Odstąpienie od umowy wymaga zgody obu stron

W myśl art. 1012 par. 2 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.) zakaz konkurencji po ustaniu stosunku pracy przestaje obowiązywać przed upływem terminu, na jaki została zawarta umowa, w razie niewywiązywania się byłego pracodawcy z obowiązku wypłaty odszkodowania.

Pojawia się zatem pytanie, czy firma, przestając wypłacać odszkodowanie, może w ten sposób zwolnić się z umowy o zakazie konkurencji, gdy nie obawia się już konkurencji ze strony byłego podwłanego.

W orzecznictwie przyjęty jest pogląd, że określenie "zakaz przestaje obowiązywać" odnosi się jedynie do zobowiązania, jakie przyjął na siebie pracownik, czyli do powstrzymywania się od działalności konkurencyjnej, a nie zobowiązania pracodawcy do wypłaty odszkodowania (np. z uzasadnienia wyroku SN z 26 lutego 2003 r., I PK 139/02, OSNP 2004/14/241, wyrok SN z 21 marca 2001 r., I PKN 315/00, OSNP 2002/24/596).

Niewykonanie zobowiązania przez jedną ze stron nie może bowiem prowadzić do wygaśnięcia zobowiązania w ogóle (wspomniany wyrok SN z 26 lutego 2003 r., I PK 139/02,).

Podstawą zobowiązania byłego pracodawcy do wypłaty odszkodowania nie jest przestrzeganie zakazu konkurencji przez byłego pracownika, lecz sama umowa o zakazie konkurencji zawarta między stronami.

Firma ma obowiązek świadczyć odszkodowanie należne pracownikowi, ponieważ się do tego zobowiązała w umowie. Zatem jednostronne zwolnienie pracownika z zakazu konkurencji nie może prowadzić do zwolnienia się przez pracodawcę z obowiązku wypłaty umówionego odszkodowania. Oznaczałoby to bowiem jednostronne odstąpienie od zawartej umowy, do czego brak jest podstaw zarówno w przepisach kodeksu pracy, jak i w przepisach kodeksu cywilnego.

Były pracodawca nie może uwolnić się od zobowiązania zapłaty odszkodowania, twierdząc, iż byłego pracownika przestał obowiązywać zakaz konkurencji w związku z tym, że ustały przyczyny uzasadniające taki zakaz. Przyjęcie takiego założenia oznaczałoby, że pozbawione sensu byłoby zawieranie umów o zakazie konkurencji, skoro w każdym czasie mogłoby się okazać, że pracodawca może jednostronnie zwolnić się z obowiązku wypłaty odszkodowania. Tymczasem, zgodnie z art. 101² par. 1 k.p., umowa o zakazie konkurencji musi określać okres jej obowiązywania. Strony umowy powinny, w wyniku rozsądnego rozważenia swoich uzasadnionych interesów, przewidzieć, jak długo zakaz konkurencji może być aktualny.

Jeżeli pracodawca zaproponuje pracownikowi zbyt długi okres zakazu konkurencji w stosunku do rzeczywistej potrzeby ochrony swoich interesów, to powinien ponieść finansowe konsekwencje swojej decyzji. Ponadto Sąd Najwyższy zauważa, że zakaz konkurencji po ustaniu stosunku pracy ustanawiany jest w interesie, ale też na ryzyko pracodawcy.

Jeżeli pracodawca nie obawia się już konkurencji ze strony byłego pracownika, powinien zaproponować mu zawarcie nowej umowy (aneksu do umowy o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy), w której były pracownik zostanie zwolniony z zakazu konkurencji, a były pracodawca z obowiązku wypłaty odszkodowania. Taka umowa jest zawsze możliwa zgodnie z zasadą swobody umów (art. 353¹ k.c.), która może być odniesiona nie tylko do zawarcia umowy, ale także do zmiany jej treści oraz jej ustania (wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 8 lipca 2010 r., III APa 14/10, LEX nr 898680).

Strony mogą też wprowadzić do umowy o zakazie konkurencji - przy jej zawieraniu czy w formie aneksu - prawo wypowiedzenia tej umowy przez pracodawcę z jednoczesnym zwolnieniem go z obowiązku zapłaty odszkodowania. Jednakże w umowie należy wskazać przesłanki i warunki takiego wypowiedzenia (wyrok SN z 22 kwietnia, II PK 266/08, niepublikowany).

@RY1@i02/2011/242/i02.2011.242.21700020b.802.jpg@RY2@

Ewa Drzewiecka, ekspert z zakresu prawa pracy

Ewa Drzewiecka

ekspert z zakresu prawa pracy