Więcej urlopu z każdym miesiącem

W roku kalendarzowym, w którym pracownik podejmuje swą pierwszą w życiu pracę, obowiązują odmienne zasady nabywania prawa do urlopu wypoczynkowego. Podwładnemu nie przysługuje od razu wypoczynek w pełnym wymiarze 20 lub 26 dni, lecz sukcesywnie. Z każdym bowiem miesiącem pracy nabywa on prawo do części wolnego. Zgodnie z art. 153 k.p., pracownik podejmujący pracę po raz pierwszy uzyskuje w roku kalendarzowym, w którym ją podjął, prawo do urlopu wypoczynkowego z upływem każdego miesiąca pracy w wymiarze 1/12 wymiaru urlopu przysługującego mu po przepracowaniu roku.

Uprawnienie do urlopu wypoczynkowego przysługuje wyłącznie osobie pozostającej w stosunku pracy, a zatem zatrudnionej na podstawie umowy o pracę, mianowania, powołania, wyboru czy spółdzielczej umowy o pracę.

Dla nabycia prawa do urlopu nie ma znaczenia, czy przez pierwszy miesiąc pracownik rzeczywiście świadczył pracę, czy nie. Mógł np. przebywać na zwolnieniu lekarskim albo nie wykonywać pracy z przyczyn leżących po stronie pracodawcy. Wystarczy jednak, że formalnie pozostawał w stosunku pracy.

Patryk D. po ukończeniu studiów przez sześć miesięcy pracował na podstawie umowy zlecenia, następnie przez rok prowadził działalność gospodarczą. 1 marca 2010 r. został zatrudniony na podstawie umowy o pracę na czas określony. Od 8 do 16 marca 2010 r. był na zwolnieniu lekarskim. Patryk D. nabędzie prawo do pierwszego urlopu wypoczynkowego po upływie pierwszego miesiąca pracy, a zatem 31 marca. Nie ma znaczenia fakt, że przez część tego miesiąca pracownik faktycznie nie świadczył pracy, bo przebywał na zwolnieniu lekarskim.

Specyficzne zasady nabywania ułamkowego urlopu wypoczynkowego dotyczą całego roku kalendarzowego, w którym pracownik podjął swoją pierwszą pracę. Nie ma więc znaczenia, ile razy w tym roku kalendarzowym zmieni on pracę. Będzie mu przysługiwał urlop ułamkowy także wtedy, gdy zawrze kolejną czy też kilka umów o pracę, ale w tym samym, czyli w pierwszym roku kalendarzowym, swojej pracy zawodowej.

Pracownik nabywa prawo do urlopu ułamkowego z upływem każdego miesiąca pracy, a nie z upływem każdego miesiąca kalendarzowego. Zdarza się, że miesiące te pokrywają się np. wówczas, gdy podwładny jest zatrudniony pierwszego dnia miesiąca. W takiej sytuacji nabywa on prawo do pierwszego urlopu ułamkowego ostatniego dnia tego miesiąca. Na przykład, pracownik zatrudniony od 1 stycznia nabędzie prawo do 1/12 części urlopu 31 stycznia, a pracujący od 1 lutego będzie mógł skorzystać z urlopu ułamkowego od 28 lutego itd.

Problem pojawia się wówczas, gdy pracownik nie jest zatrudniony od pierwszego dnia miesiąca. W takiej sytuacji miesiąc pracy należy rozumieć w sposób potoczny, co oznacza, że upływa on z jego ostatnim dniem, a nie według reguł z art. 112 k.c. z pierwszym dniem po upływie miesiąca pracy. Zwrócił na to uwagę Sąd Najwyższy, orzekając, że sposób liczenia terminów określony w art. 112 k.c. nie ma zastosowania do okresów, od których zależy nabycie uprawnień pracowniczych (wyrok SN z 19 grudnia 1996 r. I PKN 47/96, OSNP 1997/17/310). Na przykład, zatrudnienie pracownika w dniu 4 lub 12 stycznia powoduje, że upływ miesiąca pracy nastąpi odpowiednio w dniu 3 lub 11 lutego.

W sytuacji, gdy pracownik nie przepracował u pierwszego pracodawcy całego miesiąca, a następnie zmienił pracę, to do stażu pracy, od którego zależy nabycie prawa do urlopu, wlicza się okres przepracowany u pierwszego pracodawcy. Wówczas miesiąc pracy będzie odpowiadał 30 dniom (art. 114 k.c. w związku z art. 300 k.p.).

Należy pamiętać o tym, że udzielanie urlopu ułamkowego dotyczy tylko tego roku kalendarzowego, w którym pracownik podjął swą pierwszą w życiu pracę. Począwszy od 1 stycznia każdego następnego roku kalendarzowego podwładny nabędzie już prawo do kolejnego urlopu wypoczynkowego w jego pełnym wymiarze, a zatem 20 lub 26 dni.

Adam C. rozpoczął pracę w firmie X od 11 stycznia 2010 r., jednak jego umowa o pracę uległa rozwiązaniu już 22 stycznia 2010 r. Następnie został zatrudniony w spółce Y od 8 lutego 2010 r. Ze względu na to, że Adam C. przepracował w firmie X tylko 12 dni, nabył prawo do pierwszego urlopu ułamkowego po upływie dodatkowych 18 dni pracy (30 dni - 12 dni) w firmie Y, a więc 25 lutego 2010 r.

Monika J. po zakończeniu szkoły średniej została zatrudniona 1 marca 2010 r. na jeden miesiąc w sklepie odzieżowym na podstawie umowy o pracę na okres próbny. Po rozwiązaniu umowy 31 marca 2010 r. przez miesiąc szukała nowej pracy. 1 maja 2010 r. została zatrudniona w sklepie spożywczym na podstawie umowy o pracę na czas określony. Choć jest to już druga praca Moniki J., to będzie ona nabywała sukcesywnie prawo do urlopu ułamkowego aż do zakończenia 2010 roku, bo jest to nadal pierwszy rok jej kariery zawodowej.

W roku kalendarzowym, w którym pracownik podjął pierwsze w życiu zatrudnienie, przysługuje mu po upływie każdego miesiąca pracy urlop wypoczynkowy w wymiarze 1/12 wymiaru urlopu gwarantowanego po przepracowaniu roku.

Wymiar urlopu przysługującego po przepracowaniu roku będzie zazwyczaj wynosił 20 dni. Wynika to z tego, że wyższy wymiar urlopu (26 dni) przysługuje zwykle dopiero po przepracowaniu dziesięciu lat. Nawet gdy do okresu pracy, od którego zależy wymiar urlopu wliczymy ukończenie szkoły wyższej (osiem lat), to i tak po upływie roku pracy otrzymamy dziewięć, a nie dziesięć lat.

Obliczenie urlopu ułamkowego może sprawiać trudności, ponieważ po upływie każdego miesiąca pracy podwładnemu przysługuje 1/12 z 20 dni urlopu. Mnożąc te wartości, nie otrzymujemy jednak liczby całkowitej, lecz kolejny ułamek. Wynika to z obliczenia: 20 dni urlopu x 1/12 = 1,666... dnia urlopu. Problem polega jednak na tym, że brakuje przepisu, który pozwalałby na zaokrąglenie niepełnego dnia urlopu w górę do pełnego dnia. Możliwe są zatem dwa rozwiązania.

Pierwsze rozwiązanie zakłada dokładne przeliczenie 1/12 urlopu wypoczynkowego na godziny. Ponieważ jeden dzień urlopu odpowiada ośmiu godzinom pracy, to po pierwszym miesiącu pracy podwładny nabywa prawo do 1/12 z 20 dni urlopu, a zatem do 1 i 2/3 dnia. Przeliczenie tego wymiaru na godziny wykonuje się w następujący sposób:

1 dzień = 8 godzin

2/3 dnia x 8 godzin = 5 i 1/3 godziny, czyli 5 godzin i 20 minut.

Drugie rozwiązanie jest łatwiejsze i polega na zaokrągleniu niepełnego dnia urlopu w górę do pełnego dnia. Choć kodeks pracy nie przewiduje takiej możliwości, rozwiązanie to jest często spotykane w praktyce, jako korzystniejsze dla pracownika. Na przykład, po pierwszym miesiącu pracy podwładnemu przysługuje wprawdzie 1, 666 dnia urlopu (20 dni x 1/12), lecz zaokrąglamy ten wymiar na jego korzyść do dwóch pełnych dni. Podobnie robimy w kolejnych miesiącach, uważając jednak na to, aby całkowity wymiar udzielonego urlopu wypoczynkowego nie przekroczył należnych pracownikowi 20 dni.

Robert K. podjął swą pierwszą pracę 1 lutego 2010 r. 8 kwietnia 2010 r. złożył wniosek o udzielenie mu urlopu wypoczynkowego. W takiej sytuacji przysługiwać mu będzie urlop w wymiarze: 2/12 x 20 dni = 3,33 dni urlopu. Od decyzji pracodawcy zależy, czy wymiar ten zaokrągli do czterech dni.

Wymiar urlopu pracownika zatrudnionego w niepełnym wymiarze czasu pracy ustala się proporcjonalnie do jego wymiaru czasu pracy, przy czym niepełny dzień urlopu zaokrągla się w górę do pełnego dnia. Zasada ta obowiązuje też przy udzielaniu urlopu ułamkowego.

Hanna B. z początkiem 2010 roku podjęła swoją pierwszą pracę w wymiarze 1/2 etatu. Po roku pracy przysługuje jej urlop wypoczynkowy w wymiarze dziesięciu dni (20 dni x 1/2 etatu). Hanna B. zamierza skorzystać z urlopu wypoczynkowego od 10 kwietnia 2010 r. W takiej sytuacji przysługuje 2,5 dnia urlopu (3/12 x 10 dni).

gp@infor.pl

Art. 153, 154, 154² ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).