Prowadzący zakład pracy chronionej musi odpowiednio zarządzać środkami funduszu

Ustawodawca powierzył pracodawcy jedynie zarządzanie środkami zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych (ZFRON) nie czyniąc go ich właścicielem. Gospodarowanie zasobami ZFRON doznaje szeregu ograniczeń wynikających głównie z warunków wykorzystania środków tego funduszu szczegółowo określonych w rozporządzeniu ministra pracy i polityki społecznej z 19 grudnia 2007 r. w sprawie zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych - dalej rozporządzenie.

Pracodawca jest m.in. zobligowany do przeznaczenia co najmniej 10 proc. z całej puli środków przekazywanych na ZFRON na pomoc indywidualną, której beneficjentami mogą być:

● osoby niepełnosprawne:

a) zatrudnione w zakładzie na podstawie umowy o pracę lub umowy o pracę nakładczą, w tym przebywające na urlopach wychowawczych,

b) będące uczniami odbywającymi praktyczną naukę zawodu w tym zakładzie,

c) niepracujące, będące byłymi pracownikami tego zakładu,

● rodzice lub prawni opiekunowie dzieci - w przypadku wniosków o pomoc na odpłatność za pobyt na koloniach, obozach oraz turnusach rehabilitacyjnych.

Zakres, warunki i formy udzielania pomocy indywidualnej określają przepisy rozporządzenia. Uszczegółowienie tych zasad powinno się znaleźć w zakładowym regulaminie wykorzystania tych środków, który należy podać do wiadomości pracowników zakładu, co jest gwarantem równego dostępu do środków funduszu.

Prawo do pomocy indywidualnej ze środków ZFRON nie może być uzależnione od wyników pracy czy miejsca zajmowanego przez wnioskodawcę w hierarchii zawodowej. Przy udzielaniu pomocy dysponent funduszu powinien się natomiast kierować sytuacją materialną czy losową osoby ubiegającej się o wsparcie.

Pomoc jest udzielana na wniosek uprawnionego podmiotu i może przybrać postać pomocy bezzwrotnej lub nieoprocentowanej pożyczki, która może być częściowo lub całkowicie umorzona w przypadku jej wykorzystania zgodnie z przeznaczeniem. Obligatoryjnymi elementami wniosku są:

● imię i nazwisko wnioskodawcy,

● numer PESEL, a w przypadku jego braku numer dokumentu potwierdzającego tożsamość,

● cel zgodny z katalogiem określonym w rozporządzeniu,

● forma pomocy (pomoc bezzwrotna lub nieoprocentowana pożyczka),

● uzasadnienie udzielenia pomocy,

● oświadczenie o dochodzie i liczbie członków rodziny pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym.

Katalog wydatków, które pracodawca może sfinansować w ramach pomocy indywidualnej, ma charakter zamknięty i nie można go traktować rozszerzająco. Znajdują się w nim przede wszystkim wydatki mające na celu szeroko pojętą rehabilitację leczniczą, chodzi tu o wydatki na:

● przejazd w obie strony, pobyt i leczenie w szpitalach, sanatoriach, placówkach rehabilitacyjno-szkoleniowych, zakładach opiekuńczo-leczniczych i pielęgnacyjno-opiekuńczych,

● zakup leków i innych niezbędnych środków medycznych, które - na co warto zwrócić uwagę - nie muszą być związane z niepełnosprawnością pracownika,

● opiekę pielęgnacyjną w domu nad pracownikiem niepełnosprawnym, w okresie przewlekłej choroby uniemożliwiającej poruszanie się, w tym opiekę socjalno-bytową;

● przewóz osoby niepełnosprawnej na niezbędne zabiegi leczniczo-rehabilitacyjne;

● podstawową i specjalistyczną opiekę medyczną oraz poradnictwo i usługi rehabilitacyjne.

Ponadto w ramach pomocy indywidualnej może być sfinansowany zakup i naprawę indywidualnego sprzętu rehabilitacyjnego, wyrobów medycznych (np. ciśnieniomierza, aparatu słuchowego) w tym przedmiotów ortopedycznych oraz środków pomocniczych, urządzeń i narzędzi technicznych oraz środków transportu. Warunkiem jednak jest, by wydatki te spełniały łącznie dwie przesłanki, mianowicie były niezbędne w rehabilitacji oraz ułatwiały wykonywanie czynności życiowych. Możliwy jest przykładowo zakup czy naprawa samochodu, którym osoba niepełnosprawna mająca trudności w poruszaniu się środkami komunikacji publicznej, będzie dojeżdżała do pracy oraz na zakupy, ale już nie koszt przeglądu tego pojazdu.

Czynny wypoczynek może mieć pozytywny wpływ na osiągnięcie celów związanych z rehabilitacją osoby niepełnosprawnej, dlatego też w ramach usprawnienia fizycznego pracodawca może przyznać pracownikowi środki np. na zakup karnetu na basen czy na siłownię. Środki funduszu można również wykorzystać na pokrycie kosztów przejazdu w obie strony i pobytu niepełnosprawnego pracownika na:

● turnusach rehabilitacyjnych, a gdy lekarz zaleci uczestnictwo opiekuna - również jego koszty podlegają finansowaniu z ZFRON,

● wczasach lub wypoczynku zorganizowanym w innych formach.

Pracodawca może również sfinansować pobyt na koloniach, obozach oraz turnusach rehabilitacyjnych dla dzieci pracowników niepełnosprawnych oraz niepełnosprawnych dzieci pozostałych pracowników. Jest to jedyna forma bezpośredniej pomocy na niepełnosprawne dziecko, co wyklucza możliwość udzielania ze środków ZFRON pomocy np. na zakup leków dla chorych dzieci.

Osoby uprawnione mogą także wnioskować o wsparcie na adaptację i wyposażenie mieszkań, budynków mieszkalnych oraz obiektów zamieszkanych lub przeznaczonych dla nich, stosownie do potrzeb wynikających z ich niepełnosprawności.

Finansowaniu ze środków funduszu nie będą jednak podlegały koszty prac remontowych, a jedynie prace adaptacyjne, które umożliwią osobie niepełnosprawnej np. samodzielne funkcjonowanie w mieszkaniu. W przypadku osoby poruszającej się na wózku możliwe jest zatem sfinansowanie kosztów zakupu i montażu drzwi przesuwnych czy odpowiedniego przystosowania wyposażenia kuchni do samodzielnej obsługi poprzez obniżenie i obudowanie zlewozmywaka, zakup i montaż niskich blatów umożliwiających dojazd wózkiem inwalidzkim czy zakup i montaż ruchomych półek oraz pojemników na specjalnych prowadnicach.

Osoba niewidoma zaliczona do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności oraz osoba legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z niepełnosprawnością narządu ruchu może wnioskować o środki na opłacenie przewodnika. Ze środków ZFRON możliwe jest również opłacenie tłumacza języka migowego, a osoba niewidoma jest uprawniona do wnioskowania o pomoc w pokryciu kosztów utrzymania, ale już nie kosztów samego zakupu, psa przewodnika.

Niepełnosprawnemu pracownikowi można również sfinansować - na jego wniosek - kształcenie lub dokształcanie, w tym również w szkołach średnich i wyższych, a także odpłatność za kursy i szkolenia rozwijające pozazawodowe zainteresowania osób niepełnosprawnych, np. kurs fotografii czy szkolenie z zakresu technik interpersonalnych.

Stosownie do potrzeb osób niepełnosprawnych, środki funduszu mogą również posłużyć na zakup wydawnictw i pomocy dydaktycznych, czyli przykładowo podręczników, leksykonów, przewodników, słowników, multimedialnych zestawów do nauki języków obcych, itp.

Pracownik zaliczony do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności (bez względu na rodzaj schorzenia), a w przypadku lekkiego stopnia niepełnosprawności, pracownik z uszkodzonym narządem ruchu, może stać się beneficjentem pomocy w formie zwrotu kosztów ubezpieczeń komunikacyjnych oraz ryczałtu za używany własny pojazd mechaniczny do celów pozasłużbowych. Warunkiem przyznania pomocy jest, by pojazd mechaniczny stanowił własność, względnie współwłasność osoby niepełnosprawnej. Pojazd może być wykorzystywany do wszelkich celów pozasłużbowych, takich jak dojazdy do pracy, na leczenie czy zabiegi rehabilitacyjne.

Pracownik, który nie jest właścicielem pojazdu, a ma trudności w korzystaniu z publicznych środków transportu, może się natomiast ubiegać o pomoc na same dojazdy do pracy i z pracy.

Inną z opcji wykorzystania środków ZFRON jest możliwość opłacenia składek na indywidualne ubezpieczenie osób niepełnosprawnych.

@RY1@i02/2011/082/i02.2011.082.209.003a.001.jpg@RY2@

Małgorzata Tylewicz-Piwnik, ekspert z zakresu prawa pracy

Małgorzata Tylewicz-Piwnik

ekspert z zakresu prawa pracy

Art. 33 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U. z 2010 r., nr 214, poz. 1407 z późn. zm.).

Rozporządzenie ministra pracy i polityki społecznej z 19 grudnia 2007 r. w sprawie zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2007 r., nr 245, poz. 1810 z późn. zm.).