Pracodawca ponosi odpowiedzialność nie tylko za naruszenie praw pracowniczych

Nieprzestrzeganie przepisów lub zasad bezpieczeństwa i higieny przez osoby odpowiedzialne za stan bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładzie oraz osoby kierujące pracownikami stanowi wykroczenie. Zakres możliwości ukarania sprawców takiego wykroczenia jest bardzo szeroki, ponieważ wykroczeniem jest nieprzestrzeganie jakiegokolwiek przepisu lub jakiejkolwiek zasady bhp. Czyn może być popełniony umyślnie, jak i nieumyślnie. Dla udowodnienia sprawstwa wymagane jest precyzyjne wskazanie, jaki konkretny przepis lub jaka konkretna zasada bhp nie była przestrzegana. Za wykroczenie to grozi kara grzywny w kwocie od 1 tys. do 30 tys. zł.

Kodeks pracy zawiera ponadto kilka ściśle opisanych wykroczeń dotyczących naruszenia szczegółowo opisanych obowiązków z zakresu lub związanych z bhp powinności informacyjnych.

Karze grzywny podlega zatem ten, kto:

● wbrew obowiązkowi nie zawiadamia w terminie 30 dni właściwego okręgowego inspektora pracy i właściwego państwowego inspektora sanitarnego o miejscu, rodzaju, zakresie prowadzonej działalności, jak również o zmianie miejsca, rodzaju i zakresu prowadzonej działalności oraz o zmianie technologii, jeżeli zmiana technologii może powodować zwiększenie zagrożenia dla zdrowia pracowników,

● wbrew obowiązkowi nie zapewnia, aby budowa lub przebudowa obiektu budowlanego albo jego części, w których przewiduje się pomieszczenia pracy, była wykonywana na podstawie projektów uwzględniających wymagania bezpieczeństwa i higieny pracy, pozytywnie zaopiniowanych przez uprawnionych rzeczoznawców,

● wbrew obowiązkowi wyposaża stanowiska pracy w maszyny i inne urządzenia techniczne, które nie spełniają wymagań dotyczących oceny zgodności,

● wbrew obowiązkowi dostarcza pracownikowi środki ochrony indywidualnej, które nie spełniają wymagań dotyczących oceny zgodności,

● wbrew obowiązkowi stosuje:

- materiały i procesy technologiczne bez uprzedniego ustalenia stopnia ich szkodliwości dla zdrowia pracowników i bez podjęcia odpowiednich środków profilaktycznych,

- substancje i preparaty chemiczne nieoznakowane w sposób widoczny i umożliwiający ich identyfikację,

- niebezpieczne substancje i niebezpieczne preparaty chemiczne nieposiadające kart charakterystyki tych substancji, a także opakowań zabezpieczających przed ich szkodliwym działaniem, pożarem lub wybuchem.

Ignorowanie działań podejmowanych przez inspektorów pracy również może spotkać się z sankcją w postaci kary grzywny do 30 tys. zł. Wykroczenie stanowią bowiem:

- niewykonanie w wyznaczonym terminie nakazu inspektora pracy;

- utrudnianie działalności organu Państwowej Inspekcji Pracy (inspektora pracy, okręgowego inspektora pracy, Głównego Inspektora Pracy), w szczególności chodzi tu o uniemożliwianie prowadzenia wizytacji zakładu pracy lub nieudzielanie informacji niezbędnych do wykonywania jej zadań.

Z odpowiedzialnością za wykroczenie liczyć się musi ten, kto bez zezwolenia inspektora pracy dopuszcza do wykonywania pracy lub innych zajęć zarobkowych przez dziecko do 16 roku życia.

Pracodawca nie może także lekceważyć społecznych inspektorów pracy, ponieważ wykroczenia stanowią:

- niewykonywanie zalecenia zakładowego społecznego inspektora pracy,

- uniemożliwianie działalności społecznego inspektora pracy.

Odnotować jedynie należy, iż te wykroczenia zagrożone są karą grzywny do 2,5 tys. zł.

Kolejną dziedziną, w której pracodawca zatrudniający pracowników może popełnić wykroczenie, jest działalność socjalna. Karze grzywny od 20 do 5 tys. zł. podlegać może bowiem pracodawca albo osoba odpowiedzialna w jego zakładzie za wykonywanie przepisów ustawy o zakładowym funduszu socjalnym. Zakres odpowiedzialności został w tym przypadku określony bardzo szeroko, ponieważ wykroczeniem będzie nie tylko zaniechanie wykonywania przepisów tej ustawy, ale także naruszanie każdego z tych przepisów. Najbardziej typowe przykłady działań, które skutkować mogą odpowiedzialnością, to nieutworzenie funduszu świadczeń socjalnych, nieprzekazywalnie do niego środków, przekazywanie ich w niepełnej wysokości lub nieterminowo.

Kolejna grupa wykroczeń wiąże się z zatrudnianiem obcokrajowców. Pracodawca, który powierzy cudzoziemcowi nielegalne wykonywanie pracy, podlega karze grzywny nie niższej niż 3 tys. zł. Karze grzywny do 10 tys. zł podlega z kolei ten kto za pomocą wprowadzenia cudzoziemca w błąd, wyzyskania błędu, wykorzystania zależności służbowej lub niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania doprowadza go do nielegalnego wykonywania pracy. Natomiast ten, kto żąda od niego korzyści majątkowej w zamian za podjęcie działań zmierzających do uzyskania zezwolenia na pracę lub innego dokumentu uprawniającego do wykonywania pracy, podlega karze grzywny nie niższej niż 3 tys. zł. Oczywiście część z tych wykroczeń popełnić mogą również inne osoby niż pracodawca, nie jest jednak wykluczone popełnienie takich wykroczeń przez osoby działające w jego imieniu.

Kolejne dwa wykroczenia przy zatrudnianiu pracowników popełnić można w związku z powinnościami dotyczącymi opłacania składek na Fundusz Pracy.

Karze grzywny nie niższej niż 3 tys. zł podlega bowiem osoba, która:

● nie dopełnia obowiązku opłacania składek na Fundusz Pracy lub nie opłaca ich w przewidzianym przepisami terminie,

● nie zgłasza wymaganych danych lub zgłasza nieprawdziwe dane mające wpływ na wymiar składek na Fundusz Pracy lub udziela nieprawdziwych wyjaśnień albo odmawia ich udzielenia.

Sprawca nie podlega jednak odpowiedzialności, jeżeli przed dniem przeprowadzenia kontroli zaległe składki na Fundusz Pracy zostały już opłacone w wymaganej wysokości. Wykroczenia te popełnione mogą zostać tak przez pracodawcę (osobę wchodzącą w skład organu pracodawcy osoby prawnej), jak i zatrudnionego w danym zakładzie pracy pracownika odpowiedzialnego za odprowadzania składek (np. główna księgowa).

Karę za wykroczenie pracodawca otrzymać może już podczas prowadzenia naboru pracowników. Karze grzywny nie niższej niż 3 tys. zł podlega ten, kto odmówi zatrudnienia kandydata na wolnym etacie lub miejscu przygotowania zawodowego ze względu na: płeć, wiek, niepełnosprawność, rasę, religię, narodowość, przekonania polityczne, pochodzenie etniczne, wyznanie, orientację seksualną.

Członkowie zarządu centralnego lub zarządu innego szczebla w obrębie przedsiębiorstwa lub grupy przedsiębiorstw o zasięgu wspólnotowym albo przedstawicielem w państwie członkowskim i osoby działające w ich imieniu podlegają karze ograniczenia wolności albo grzywny, jeżeli:

● uniemożliwiają utworzenie lub utrudniają działanie specjalnego zespołu negocjacyjnego, europejskiej rady zakładowej lub informowanie pracowników i konsultacje z pracownikami prowadzone w trybie określonym porozumieniem sposobach informowania i konsultacji z pracownikami (gdy nie powołano europejskiej rady zakładowej),

● dyskryminują członka specjalnego zespołu negocjacyjnego, członka europejskiej rady zakładowej lub przedstawiciela reprezentującego pracowników zgodnie z porozumieniem dotyczącym informowania i konsultacji w związku z pełnioną przez niego funkcją.

Zatrudniając pracowników na pracodawcy ciąży wiele obowiązków fiskalnych związanych z opłacaniem składek na ubezpieczenia społeczne. Naruszanie ich również sankcjonowane jest odpowiedzialnością za wykroczenia.

Odpowiedzialności za nie podlega pracodawca jako płatnik składek albo osoba obowiązana do działania w imieniu płatnika.

Karze grzywny do 5 tys. zł. podlegać może zatem ten, kto:

● nie dopełnia obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne w przewidzianym przepisami terminie,

● nie zgłasza wymaganych ustawą danych lub zgłasza nieprawdziwe dane albo udziela w tych sprawach nieprawdziwych wyjaśnień lub odmawia ich udzielenia,

● udaremnia lub utrudnia przeprowadzenie kontroli,

● nie dopełnia obowiązku wypłacania świadczeń z ubezpieczeń społecznych i zasiłków finansowanych z budżetu,

● nie prowadzi dokumentacji związanej z obliczaniem składek oraz z wypłatą świadczeń z ubezpieczeń społecznych,

● nie dopełnia obowiązku przesyłania deklaracji rozliczeniowych oraz imiennych raportów miesięcznych w przewidzianym terminie, nie stwierdza nieprawidłowości w imiennym raporcie miesięcznym w terminie

● nie później niż do 30 kwietnia następnego roku kalendarzowego,

● nie dopełnia obowiązku przekazywania dokumentów związanych z ubezpieczeniami społecznymi i ubezpieczeniem zdrowotnym.

Tej samej karze podlega ten, kto dopuszcza się czynów określonych powyżej przy opłacaniu składek lub dokonywaniu wpłat z innych tytułów, do których poboru obowiązany jest ZUS.

Pracodawca zatrudniał na budowie pracowników, oraz inne osoby na podstawie umowy o dzieło. Pracownikom zapewniono bezpieczne i higieniczne warunki pracy, zaś pozostałym osobom już nie. Pracodawca nie dopełnił zatem ciążących na nim obowiązków. Zgodnie bowiem z art. 304 k.p. jest on zobowiązany zapewnić bezpieczne i higieniczne warunki pracy nie tylko pracownikom, ale także osobom fizycznym wykonującym pracę na innej podstawie niż stosunek pracy w zakładzie pracy lub miejscu wyznaczonym przez pracodawcę. Taki obowiązek ma także wobec osób prowadzących w zakładzie pracy lub miejscu wyznaczonym przez pracodawcę na własny rachunek działalność gospodarczą. Tak więc oznacza to, że sankcje za tego rodzaju wykroczenie jego sprawca ponosi niezależnie od statusu prawnego osób wykonujących pracę. Bez znaczenia pozostaje też to, czy praca wykonywana jest w zakładzie pracy, czy poza nim.

Rafał Krawczyk

gp@infor.pl

Art. 283 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Art. 22 ustawy z 24 czerwca 1983 r. o społecznej inspekcji pracy (Dz.U. nr 35, poz. 163 z późn. zm.).

Art. 12a ustawy z 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (t.j. Dz.U. z 1996 r. nr 70, poz. 335).

Art. 120-123 ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 69, poz. 415 z późn. zm.).

Art. 39-40 ustawy z 5 kwietnia 2002 r. o europejskich radach zakładowych (Dz.U. nr 62, poz.556 z późn. zm.).