Odwołanie nie jest automatycznym rozwiązaniem umowy o pracę

Odwołanie danej osoby z zajmowanej funkcji członka zarządu nie oznacza automatycznego rozwiązania z nią stosunku pracy. Dlatego, jeśli po odwołaniu danej osoby z zarządu spółka zdecyduje się na rozwiązanie z nią stosunku pracy, konieczne jest zastosowanie przewidzianych w kodeksie pracy zasad rozwiązania umów o pracę.

W czasie pełnienia przez członka zarządu jego funkcji w umowach zawieranych pomiędzy spółką a członkiem zarządu oraz w sporach z nim spółkę reprezentuje rada nadzorcza lub pełnomocnik powołany uchwałą zgromadzenia wspólników (art. 210 par. 1 i art. 379 par. 1 kodeksu spółek handlowych). Zasada ta przestaje obowiązywać z chwilą odwołania danej osoby z pełnionej funkcji w zarządzie. Zatem, w razie odwołania członka zarządu z pełnionej dotąd funkcji, organem właściwym do rozwiązania z nim umowy o pracę jest zarząd spółki. Dzieje się tak dlatego, że uchwała wspólników odwołująca daną osobę z zarządu wywołuje natychmiastowy skutek i osoba, której dotyczy ta uchwała, z chwilą jej podjęcia staje się byłym członkiem zarządu. Natomiast z byłym członkiem zarządu umowę o pracę powinien rozwiązać zarząd spółki jako organ zasadniczo uprawniony do reprezentowania spółki. Podkreślał to wyraźnie także Sąd Najwyższy w wyroku z 24 stycznia 2002 r. (sygn. akt I PKN 838/00, PiZS 2003/4/38) oraz w uzasadnieniu wyroku z 18 grudnia 2002 r. (sygn. akt I PK 296/02, Pr.Pracy 2003/7-8/49), podnosząc, że skoro odwołanie z funkcji członka zarządu następuje z chwilą podjęcia stosownej uchwały, to z tą chwilą do podejmowania wszelkich czynności w imieniu spółki wobec osób, które utraciły członkostwo, uprawniony jest zarząd.

Od zasady, że spółka, rozwiązując umowę o pracę z byłym członkiem zarządu, powinna być reprezentowana przez jej zarząd, orzecznictwo sądowe dopuszcza wyjątek na rzecz rady nadzorczej, przewidując możliwość złożenia przez nią wypowiedzenia umowy o pracę lub oświadczenia o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia. Dotyczy to jednak tylko tych sytuacji, gdy jednocześnie dokonuje ona odwołania członka zarządu z pełnionej funkcji i rozwiązania z nim umowy o pracę. Tak też wypowiadał się Sąd Najwyższy w wyroku z 18 grudnia 2002 r. (sygn. akt I PK 296/02, Pr.Pracy 2003/7-8/49), stwierdzając, że rada nadzorcza jest uprawniona do rozwiązania umowy o pracę tylko w razie jednoczesnego odwołania z funkcji członka zarządu i rozwiązania umowy o pracę.

Podobnie też wskazywał Sąd Najwyższy w wyroku z 26 września 2006 r. (sygn. akt II PK 47/06, M.Prawn. 2006/20/1073), oraz w wyroku z 4 października 2007 r. (sygn. akt I PK 127/07, M.P.Pr. 2008/4/193), gdzie wskazał, że rada nadzorcza może jednocześnie z odwołaniem członka zarządu rozwiązać z nim umowę o pracę. Równoczesność czynności rady nadzorczej trzeba rozumieć dosłownie. Ma ona miejsce tylko wówczas, gdy obie czynności - odwołanie członka zarządu i rozwiązanie z nim umowy o pracę - podjęte są w jednej uchwale. Stanowisko Sądu Najwyższego jest już w tym zakresie ugruntowane.

Oznacza to, że rada nadzorcza może wypowiedzieć lub rozwiązać bez wypowiedzenia umowę o pracę z członkiem zarządu tylko w ten sposób, że na mocy jednej uchwały, podjętej w wyniku jednego głosowania, nastąpi zarówno odwołanie członka zarządu z funkcji, jak i rozwiązanie z nim umowy o pracę. W takim bowiem wypadku uchwała w obu kwestiach dotyczy aktualnego członka zarządu.

Nieco bardziej liberalnie do wymogu jednoczesności podszedł Sąd Najwyższy w wyroku z 21 maja 2008 r. (sygn. akt I PK 273/07), stwierdzając, że jeżeli uchwała rady nadzorczej spółki o odwołaniu osoby ze stanowiska prezesa zarządu dyrektora naczelnego spółki bezpośrednio poprzedza podjętą w tym samym dniu i wchodzącą w życie w tym dniu uchwałę tej rady o upoważnieniu prezesa rady nadzorczej do rozwiązania z tą osobą umowy o pracę za wypowiedzeniem, przy czym jedyną przyczyną wypowiedzenia jest odwołanie, to należy przyjąć, że zachowane zostało wymaganie równoczesności, co z kolei oznacza, że rada nadzorcza nie traci uprawnienia do podejmowania czynności w zakresie rozwiązania umowy o pracę z odwołanym prezesem zarządu dyrektorem naczelnym.

W tej sprawie uchwała rady nadzorczej o odwołaniu pracownika ze stanowiska prezesa zarządu i uchwała rady nadzorczej, upoważniająca przewodniczącego rady nadzorczej do rozwiązania z powodem umowy o pracę, zostały nie tylko podjęte w tym samym dniu, ale także podjęto je bezpośrednio po sobie, kolejno jedna po drugiej. Ponadto, każda z tych uchwał weszła w życie w dniu ich podjęcia. W takim przypadku, zdaniem Sądu Najwyższego, również został zachowany wymóg jednoczesności tych czynności, gdyż uchwały wchodzące w życie w tym samym dniu są w istocie równoczesne.

Natomiast, gdyby złożenie wypowiedzenia umowy o pracę lub oświadczenia o jej rozwiązaniu bez wypowiedzenia zostało dokonane później (np. następnego dnia), po odwołaniu członka zarządu z pełnionej funkcji, to takie działanie rady nadzorczej byłoby wadliwe, gdyż byłaby to czynność wobec byłego członka zarządu, co wyklucza reprezentację spółki przez radę nadzorczą.

Wypowiedzenie umowy o pracę członkowi zarządu powoduje jej rozwiązanie także wtedy, gdy oświadczenie to złożył niewłaściwy organ osoby prawnej, zwłaszcza jeżeli pracodawca podejmuje później czynności potwierdzające ustanie stosunku pracy. Wskazywał na to wyraźnie Sąd Najwyższy w wyroku z 16 czerwca 1999 r. (sygn. akt I PKN 117/99, OSNAP 2000/17/646). Oznacza to, że skuteczne będzie także wypowiedzenie umowy o pracę złożone odwołanemu członkowi zarządu przez niewłaściwy organ (np. przez radę nadzorczą działającą niejednocześnie z odwołaniem danej osoby ze stanowiska członka zarządu). Będzie ono powodować rozwiązanie umowy o pracę.

Odwołany członek zarządu będzie mógł dochodzić z tego powodu uznania wypowiedzenia za bezskuteczne, odszkodowania lub przywrócenia do pracy na podstawie art. 45 par. 1 kodeksu pracy. Natomiast nie będzie mógł skutecznie dochodzić stwierdzenia nieważności tego rodzaju czynności spółki. Powszechnie bowiem przyjmuje się, że jednostronne czynności prawne pracodawcy zmierzające do rozwiązania umowy o pracę mogą być podważone jedynie w drodze powództwa przewidzianego przez przepisy kodeksu pracy i nie mogą być uznane za nieważne na podstawie art. 58 kodeksu cywilnego.

Jolanta J. była prezesem zarządu spółki X. Została jednak odwołana z zajmowanego stanowiska przez radę nadzorczą, która w tym samym dniu podjęła też uchwalę o wypowiedzeniu jej umowy o pracę i upoważniła do tego wypowiedzenia dwóch swoich członków. Obydwie uchwały rady nadzorczej wchodziły w życie z tym samym dniem. Jolanta J. po otrzymaniu wypowiedzenia wniosła pozew do sądu pracy, żądając przywrócenia do pracy. Podnosiła, że wypowiedzenie zostało jej złożone przez niewłaściwy organ spółki, gdyż rada nadzorcza nie była już upoważniona do rozwiązania z nią stosunku pracy. Jej powództwo zostało jednakże oddalone przez sąd, który wskazał, że wypowiedzenie mogło być złożone przez radę nadzorczą, gdyż jest ona uprawniona do jednoczesnego odwołania prezesa zarządu i rozwiązania z nim umowy o pracę.

Rada nadzorcza może wypowiedzieć umowę o pracę z członkiem zarządu tylko w ten sposób, że na mocy jednej uchwały nastąpi równocześnie odwołanie członka zarządu z zajmowanej funkcji i rozwiązanie z nim umowy o pracę

Ryszard Sadlik

jest sędzią Sądu Okręgowego w Kielcach

gp@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 210, art. 379 ustawy z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. nr 94, poz. 1037 z późn. zm.).

Art. 45 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).