Pomiędzy kolejnymi urlopami dla poratowania zdrowia musi wystąpić roczna przerwa

Szczególnym uprawnieniem nauczyciela jest urlop dla poratowania zdrowia. Przysługuje on po raz pierwszy po przepracowaniu 7 lat. Celem tego urlopu jest przeprowadzenie zaleconego leczenia. Tryb orzekania o potrzebie udzielenia nauczycielowi urlopu dla poratowania zdrowia, sposób prowadzenia dokumentacji oraz właściwe podmioty do wydawania orzeczeń zostały uregulowane rozporządzeniem ministra zdrowia z 27 października 2005 r. w sprawie orzekania o potrzebie udzielenia nauczycielowi urlopu dla poratowania zdrowia (dalej rozporządzenie).

Zasady nabywania prawa do urlopu dla poratowania zdrowia określa art. 73 ustawy z 26 stycznia 1982 r. - Karta nauczyciela (dalej KN). Ustawowymi wymogami nabycia po raz pierwszy prawa do tego urlopu są: zatrudnienie nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć na czas nieokreślony, przepracowanie co najmniej 7 lat w szkole w okresie poprzedzającym jego udzielenie i zalecenie przeprowadzenia leczenia.

Urlop dla poratowania zdrowia przysługuje nauczycielowi zatrudnionemu, czyli pozostającemu w stosunku pracy. Niemożliwe jest bowiem jego udzielenie, jeżeli w momencie wystąpienia z wnioskiem o ten urlop stosunek pracy z nauczycielem jest już rozwiązany (wyrok Sądu Najwyższego z 1 lipca 1999 r., I PKN 58/99, OSNAP 2000/19/715).

Prawo do urlopu dla poratowania zdrowia przysługuje także nauczycielowi przeniesionemu w stan nieczynny. Stanowi ono jedną z form zmiany stosunku pracy nauczyciela. W tym okresie stosunek pracy trwa nadal, chociaż ulegają zawieszeniu lub modyfikacji niektóre składające się na jego treść prawa i obowiązki stron. Przeniesienie następuje na wniosek nauczyciela w przypadku częściowej likwidacji szkoły albo w razie zmian organizacyjnych powodujących zmniejszenie liczby oddziałów w szkole lub zmian planu nauczania uniemożliwiających dalsze zatrudnianie nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć. Nauczyciel przeniesiony w stan nieczynny zachowuje, do czasu wygaśnięcia stosunku pracy, prawo do comiesięcznego wynagrodzenia, a także do innych świadczeń pracowniczych, w tym do urlopu dla poratowania zdrowia.

Sąd Najwyższy w wyroku z 14 lipca 1999 r. (I PKN 156/99, OSNAPiUS 2000/19/714) zaznaczył jednak, że możliwe jest udzielenie tego urlopu na okres nie dłuższy niż do czasu wygaśnięcia stosunku pracy. Ponadto przeniesienie nauczyciela w stan nieczynny nie może nastąpić po udzieleniu mu urlopu dla poratowania zdrowia. Urlop ten jest bowiem okresem usprawiedliwionej nieobecności nauczyciela w pracy o określonym ustawowo przeznaczeniu. Przeniesienie zatem nauczyciela w stan nieczynny po rozpoczęciu urlopu dla poratowania zdrowia jest sprzeczne z celem tego urlopu i uzasadnia żądanie uznania tego przeniesienia za bezskuteczne (wyrok SN z 20 kwietnia 2001 r., I PK 377/00, OSNP 2003/5/115).

Do okresu siedmioletniej pracy w szkole wlicza się okresy czasowej niezdolności do pracy wskutek choroby oraz urlopu innego niż wypoczynkowy, trwające łącznie nie dłużej niż 6 miesięcy. W przypadku okresu niezdolności do pracy i urlopu trwających dłużej niż 6 miesięcy wymagany okres pracy przedłuża się o ten okres. Oznacza to, że w przypadku, gdyby nauczyciel był na urlopie bezpłatnym np. 8 miesięcy, to do siedmioletniego okresu wliczałoby się tylko 6 miesięcy, a pozostały okres (2 miesiące) nie podlegałby wliczeniu. Okres siedmioletniej pracy w szkole, uzasadniający prawo do urlopu, powinien przypadać bezpośrednio przed datą rozpoczęcia urlopu dla poratowania zdrowia. Wymóg siedmioletniego okresu pracy w szkole dotyczy udzielenia pierwszego urlopu dla poratowania zdrowia. W kolejnych latach urlop ten może być przyznany nie wcześniej niż po upływie roku od zakończenia poprzedniego urlopu.

Dyrektor szkoły jest zobowiązany udzielić nauczycielowi urlopu dla poratowania zdrowia, gdy otrzyma orzeczenie o potrzebie udzielenia takiego urlopu sporządzone przez lekarza ubezpieczenia zdrowotnego leczącego nauczyciela i gdy nauczyciel złoży wniosek o jego udzielenie.

Orzeczenie lekarskie, którego wzór stanowi załącznik nr 1 do rozporządzenia, zawiera wprost stwierdzenie, że nauczyciel ze względu na stan zdrowia wymaga bądź nie wymaga udzielenia urlopu dla poratowania zdrowia ze wskazaniem okresu, na jaki należy go udzielić. Jeżeli dyrektor szkoły nie zgadza się z orzeczeniem, może, w terminie 14 dni od dnia jego doręczenia, wnieść odwołanie (par. 4 rozporządzenia). Z tytułu orzekania o potrzebie udzielenia urlopu dla poratowania zdrowia od nauczyciela nie mogą być pobierane żadne opłaty (art. 73 ust. 9 KN). Jest to więc świadczenie finansowane w ramach ubezpieczenia zdrowotnego.

Zalecenie lekarza poddania się leczeniu nie oznacza stwierdzenia u niego niezdolności do pracy. Nauczyciel nadal pozostaje zdolny do świadczenia pracy. Skorzystanie wobec tego z urlopu dla poratowania zdrowia nie jest jego obowiązkiem, lecz uprawnieniem. Dlatego realizacja tego uprawnienia następuje na wniosek nauczyciela. Udzielenie urlopu bez tego wniosku nie jest możliwe (wyrok SN z 25 lipca 2006 r., I PK 47/06, Pr. Pracy 2006/12/36).

Nauczycielowi można udzielić kolejnego urlopu dla poratowania zdrowia nie wcześniej niż po upływie roku od dnia zakończenia poprzedniego urlopu dla poratowania zdrowia. Łączny wymiar urlopu dla poratowania zdrowia nauczyciela w okresie całego zatrudnienia nie może przekraczać 3 lat.

W art. 73 ust. 2 KN został wskazany wyłącznie jeden przypadek, w którym urlop dla poratowania zdrowia nie może zostać udzielony, a w razie przyznania tego urlopu nie może zostać przedłużony. Zgodnie z tym przepisem nauczycielowi, któremu do nabycia prawa do emerytury brakuje mniej niż rok, urlop dla poratowania zdrowia nie może być udzielony na okres dłuższy niż do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym nauczyciel nabywa uprawnienia emerytalne. Oznacza to, że nabycie przez nauczyciela prawa do emerytury wyklucza prawo do urlopu dla poratowania zdrowia.

Nauczycielowi można udzielić kolejnego urlopu dla poratowania zdrowia nie wcześniej niż po upływie roku od dnia zakończenia poprzedniego urlopu dla poratowania zdrowia. Łączny wymiar urlopu dla poratowania zdrowia nauczyciela w okresie całego zatrudnienia nie może przekraczać 3 lat.

Mariusz K. był na czas nieokreślony zatrudniony w gimnazjum jako nauczyciel mianowany matematyki. Przez ponad 182 dni był nieobecny w pracy z powodu choroby. Tuż przed końcem okresu, na jaki miał zwolnienie lekarskie, uzyskał orzeczenie o potrzebie udzielenia mu urlopu dla poratowania zdrowia. Dyrektor szkoły rozwiązał z nim stosunek pracy. W uzasadnieniu swojej decyzji podał, że stosunek pracy z nauczycielem zatrudnionym na podstawie mianowania ulega rozwiązaniu w razie czasowej niezdolności nauczyciela do pracy spowodowanej chorobą, jeżeli okres tej niezdolności przekracza 182 dni. Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z 25 lipca 2006 r. (I PK 47/06, Prawo Pracy 2006/12/36) ponadroczna niezdolność do pracy spowodowana chorobą stanowi obligatoryjną przesłankę rozwiązania stosunku pracy i wyłącza obowiązek udzielenia urlopu dla poratowania zdrowia, gdy ponadto nie zostało stwierdzone przez lekarza leczącego, że nastąpiła poprawa w stanie zdrowia umożliwiająca powrót do pracy.

Nauczyciel po zakończeniu trwającego rok urlopu dla poratowania zdrowia wystąpił z wnioskiem o udzielenie mu kolejnego urlopu. Dyrektor szkoły odmówił, uznał bowiem, że pomiędzy kolejnymi urlopami dla poratowania zdrowia musi wystąpić przerwa. Nauczyciel nie zgadzał się z tym stanowiskiem. Jego zdaniem nauczyciel może otrzymać bezpośrednio następujące po sobie trzy kolejne roczne urlopy dla poratowania zdrowia. Temu poglądowi przeczy treść art. 73 ust. 8 KN, zgodnie z którym nauczycielowi można udzielić kolejnego urlopu dla poratowania zdrowia nie wcześniej niż po upływie roku od dnia zakończenia poprzedniego urlopu. Ponadto Sąd Najwyższy w wyroku z 1 grudnia 1999 r. (I PKN 426/99, OSNAPiUS 2001/8/264) wyraźnie wskazał, że nauczycielowi nie przysługuje jednorazowo urlop dla poratowania zdrowia w łącznym wymiarze trzech lat.

@RY1@i02/2011/199/i02.2011.199.209000300.802.jpg@RY2@

Krzysztof Chyba, ekspert z zakresu prawa pracy

Krzysztof Chyba

ekspert z zakresu prawa pracy

Art. 73 ustawy z 26 stycznia 1982 r. - Karta nauczyciela (t.j. Dz.U. 2006 r. nr 97, poz. 674 z późn. zm.).

Rozporządzenie ministra zdrowia z 27 października 2005 r. w sprawie orzekania o potrzebie udzielenia nauczycielowi urlopu dla poratowania zdrowia (Dz.U. nr 233, poz. 1991).