Inspektor zleci pracodawcy badanie stanowiska pracy

Uchwalona przez Sejm ustawa z 28 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw zwiększa uprawnienia inspektorów. Nowe rozwiązania umożliwią przeprowadzenie badań i pomiarów zagrożeń panujących na konkretnym stanowisku na koszt przedsiębiorcy.

Do tej pory Państwowa Inspekcja Pracy (PIP) mogła tylko podejmować działania w zakresie prowadzenia badań oraz analizowania czynników szkodliwych i uciążliwych w środowisku pracy. Do czasu wejścia w życie ustawy z 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz.U. nr 237, poz. 1656 z późn. zm.), przepis ten był wystarczający.

Jednak gdy zgodnie z art. 48 wymienionej ustawy o emeryturach pomostowych na inspektorów pracy nałożono obowiązek kontrolowania pracodawców, czy w prawidłowy sposób oceniają ryzyko występujące na stanowiskach uprawniających do emerytur pomostowych, pojawiły się problemy ze stosowaniem tych regulacji.

Pracodawcy bowiem nie zgadzali się na przeprowadzenie za swoje pieniądze kosztownych badań i pomiarów czynników ryzyka występujących na stanowiskach pracy.

Natomiast ustawa o emeryturach pomostowych w sposób jednoznaczny wskazywała, że to właśnie PIP jest adresatem skarg pracowników, których pracodawca nie chciał umieścić w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Wpisanie tych osób na listę wykonujących pracę, gdzie panują czynniki szkodliwe lub praca wymaga specjalnych predyspozycji, ma poważne konsekwencje, zarówno dla pracownika, jak i pracodawcy. Pracownik umieszczony w wykazie osób wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w przyszłości nabędzie prawo do emerytury pomostowej, czyli będzie mógł wcześniej zakończyć aktywność zawodową.

Natomiast jeśli jego stanowisko nie znalazło się w takim wykazie, to Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie będzie miał podstaw do przyznania mu takiego świadczenia. Równocześnie na pracodawcę nałożony został obowiązek opłacania dodatkowych składek na Fundusz Emerytur Pomostowych. Każdego miesiąca pracodawca z własnych środków musi więc wpłacić do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych składkę w wysokości 1,5 proc. podstawy wymiaru składek na emerytury i renty.

Pracodawcy, pragnąc wszelkimi możliwymi sposobami obniżyć koszty pracy, niechętnie decydowali się na wpisanie pracowników do wykazu stanowisk, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

Co więcej, ustawa nakazywała pracodawcy powiadamiać pracownika o dokonaniu wpisu do ewidencji.

Ustawa o emeryturach pomostowych w sposób jednoznaczny wskazuje, że inspektorzy pracy są uprawnieni do nakazania pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Mają także prawo do wykreślenia takiego pracownika z ewidencji oraz do sporządzenia korekty dokonanego już wpisu.

Jednak aby to było możliwe, konieczne jest zbadanie takiego stanowiska pracy.

Przyjęta przez Sejm ustawa rozszerza więc uprawnienia inspektorów pracy. Po zmianach PIP będzie mogła nakazać pracodawcom wykonywania badań i pomiarów czynników szkodliwych i uciążliwych w środowisku pracy w przypadku naruszenia trybu, metod i rodzaju lub częstotliwości wykonywania tych badań i pomiarów lub konieczności stwierdzenia wykonywania pracy w szczególnych warunkach.

W takim przypadku PIP będzie miała prawo wystąpienia lub wydania polecenia usunięciach tych naruszeń. Dodatkowo, będzie mieć prawo do wyciągnięcia konsekwencji wobec osób winnych. W praktyce więc pracodawca nie będzie miał prawa, jak to ma teraz miejsce, odmówić wykonania badania stanowiska. Nie będzie też mógł przerzucać na PIP kosztów związanych z badaniem zagrożeń występujących na danym stanowisku pracy.

Wydanie decyzji w sprawie wpisania lub korekty wpisu do wykazu uprawniającego do emerytur pomostowych możliwe jest dopiero po zrealizowaniu przez pracodawcę obowiązku wykonania pomiaru. Taka sama procedura jest możliwa w przypadku wydania przez PIP decyzji umarzające postępowanie dotyczące wpisania pracownika do ewidencji wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

Decyzje takie są wydawane zarówno w przypadku, gdy wnioskujący pracownik nie wykonuje pracy określonej w ustawie z 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych jako praca w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, jak i w sytuacji, gdy z wniosku pracownika lub z przeprowadzonej kontroli wynika, że nie może on zostać wpisany do ewidencji wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze (np. w przypadku pracowników urodzonych przed 1 stycznia 1949 r.).

Pracownicy powinni pamiętać, że w przypadkach spornych pierwszą instancją oceniającą słuszność decyzji jest inspektor pracy. To właśnie on wydaje decyzję o wpisaniu pracownika do ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Są to inspektorzy pracy działający w ramach terytorialnej właściwości okręgowych inspektoratów pracy.

Dopiero odwołania od tych decyzji rozpatrują okręgowi inspektorzy pracy. Natomiast skargę na decyzje okręgowych inspektorów pracy rozpatruje wojewódzki sąd administracyjny.

Nowelizację ustawy rozpatrzy Senat.

Państwowa Inspekcja Pracy ma także prawo nakazać pracodawcy:

● usunięcie stwierdzonych uchybień, jeśli dotyczą one przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy,

● wstrzymanie prac, gdy naruszenie powoduje bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia pracowników lub innych osób wykonujących te prace lub prowadzących działalność,

● zawieszenie eksploatacji maszyn i urządzeń w sytuacji, gdy ich praca powoduje bezpośrednie zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzi,

● zakończenie wykonywania pracy w miejscach, w których stan warunków pracy stanowi bezpośrednie zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzi,

● ustalenie w określonym terminie okoliczności i przyczyn wypadku,

● wypłatę należnego wynagrodzenia za pracę.

A jesli jest to osoba samozatrudniona, to PIP może nakazać wstrzymanie prac w przypadku stwierdzenia zagrożenia życia lub zdrowia.

Pracownik zatrudniony w przedsiębiorstwie komunalnym zajmującym się utrzymaniem sieci kanalizacyjnej pracuje w bardzo trudnych warunkach w kanałach, bez względu na pogodę i porę roku.

Czasami w czasie mroźnej zimy musi usuwać awarie związane z uszkodzeniem sieci. Przed wejściem w życie ustawy o emeryturach pomostowych wszyscy zatrudnieni w tej firmie mieli prawo do wcześniejszej emerytury ze względu na zawód.

Teraz pracodawca nie chce go wpisać do wykazu osób wykonujących pracę w szczególnych warunkach. Pracownik próbuje przekonać pracodawcę, że swoją pracę musi wykonywać w różnych warunkach atmosferycznych. Pracodawca, nie chcąc płacić składek za pracownika, zamówił w specjalistycznej firmie ocenę ryzyka.

W wyniku badania stwierdzono, że w ciągu zmiany roboczej efektywny wydatek energetyczny u mężczyzn nie przekracza 8000 kJ. Natomiast ustawa o emeryturach pomostowych zakłada, że za ciężką pracę można uznać pracę, w czasie wykonywania której wydatek ten wynosi powyżej 8400 kJ. Pracownik kwestionuje sposób liczenia wydatku energetycznego przez firmę zatrudnioną przez pracodawcę.

Po wejściu w życie nowelizacji ustawy inspektor pracy, mając wątpliwości co do prawdziwości badań, będzie mógł je zlecić.

Bożena Wiktorowska

bozena.wiktorowska@infor.pl

Art. 1 pkt 3 i 4 ustawy z 28 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw.