Nie można zwolnić rodzica zastępczego, gdy korzysta z urlopu na zasadach macierzyńskiego

Kodeks pracy gwarantuje szczególne uprawnienia nie tylko rodzicom biologicznym, lecz także tym pracownikom, którzy decydują się na przysposobienie dziecka bądź przyjęcie go na wychowanie w ramach rodziny zastępczej.

Do niedawna wątpliwości budziła kwestia, czy rodzice adopcyjni i zastępczy, którzy korzystają z urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, podlegają szczególnej ochronie przed zwolnieniem z pracy. Wątpliwości te przestały istnieć w konsekwencji nowelizacji kodeksu pracy z 5 listopada 2009 r., która zrównała uprawnienia rodziców adopcyjnych i zastępczych z pracowniczymi uprawnieniami rodziców biologicznych. Nowe przepisy w tym zakresie obowiązują od 6 stycznia 2010 r.

Szczególna ochrona przed utratą pracy obowiązuje w okresie korzystania przez pracownika z urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego. Zwolnienie to przysługuje:

● pracownikowi, który przyjął dziecko na wychowanie i wystąpił do sądu opiekuńczego z wnioskiem o wszczęcie postępowania w sprawie przysposobienia dziecka,

● pracownikowi, który przyjął dziecko na wychowanie jako rodzina zastępcza, z wyjątkiem rodziny zastępczej zawodowej niespokrewnionej z dzieckiem.

Urlop na warunkach urlopu macierzyńskiego można podzielić na dwie części: urlop podstawowy i dodatkowy. Wymiar urlopu podstawowego zależy od liczby i wieku przyjętych na wychowanie dzieci. Z kolei urlop dodatkowy ma charakter fakultatywny, jest udzielany bezpośrednio po urlopie podstawowym, na wniosek pracownika, który ma dla pracodawcy wiążący charakter.

W okresie korzystania z tego zwolnienia przez rodziców adopcyjnych i zastępczych (zarówno w wymiarze podstawowym, jak i dodatkowym), pracodawca nie może im wypowiedzieć ani rozwiązać z nimi umowy o pracę. Podobnie jak w przypadku rodziców biologicznych, ochrona przed utratą pracy nie ma jednak charakteru bezwzględnego. Pracodawca może podjąć decyzję o zwolnieniu pracownika w dwóch sytuacjach.

Po pierwsze, okres korzystania z urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego nie uchroni przed zwolnieniem z pracy, jeżeli nastąpi ono w trybie natychmiastowym, a więc bez oczekiwania na upływ okresu wypowiedzenia, z przyczyn zawinionych przez pracownika (tzw. zwolnienie dyscyplinarne). W sytuacji gdy rodzic adopcyjny lub zastępczy jest reprezentowany przez zakładową organizację związkową, do jego natychmiastowego zwolnienia pracodawca potrzebuje zgody tejże organizacji.

Po drugie, rodzice adopcyjni i zastępczy nie skorzystają z ochrony przed zwolnieniem z pracy w sytuacji, gdy przyczyną wypowiedzenia umowy o pracę będzie upadłość lub likwidacja pracodawcy. Jeżeli pracownik jest reprezentowany przez zakładową organizację związkową, pracodawca ma obowiązek uzgodnić z nią termin rozwiązania umowy o pracę.

Pracownik bezprawnie zwolniony podczas korzystania z urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego ma obecnie większe szanse na odzyskanie dotychczasowego miejsca pracy. W razie bezprawnego wypowiedzenia bądź rozwiązania bez wypowiedzenia umowy o pracę z rodzicem adopcyjnym lub zastępczym, sąd pracy ma obowiązek orzec przywrócenie do pracy (nie zaś odszkodowanie) nawet wówczas, jeżeli uzna, że jest to niemożliwe lub niecelowe. Obowiązek orzeczenia przywrócenia do pracy nie dotyczy jedynie sytuacji, gdy przywrócenie pracownika do pracy jest niemożliwe z powodu ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy. W takiej sytuacji sąd pracy orzeknie o odszkodowaniu.

Rodzic adopcyjny i zastępczy odzyska także całość wynagrodzenia, które utracił w związku z bezprawnym zwolnieniem. Po przywróceniu do pracy i jej podjęciu, przysługuje mu bowiem prawo do wynagrodzenia za cały czas pozostawania bez pracy.

Pracownik, który korzysta z urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, zarówno w jego podstawowym, jak i dodatkowym wymiarze, może także liczyć na dogodne ustalenie terminu urlopu wypoczynkowego. Na jego wniosek pracodawca ma obowiązek udzielić mu tego urlopu w terminie przypadającym bezpośrednio po urlopie na warunkach urlopu macierzyńskiego.

W sytuacji gdy pracownik nie może rozpocząć wypoczynku w ustalonym wcześniej terminie z powodu przejścia na urlop na warunkach urlopu macierzyńskiego, pracodawca ma obowiązek przesunąć mu urlop wypoczynkowy na późniejszy termin. Podobnie szef musi udzielić niewykorzystanej części urlopu wypoczynkowego w późniejszym terminie w sytuacji, gdy wypoczynek pracownika zostanie przerwany przejściem na urlop na warunkach urlopu macierzyńskiego.

Znowelizowane przepisy kodeksu pracy przewidują także możliwość podziału urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego pomiędzy obojga rodziców. Może to nastąpić w trzech sytuacjach.

Po pierwsze, pracownik, który wykorzystał co najmniej 14 tygodni urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, może zrezygnować z pozostałej części tego zwolnienia na rzecz drugiego zatrudnionego rodzica. W takiej sytuacji niewykorzystaną części urlopu udziela się drugiemu rodzicowi, na jego pisemny wniosek.

Po drugie, jeśli pracownik przebywający na urlopie na warunkach macierzyńskiego wymaga opieki szpitalnej ze względu na stan zdrowia uniemożliwiający sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem, to prawo do wykorzystania pozostałej części tego zwolnienia przysługuje drugiemu rodzicowi. Uprawnienie to jest aktualne wówczas, gdy konieczność opieki szpitalnej pojawi się zarówno w trakcie korzystania z urlopu w jego podstawowym, jak i dodatkowym wymiarze.

Po trzecie, podział urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego może wymusić sytuacja losowa, jaką jest śmierć pracownika korzystającego z takiego zwolnienia. Również w tej sytuacji prawo do niewykorzystanej części urlopu (zarówno podstawowego, jak i dodatkowego) przysługuje drugiemu rodzicowi dziecka.

Warto dodać, że w razie śmierci przyjętego na wychowanie dziecka po upływie ośmiu tygodni życia, rodzic adopcyjny i zastępczy ma obecnie prawo do urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego przez okres siedmiu dni od zgonu dziecka.

@RY1@i02/2010/004/i02.2010.004.168.010a.101.jpg@RY2@

Wymiar urlopu podstawowego

@RY1@i02/2010/004/i02.2010.004.168.010a.102.jpg@RY2@

Wymiar urlopu dodatkowego

Dominika Cichocka

gp@infor.pl

Art. 183 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Art. 12-13 ustawy z 6 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 237, poz. 1654).