Pracodawca powinien udowodnić, że przywrócenie do pracy jest niecelowe

W myśl art. 45 k.p. zasadą jest, iż w razie ustalenia, że wypowiedzenie umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony jest nieuzasadnione lub narusza przepisy o wypowiadaniu umów o pracę, sąd - stosownie do żądania pracownika - orzeka o bezskuteczności wypowiedzenia, a jeżeli umowa uległa już rozwiązaniu - o przywróceniu do pracy na poprzednich warunkach albo o odszkodowaniu. Sąd może jednak nie uwzględnić żądania pracownika uznania wypowiedzenia za bezskuteczne lub przywrócenia do pracy, jeśli ustali, że uwzględnienie takiego żądania jest niemożliwe lub niecelowe. W takim przypadku orzeka o odszkodowaniu. Uprawnienie to nie ma zastosowania w odniesieniu do pracowników korzystających z ochrony przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem umowy o pracę (np. kobiet w ciąży lub na urlopie macierzyńskim), chyba że uwzględnienie żądania pracownika przywrócenia do pracy jest niemożliwe z powodu ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy.

W świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego przywrócenie do pracy nie byłoby celowe w razie np.: pozbawienia pracownika pełnomocnictwa do zarządu jednostką organizacyjną (wyrok SN z 26 sierpnia 1999 r., I PKN 182/99, OSNAPiUS 2000/23/858), poważnego konfliktu z przełożonym (wyrok SN z 28 lipca 1999 r., I PKN 110/99, OSNAPiUS 2000/21/780), utraty zaufania ze strony pracodawcy (wyrok SN z 14 lipca 1999 r., I PKN 148/99, OSNAPiUS 2000/19/711), konieczności zatrudniania nowych pracowników z kwalifikacjami, których nie posiada zwolniony pracownik (wyrok SN z 9 lutego 1999 r., I PKN 565/98, OSNAPiUS 2000/6/225) lub naruszenia przez niego obowiązków (wyrok SN z 9 grudnia 1998 r., I PKN 503/98, OSNAPiUS 2000/3/108).

Należy przy tym zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 232 k.p.c. w postępowaniu sądowym strony są obowiązane wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne. Sąd może dopuścić dowód niewskazany przez stronę. Dopuszczenie dowodu z urzędu ma jednak charakter wyjątkowy i jest dopuszczalne tylko w celu realizacji dyspozycji normy kodeksowej lub przeciwdziałania naruszeniu porządku prawnego (m.in. wyrok SN z 5 lutego 1997 r., I CKU 81/96, LEX nr 50574).

Natomiast zatrudnienie nowego pracownika w miejsce zwolnionego z pracy nie jest wystarczające do uznania, że przywrócenie do pracy jest niemożliwe lub niecelowe (wyrok SN z 17 lutego 1998 r., I PKN 572/97, OSNAPiUS 1999/3/83). Także działania pracodawcy zmierzające do ogólnego zmniejszenia zatrudnienia nie stanowią wystarczającej podstawy do odmowy uwzględnienia żądania przywrócenia do pracy, bez oceny czy odnoszą się do stanowiska pracy zajmowanego przez pracownika (wyrok SN z 26 marca 1998 r., I PKN 566/97, OSNAPiUS 1999/5/166).

Regulacje te powodują przerzucenie odpowiedzialności za wynik procesu na strony, które powinny w wyraźny sposób powoływać konkretne środki dowodowe. Rzeczą sądu nie jest zarządzanie dochodzeń w celu uzupełnienia i wyjaśnienia twierdzeń stron i wykrycia środków dowodowych pozwalających na ich potwierdzenie. Sąd nie jest z urzędu zobowiązany do przeprowadzenia z urzędu dowodów zmierzających do wyjaśnienia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy (m.in. wyrok SN z 17 grudnia 1996 r., I CKU 45/96, OSNC 1997/6-7/76).

Ta ogólna reguła procesu, zgodnie z którą powód powinien udowadniać słuszność swoich twierdzeń w zakresie zgłoszonego żądania, ma zastosowanie także w sprawach z zakresu prawa pracy (por. m.in. wyrok SN z 9 lipca 2009 r., II PK 34/09, LEX nr 527067). W wyroku z 24 września 2009 r. Sąd Najwyższy (II PK 69/09, LEX nr 529773) zwrócił uwagę, że ustalenie, iż uwzględnienie żądania pracownika przywrócenia go do pracy na poprzednich warunkach jest niemożliwe lub niecelowe, następuje zgodnie z zasadą kontradyktoryjności, a sąd pracy nie ma obowiązku prowadzenia w tym zakresie postępowania dowodowego z urzędu.

Jeśli pozwany pracodawca w sprawie o przywrócenie do pracy nie wnosi o zastosowanie art. 45 par. 2 k.p. i nie podaje okoliczności, które by to uzasadniały, to sąd w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia nie musi wskazywać, dlaczego nie zastosował tego przepisu (wyrok SN z 17 lutego 1998 r., I PKN 572/97).

@RY1@i02/2010/004/i02.2010.004.168.002a.001.jpg@RY2@

Anna Puszkarska, radca prawny

radca prawny