Ze środków ZFRON można sfinansować wyposażenie stanowiska pracy

Status prawny zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych (ZFRON) reguluje ustawa z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (dalej: ustawa). Natomiast rodzaje wydatków, warunki wykorzystania środków funduszu rehabilitacji oraz zakres, warunki i formy udzielania pomocy indywidualnej wskazane zostały przepisami rozporządzenia ministra pracy i polityki społecznej z 19 grudnia 2007 r. w sprawie zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych (dalej: rozporządzenie).

W myśl art. 33 ust. 2 ustawy pracodawca tworzy ZFRON w szczególności: ze zwolnień z podatków i z opłat, z części zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych, z wpływów z zapisów i darowizn, z odsetek od środków zgromadzonych na rachunku funduszu rehabilitacji, ze środków pochodzących ze zbycia środków trwałych zakupionych ze środków funduszu, w części niezamortyzowanej.

Pracodawca prowadzący zakład pracy chronionej uzyskane kwoty obowiązany jest przeznaczać na ZFRON w następujących proporcjach:

● pula ogólna, tzw. duży ZFRON - maksymalnie 75 proc. środków ZFRON,

● środki przeznaczone na pomoc indywidualną - co najmniej 10 proc. środków ZFRON,

● środki przeznaczone na indywidualne programy rehabilitacji (IPR) - co najmniej 15 proc. środków ZFRON.

Katalog wydatków w ramach pomocy indywidualnej ma charakter zamknięty i jest zamieszczony w par. 2 ust. 1 pkt 11 rozporządzenia. Wydatki te mają charakter socjalny i nie są objęte regułą de minimis. Oznacza to, że nie stanowią dla pracodawcy przysporzenia i tym samym nie trzeba uzyskiwać na poszczególne wydatki dokonane przez pracowników niepełnosprawnych stosownego zaświadczenia o pomocy de minimis.

Zgodnie z par. 2 ust. 1 pkt 11 rozporządzenia środki funduszu rehabilitacji w ramach pomocy indywidualnej przeznacza się m.in. na następujące rodzaje wydatków:

● odpłatność za przejazd w obie strony, pobyt i leczenie w szpitalach, sanatoriach, placówkach rehabilitacyjno-szkoleniowych, zakładach opiekuńczo-leczniczych i pielęgnacyjno-opiekuńczych,

● zakup leków i innych niezbędnych środków medycznych,

● adaptacja i wyposażenie mieszkań, budynków mieszkalnych oraz obiektów zamieszkałych lub przeznaczonych dla osób niepełnosprawnych stosownie do potrzeb wynikających z niepełnosprawności,

● zakup wydawnictw i pomocy dydaktycznych stosownie do potrzeb osób niepełnosprawnych,

● zwrot kosztów ubezpieczeń komunikacyjnych oraz ryczałtu za używany własny pojazd mechaniczny do celów pozasłużbowych dla osób zaliczonych do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności oraz dla osób zaliczonych do lekkiego stopnia niepełnosprawności z uszkodzeniem narządu ruchu,

● dojazdy do pracy i z pracy osób niepełnosprawnych mających trudności w korzystaniu z publicznych środków transportu,

● opłacanie składki na indywidualne ubezpieczenia osób niepełnosprawnych,

Każdy ze wskazanych wydatków może być sfinansowany przez osoby niepełnosprawne, których zatrudnia pracodawca tworzący ZFRON. Pracownik taki musi złożyć jedynie stosowny wniosek o przyznanie pomocy wraz z uzasadnieniem.

Przepis par. 3 ust. 1 rozporządzenia szczegółowo wskazuje, że pomoc indywidualną przyznaje się na wniosek osób niepełnosprawnych:

● zatrudnionych w zakładzie na podstawie stosunku pracy lub umowy o pracę nakładczą, w tym przebywających na urlopach bezpłatnych oraz urlopach wychowawczych,

● będących uczniami odbywającymi praktyczną naukę zawodu w tym zakładzie,

● niepracujących byłych pracowników tego zakładu.

Ponadto na podstawie par. 2 ust. 1 pkt 11 lit. g rozporządzenia w związku z możliwością sfinansowania odpłatności za pobyt na koloniach, obozach oraz turnusach rehabilitacyjnych dla niepełnosprawnych dzieci pracowników, a także dla dzieci osób niepełnosprawnych wniosek o przyznanie pomocy mogą złożyć zarówno niepełnosprawni pracownicy, jak i pracownicy pełnosprawni, którzy chcą sfinansować pobyt na kolonii swojego niepełnosprawnego dziecka.

Wniosek o przyznanie pomocy indywidualnej powinien zawierać:

1) imię i nazwisko;

2) numer PESEL, a w przypadku jego braku numer dokumentu potwierdzającego tożsamość;

3) cel, formę i kwotę wnioskowanej pomocy;

4) uzasadnienie udzielenia pomocy;

5) oświadczenie o dochodzie i liczbie członków rodziny pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym.

Wysokość przyznawanej pomocy indywidualnej uzależnia się od sytuacji materialnej i losowej wnioskodawcy. Co istotne, pomoc indywidualna może być udzielana jako pomoc bezzwrotna lub jako nieoprocentowana pożyczka. Decyzja w tym zakresie należy do pracodawcy, który jest dysponentem środków ZFRON. Natomiast nieoprocentowana pożyczka może być częściowo lub całkowicie umorzona w przypadku, gdy wykorzystana została zgodnie z przeznaczeniem.

Każdy pracodawca posiadający status zakładu pracy chronionej (ZPChr) ustala regulamin ZFRON, w którym uszczegóławia zasady wykorzystywania środków funduszu. Dlatego też wszelkie kwestie nieuregulowane przepisami ustawy o rehabilitacji oraz rozporządzenia, a dotyczące wydatkowania pomocy indywidualnej, czyli m.in. forma udzielenia pożyczki, wysokość dochodu, od którego uzależnia się wysokość kwoty pomocy, procedura dotycząca umorzenia pożyczki, pracodawca powinien doprecyzować w regulaminie ZFRON.

Pracownik, który jest niepełnosprawny, chce sfinansować studia podyplomowe na kierunku socjologia. Jako pracownik ZPChr pracuje na stanowisku kierowcy samochodu ciężarowego. Jeżeli złoży stosowny wniosek o przyznanie pomocy indywidualnej, pracodawca będzie mógł ze środków ZFRON - w ramach pomocy indywidualnej - sfinansować koszty studiów na podstawie par. 2 ust. 1 pkt 11 lit. o rozporządzenia (odpłatność za kształcenie lub dokształcanie, w tym również w szkołach średnich i wyższych), gdyż dla pracownika są to studia o charakterze pozazawodowym i nie są związane z zakresem obowiązków na pełnionym przez niego stanowisku pracy.

Przepis art. 33 ust. 3 ustawy z 1997 r. o rehabilitacji zawodowej nie nakazuje dokonywania zapłaty za nabyte towary i usługi wyłącznie za pośrednictwem rachunku bankowego zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych. Stanowi jedynie o obowiązku nałożonym na pracodawcę przekazywania środków pieniężnych, będących równowartością ulg podatkowych, na wyodrębniony rachunek bankowy.

Pracownica porusza się na wózku inwalidzkim. Jako pracownik ZPChr zwróciła się do pracodawcy z wnioskiem o sfinansowanie kosztów wymiany okien z uchwytami, które znajdują się na niskiej wysokości. Taka konstrukcja okien umożliwi jej samodzielne i swobodne ich otwieranie i zamykanie. Wydatek ten będzie można sfinansować z ZFRON w ramach pomocy indywidualnej, gdyż spełnione są przesłanki zawarte w przepisie par. 2 ust. 1 pkt 11 lit. d rozporządzenia, który dotyczy wydatków na adaptację i wyposażenie mieszkań, budynków mieszkalnych oraz obiektów zamieszkałych lub przeznaczonych dla osób niepełnosprawnych stosownie do potrzeb wynikających z niepełnosprawności.

Mateusz Brząkowski

doradca prawny Polskiej Organizacji Pracodawców Osób Niepełnosprawnych

Art. 33 ust. 2 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t. j. Dz.U. z 2011 r. nr 127, poz. 721.).

Par. 2 ust. 1 rozporządzenia ministra pracy i polityki społecznej z 19 grudnia 2007 r. w sprawie zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych (Dz.U. nr 245, poz. 1810).