Tylko istotny błąd pracownika uzasadnia uchylenie się od złożonego oświadczenia woli

Rozwiązanie umowy o pracę za porozumieniem stron jest bezkonfliktowym i odformalizowanym sposobem zakończenia stosunku pracy.

Kodeks pracy nie przewiduje żadnych środków odwoławczych od rozwiązania umowy o pracę w tym trybie, ale pracownik może skutecznie zakwestionować zawarte porozumienie, wykazując, że jego zgoda na rozwiązanie umowy o pracę była dotknięta jedną z wad oświadczenia woli, do których należą: brak świadomości lub swobody, błąd oraz bezprawna groźba.

Oświadczenie woli, złożone przez osobę, która z jakichkolwiek powodów znajdowała się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli, jest nieważne (art. 82 k.c.). Dotyczy to w szczególności choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego lub innego zaburzenia czynności psychicznych.

Pracownik powołujący się na tę wadę musi zatem wykazać, że w momencie zawierania z pracodawcą porozumienia o rozwiązaniu umowy o pracę znajdował się w stanie, w którym nie mógł rozpoznać znaczenia swojego postępowania.

Pracownik może skutecznie podważyć zawarte porozumienie, powołując się na to, że w chwili wyrażenia zgody na rozwiązanie umowy o pracę działał pod wpływem błędu. Zgodnie z art. 84 k.c., wadą oświadczenia woli jest tylko błąd istotny, a więc taki, który uzasadnia przypuszczenie, że gdyby osoba nie działała pod wpływem błędu i oceniała sprawę rozsądnie, to nie złożyłaby oświadczenia takiej treści.

Oświadczenie o rozwiązaniu umowy o pracę jest czynnością odpłatną, pracownik musi zatem wykazać, że pracodawca sam wprowadził go w błąd lub o jego błędnym przekonaniu wiedział lub mógł z łatwością błąd zauważyć. Wyjątek w tym zakresie dotyczy przyszłej matki, która zgadza się na rozwiązanie stosunku pracy za porozumieniem stron, nie wiedząc o stanie ciąży. W takiej sytuacji kobieta, która chce uchylić się od skutków swego oświadczenia woli, nie musi udowadniać, że błąd został wywołany przez pracodawcę albo że pracodawca wiedział o tym błędzie lub z łatwością mógł go zauważyć (wyrok SN z 11 czerwca 2003 r., I PK 206/02, OSNP 2004/16/278).

Pracownicy często powołują się na działanie pod wpływem błędu, wskazując, że w momencie wyrażania zgody na rozwiązanie umowy o pracę byli przekonani, iż otrzymają zasiłek dla bezrobotnych. Takie tłumaczenie nie jest zazwyczaj wystarczające. Pracownik musiałby bowiem udowodnić, że to pracodawca wprowadził go w błąd lub też wiedział o błędnym przekonaniu pracownika lub mógł z łatwością błąd zauważyć.

Porozumienie o rozwiązaniu umowy o pracę może być również skutecznie podważone, gdy pracownik, wyrażając zgodę na zakończenie współpracy, działał pod wpływem groźby pracodawcy.

Zgodnie z art. 87 k.c., groźba musi być bezprawna oraz poważna, a zatem wzbudzająca obawę, że danej osobie grozi poważne niebezpieczeństwo osobiste lub majątkowe. Nie można uznać za bezprawną groźbę działania pracodawcy, który wskazuje na możliwość rozwiązania stosunku pracy w razie odmowy podjęcia pracy na nowym stanowisku (wyrok SN z 10 października 2002 r., I PKN 439/01, Pr. Pracy 2003/4/37).

Natomiast w wyroku z 4 marca 2004 r. (I PK 435/03, Pr. Pracy 2004/6/37) SN podkreślił, że pracownik zgadzając się na rozwiązanie umowy o pracę na mocy porozumienia stron nie działał pod wpływem bezprawnej groźby, jeżeli pracodawca nie groził mu rozwiązaniem umowy o pracę z jego winy w razie niewyrażenia zgody na porozumienie rozwiązujące stosunek pracy.

Maria D. wyraziła zgodę na rozwiązanie umowy za porozumieniem stron, nie zdając sobie sprawy z tego, że jest w drugim miesiącu ciąży. Pracodawca odmówił cofnięcia swojej zgody na rozwiązanie umowy, twierdząc, że nie wiedział o ciąży. W takiej sytuacji kobieta może uchylić się od skutków swego oświadczenia woli, powołując się na działanie pod wpływem błędu i domagać się przed sądem przywrócenia do pracy.

Pracodawca zmusił Marka C. do wyrażenia zgody na rozwiązanie umowy za porozumieniem stron, grożąc bezpodstawnie zwolnieniem dyscyplinarnym i trudnościami w znalezieniu przez niego pracy w branży. W takiej sytuacji może on uchylić się od skutków złożonego oświadczenia woli, powołując się na działanie pod wpływem bezprawnej groźby pracodawcy i domagać się przed sądem przywrócenia do pracy.

Dominika Cichocka

gp@infor.pl

Art. 30 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Art. 82, art. 84, art. 87 i art. 88 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).