Pracownikowi przysługuje wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy

Pracownikowi, który został niesłusznie zwolniony z pracy i wygrał sprawę przed sądem o przywrócenie do pracy, a następnie podjął pracę w wyniku wyroku sądu, przysługuje wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy (art. 47 k.p.).

Wynagrodzenie to ma charakter odszkodowania. Wyraża się w tym, że choć stanowi pokrycie szkody, jaką poniósł pracownik wskutek bezprawnego rozwiązania stosunku pracy, to jednak w istocie jest ono oderwane od wysokości poniesionej przez pracownika straty. Jest to odszkodowanie ograniczone okresem, za jaki jest przyznawane, zasadniczo przysługuje bowiem do wysokości dwu lub trzymiesięcznego wynagrodzenia. Nie dotyczy to tylko pracowników szczególnie chronionych, którzy mają prawo do wynagrodzenia za cały okres pozostawania bez pracy. Wynagrodzenie to przysługuje pracownikowi wyłącznie jako rekompensata za utracone wynagrodzenie za pracę, a nie za inną szkodę (straty, utracone korzyści), którą pracownik mógł ponieść w wyniku rozwiązania umowy o pracę. Tak też wskazywał Sąd Najwyższy w uzasadnieniach wyroków z 12 lutego 1993 r. (I PRN 2/93, OSP 1994/2/36) oraz z 17 listopada 1998 r. (I PKN 443/98, OSNP 2000/1/12). Zaznaczyć przy tym należy, że nie jest to świadczenie płatne okresowo, lecz świadczenie jednorazowe.

Cechą charakterystyczną wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy jest również to, że staje się ono wymagalne dopiero w momencie podjęcia pracy w wyniku przywrócenia przez sąd pracy, co należy rozumieć także jako zgłoszenie gotowości niezwłocznego podjęcia pracy (art. 48 par. 1 k.p.; por. uchwałę składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z 28 maja 1976 r., V PZP 12/75, OSNC 1976/9/187). Wynagrodzenie to spełnia także względem pracodawcy rolę sankcji za bezprawne rozwiązanie stosunku pracy oraz ma przeciwdziałać takim zachowaniom w przyszłości.

Wynagrodzenie, o którym mowa w art. 47 k.p., wyczerpuje w pełni roszczenia pracownika związane z okresem pozostawania bez pracy w stosunku do pracodawcy. Podobnie wypowiadał się Sąd Najwyższy w uchwale z 18 czerwca 2009 r. (I PZP 2/09, LEX nr 499592), podnosząc, że pracownik, który podjął pracę w wyniku przywrócenia do pracy na poprzednich warunkach przez sąd pracy po ustaleniu, że wypowiedzenie przez pracodawcę umowy o pracę na czas nieokreślony było nieuzasadnione lub naruszało przepisy o wypowiadaniu umów o pracę, nie ma prawa do odszkodowania na podstawie przepisów kodeksu cywilnego ponad przysługujące mu na podstawie art. 47 k.p. wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy. Ograniczony charakter odszkodowawczy wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy potwierdził też Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z 2 czerwca 2003 r., SK 34/01 (OTK-A 2003/6/48).

Pracownikowi, który podjął pracę w wyniku przywrócenia do pracy, przysługuje wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy, nie więcej jednak niż za dwa miesiące, a gdy okres wypowiedzenia wynosił trzy miesiące - nie więcej niż za jeden miesiąc. Jeżeli zaś umowę o pracę rozwiązano z pracownikiem, o którym mowa w art. 39 k.p. (w wieku przedemerytalnym), albo z pracownicą w okresie ciąży lub urlopu macierzyńskiego, wynagrodzenie przysługuje za cały czas pozostawania bez pracy. Dotyczy to także przypadku, gdy rozwiązano umowę o pracę z pracownikiem-ojcem wychowującym dziecko w okresie korzystania z urlopu macierzyńskiego albo gdy rozwiązanie umowy o pracę podlega ograniczeniu z mocy przepisu szczególnego (art. 47 k.p.). Przepis ten dotyczy pracowników, z którymi rozwiązano umowę o pracę za wypowiedzeniem.

Zbliżona regulacja dotyczy pracowników, z którymi rozwiązano umowę o pracę bez wypowiedzenia. Pracownikom tym w razie podjęcia pracy w wyniku przywrócenia do pracy przysługuje wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy, nie więcej jednak niż za trzy miesiące i nie mniej niż za jeden miesiąc. Jeżeli jednak umowę o pracę rozwiązano z pracownikiem, o którym mowa w art. 39 k.p., albo z pracownicą w okresie ciąży lub urlopu macierzyńskiego, czy z pracownikiem-ojcem wychowującym dziecko w okresie korzystania z urlopu macierzyńskiego albo gdy rozwiązanie umowy o pracę podlega ograniczeniu z mocy przepisu szczególnego wynagrodzenie przysługuje za cały czas pozostawania bez pracy (art. 57 par. 2 k.p.).

Wynagrodzenie dla pracownika przywróconego do pracy nie ulega zmniejszeniu o wynagrodzenie uzyskane w tym czasie u innego pracodawcy. Żaden przepis nie wyłącza bowiem prawa do pełnego wynagrodzenia pracownika, który jest jednocześnie zatrudniony u innego pracodawcy. Również zasiłek dla bezrobotnych nie podlega zaliczeniu na poczet wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy.

Są jednak przepisy wyłączające lub ograniczające w określonych sytuacjach prawo do wynagrodzenia pracownika pozostającego w stosunku pracy. Należy do nich przepis art. 92 k.p., który w par. 1 przewiduje prawo do 80 proc. wynagrodzenia za 33 dni niezdolności pracownika do pracy z powodu choroby, a w par. 4 przewiduje prawo do zasiłku chorobowego za dłuższy niż 33 dni okres niezdolności do pracy. Za ten ostatni okres pracownikowi nie przysługuje wynagrodzenie, które jest zastąpione przez zasiłek chorobowy przyznawany na zasadach określonych w ustawie z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 31, poz. 267 z późn. zm.). Przepisy art. 12 i 17 tej ustawy wykluczają jednoczesne pobieranie zasiłku chorobowego i wynagrodzenia za pracę. Jeżeli pracownik, będąc niezdolny do pracy z powodu choroby nie może świadczyć pracy i występuje o przyznanie zasiłku chorobowego, zasiłek ten zastępuje wynagrodzenie za pracę. Ta sama zasada ma zastosowanie do świadczenia rehabilitacyjnego z mocy art. 22 tej ustawy. Odnosząc to do pracownika żądającego wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy, można przyjąć, że wynagrodzenie nie przysługuje za okres pobierania zasiłku chorobowego i świadczenia rehabilitacyjnego. Tak też wskazywał Sąd Najwyższy w wyroku z 19 kwietnia 2006 r. (I PK 158/05, OSNP 2007/7-8/99) stwierdzając, że okres pobierania zasiłku chorobowego i świadczenia rehabilitacyjnego podlega odliczeniu od okresu, za który pracownik powinien otrzymać wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy

Adam Z. był zatrudniony na podstawie umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony. Jego wynagrodzenie wynosiło 2000 zł. Pracodawca wypowiedział mu umowę o pracę. Umowa rozwiązała się 31 maja 2008 r. Adam Z., nie godząc się na takie rozwiązanie umowy, wniósł pozew do sądu pracy, domagając się przywrócenia do pracy. Sąd uznał, że wypowiedzenie umowy o pracę było wadliwe, gdyż Adam Z. był członkiem zarządu zakładowej organizacji związkowej i jego stosunek pracy podlegał szczególnej ochronie. Sąd przywrócił Adama Z. do pracy. Wyrok ten uprawomocnił się 2 marca 2009 r. Adam Z. zgłosił się do pracy w dniu 4 marca 2009 r. Następnie zażądał wypłaty wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy. Gdy pracodawca odmówił, Adam Z. wystąpił z kolejnym pozwem do sądu, żądając zasądzenia wynagrodzenia za okres pozostawania bez pracy. Sąd uwzględnił to żądanie i zasądził na jego rzecz wynagrodzenie za cały okres pozostawania Adama Z. bez pracy.

Ryszard Sadlik

sędzia Sądu Okręgowego w Kielcach