Nagroda jubileuszowa podlega ochronie przed dokonywaniem potrąceń

Nagroda jubileuszowa stanowi szczególny przywilej, który nie ma charakteru powszechnego, gdyż dotyczy tylko tych pracowników, dla których świadczenie to przewidziano w normach branżowych lub w przepisach zakładowych. Pracodawca może ustanowić prawo do nagrody jubileuszowej w układzie zbiorowym pracy, regulaminie wynagradzania czy nawet w umowie o pracę danego pracownika. Zazwyczaj nagroda ta jest świadczeniem uzależnionym od spełnienia kryteriów obiektywnych. Zwykle chodzi tu o uzyskanie przez pracownika określonego stażu pracy. Dlatego też przyjmuje się, że ma ona cechy premii i jest częścią wynagrodzenia za pracę w rozumieniu art. 78 k.p.

Przepisy kodeksu pracy dotyczące zasad potrącania wprost stanowią tylko o wynagrodzeniu. W orzecznictwie sądowym powszechnie przyjmuje się, że zasady zawarte w tych przepisach dotyczą nie tylko samego wynagrodzenia w ścisłym tego słowa znaczeniu, ale odnoszą się także do innych świadczeń pieniężnych ze stosunku pracy, mających zapewnić pracownikowi środki utrzymania.

W szczególności wskazywano, że przewidziana w nich ochrona dotyczy także nagrody jubileuszowej. Wskazywał na to wyraźnie Sąd Apelacyjny w Gdańsku w wyroku z 29 sierpnia 1994 r. (III APr 44/94, OSA 1994/10/79), podnosząc, że świadczenia finansowe należne pracownikowi w związku z rozwiązaniem stosunku pracy wobec przejścia na emeryturę, w tym odprawa emerytalna i nagroda jubileuszowa, nie są wyłączone spod działania przepisów o ochronie wynagrodzenia. Podobnie wskazywał Sąd Najwyższy w wyroku z 17 lutego 2004 r. (I PK 217/03, OSNP 2004/24/419), stwierdzając, że odprawa emerytalna (art. 92¹ k.p.) oraz nagroda jubileuszowa podlegają ochronie przed potrąceniami (art. 87 k.p.) jak wynagrodzenie za pracę. Nagroda jubileuszowa podlega ochronie przed potrąceniami tak samo, jak wynagrodzenia pracowników. Powinni o tym pamiętać pracodawcy, którzy chcą dokonać potrącenia swoich należności z tej nagrody.

Pracodawca nie ma swobody w zakresie dokonywania potrąceń swoich należności z wypłat dokonywanych na rzecz pracowników. Wręcz przeciwnie, kodeks pracy przewiduje w tym względzie znaczne ograniczenia. Ich zakres określają przepisy art. 87 do art. 91, mające charakter norm bezwzględnie obowiązujących, których celem jest stworzenie podstaw dla egzystencji pracownika poprzez pozostawienie mu przynajmniej części jego wynagrodzenia. Potrącenia z wypłat na rzecz pracownika, bez jego zgody, mogą być dokonywane tylko na poczet określonych wierzytelności. Zgodnie bowiem z art. 87 par. 1 k.p. po odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne oraz zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych, można potrącić następujące należności:

● sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych,

● sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne,

● zaliczki pieniężne udzielone pracownikowi,

● kary pieniężne stosowane przez pracodawcę wobec pracownika za nieprzestrzeganie przez niego przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy lub przepisów przeciwpożarowych, opuszczenie pracy bez usprawiedliwienia, stawienie się do pracy w stanie nietrzeźwości lub spożywanie alkoholu w czasie pracy (art. 108 k.p.).

Limity dopuszczalnych potrąceń z wynagrodzenia określa art. 87 par. 3 i 4 k.p. Zgodnie z jego treścią, na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych można potrącić kwoty do wysokości 3/5 wynagrodzenia, natomiast w razie egzekucji innych wierzytelności lub potrącania zaliczek pieniężnych - do wysokości połowy wynagrodzenia. Zaś przy zbiegu potrąceń z tytułu egzekucji należności innych niż alimentacyjne oraz zaliczek pieniężnych, potrącenia nie mogą w sumie przekraczać połowy wynagrodzenia, a wraz z potrąceniami na zaspokojenie egzekwowanych świadczeń alimentacyjnych nie mogą łącznie przekraczać 3/5 wynagrodzenia.

Z wynagrodzenia za pracę odlicza się w pełnej wysokości kwoty wypłacone w poprzednim terminie płatności za okres nieobecności w pracy, za który pracownik nie zachowuje prawa do wynagrodzenia.

Pamiętać należy jednak, że zawsze wolna od potrąceń musi być kwota wynagrodzenia za pracę w wysokości:

● minimalnego wynagrodzenia za pracę, przysługującego pracownikom zatrudnionym w pełnym wymiarze czasu pracy, po odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne oraz zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych - przy potrącaniu sum egzekwowanych na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż alimentacyjne,

● 75 proc. tego wynagrodzenia - przy potrącaniu zaliczek pieniężnych udzielonych pracownikowi,

● 90 proc. tego wynagrodzenia - przy potrącaniu kar pieniężnych.

Według art. 91 par. 1 k.p. należności inne niż wymienione w art. 87 par. 1 i par. 7 k.p. mogą być potrącone z wynagrodzenia pracownika tylko za jego zgodą wyrażoną na piśmie. Zatem, jeśli pracodawca chce potrącić z pensji pracownika inne swoje należności niż wymienione powyżej, musi na to uzyskać pisemną zgodę pracownika. Zgoda ta musi być wyraźna i wyrażona indywidualnie przez pracownika. Nie wystarczy tu natomiast np. brak reakcji pracownika na zawiadomienie go o dokonanym potrąceniu. Pamiętać jednak należy, że także w przypadku zgody pracownika, wolna od potrąceń jest kwota odpowiadająca minimalnemu wynagrodzeniu za pracę po odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne oraz zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych (art. 91 par. 2 pkt 1 k.p.). Zatem możliwe jest dokonywania potrąceń jedynie w zakresie nadwyżki ponad kwotę.

Pracownik był zatrudniony jako sprzedawca w magazynie spółki X. Inwentaryzacja przeprowadzona w tym magazynie wykazała niedobór w wysokości 1870 zł. Zarząd spółki X postanowił obciążyć kwotą tego niedoboru pracownika, uznając, że powstał on z jego winy. Zarząd spółki X nakazał potrącenie tej kwoty z należnej mu nagrody jubileuszowej. Na skutek tego pracownikowi wypłacono tylko 345 zł. tytułem nagrody, pozostałą część zaliczając na poczet kwoty niedoboru. Pracownik nie zgadzając się na takie potrącenie, wystąpił do sądu pracy z powództwem o zapłatę kwoty 1870 zł. Sąd zasądził od pracodawcy na jego rzecz tę kwotę, gdyż pracodawca dokonał potrącenia wbrew zasadom wynikającym z przepisów kodeksu pracy.

● Z należnej pracownikowi nagrody jubileuszowej zakład pracy - bez zgody pracownika - nie może potrącić kwoty wypłaconej temu pracownikowi poprzednio z tytułu nagrody za inny okres pracy, nawet jeżeli stwierdził, że wypłata ta była bezpodstawna - wyrok z 25 listopada 1982 r., I PRN 118/82, OSNC 1983/7/102.

● Odprawa z tytułu zwolnienia z pracy z przyczyn dotyczących pracodawcy korzysta z takiej samej ochrony przed potrąceniami jak wynagrodzenie za pracę (art. 87 k.p.) - wyrok z 14 listopada 1996 r., I PKN 3/96, OSNP 1997/11/19.

● W świetle przepisów art. 152, 171 i 172 k.p. ekwiwalent pieniężny należny pracownikowi za niewykorzystany urlop wypoczynkowy podlega ochronie w takim samym zakresie jak wynagrodzenie za pracę - wyrok z 11 czerwca 1980 r., I PR 43/80, OSNC 1980/12/248.

Ryszard Sadlik

Sędzia Sądu Okręgowego w Kielcach

Art. 87-91 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).