie jest możliwe lub jest utrudnione.

Brak udziału pracownika w szkoleniach może ponadto osłabiać pozycję pracownika w firmie, która przeprowadza zwolnienia, zaś kryterium wyboru zwalnianych pracowników są ich kwalifikacje zawodowe, w tym ukończone kursy i szkolenia. W opinii Sądu Najwyższego kryterium doboru pracowników do zwolnienia mogą być nawet umiejętności, które wynikają z dokształcania się na własną rękę pracowników (wyrok SN z 25 maja 2000 r., I PKN 657/99, OSNAPiUS 2001/22/660).

W mojej opinii za wątpliwą można uznać natomiast dopuszczalność wymierzenia kary porządkowej za odmowę udziału w szkoleniu odbywającym się w czasie wolnym. W przypadku wypowiedzenia jego podstawą jest zwykle nie tyle sama odmowa udziału w szkoleniu, ile brak przydatnych lub koniecznych dodatkowych kwalifikacji zawodowych, które nabyć miał pracownik.

@RY1@i02/2010/111/i02.2010.111.168.0005.001.jpg@RY2@

Umowa o skierowanie na studia

Rafał Krawczyk

sędzia Sądu Okręgowego w Toruniu

Art. 17, art. 30 par. 4, art. 94 pkt 6 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).