Umowę o pracę można zawrzeć w sposób dorozumiany

Często zdarza się, że pomimo braku zawarcia umowy o pracę w formie pisemnej pracownik faktycznie świadczył pracę na zasadach odpowiadających warunkom umowy o pracę. Zdarza się również, że taka sytuacja trwa kilka lat i strony są przekonane o łączącym je stosunku pracy. W praktyce występują także sytuacje, gdy strony zawierają wprawdzie umowę o pracę na piśmie, ale jest ona z mocy prawa nieważna, np. wskutek naruszenia bezwzględnie obowiązujących przepisów. Dotyczy to np. członków zarządu spółek kapitałowych zawierających umowy o pracę wbrew wymogom wynikającym z przepisów kodeksu spółek handlowych. Rozstrzygając takie sytuacje, Sąd Najwyższy stoi konsekwentnie na stanowisku, że możliwe jest nawiązanie stosunku pracy przez przystąpienie do jej wykonywania za wynagrodzeniem (wyrok SN z 12 stycznia 2005 r. I PK 123/04, OSNP 2005/15/231). Potwierdzał to Sąd Najwyższy także i w późniejszym wyroku z 8 czerwca 2010 r. (I PK 16/10, LEX nr 607243), stwierdzając, że mimo nieważności zawartej umowy o pracę strony mogą nawiązać umowny stosunek pracy przez czynności dorozumiane, w szczególności wskutek dopuszczenia pracownika do pracy, przyjmowania pracy przez pracodawcę i realizowania takiego stosunku prawnego, który odpowiada cechom stosunku pracy określonym w art. 22 k.p.

W myśl art. 11 k.p. nawiązanie stosunku pracy następuje na podstawie zgodnego oświadczenia woli pracodawcy i pracownika. Z przepisu tego nie wynika natomiast nakaz zachowania jakiejkolwiek formy tych oświadczeń pod rygorem nieważności umowy. Przyjmuje się więc, że zawarcie umowy o pracę może nastąpić nie tylko przez wyraźne i ujęte w formie pisemnej oświadczenia stron, ale także przez złożenie oświadczeń dorozumianych, wynikających z faktycznego zachowania się stron. Chodzi tu o czynności wyrażające się - z jednej strony - zobowiązaniem pracownika do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem, a z drugiej zobowiązaniem pracodawcy do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem. Nie dochodzi tu jednak do konwalidacji nieważnej umowy o pracę (por. uzasadnienie uchwały składu 7 sędziów NSA z 10 lipca 2000 r., FPS 3/00, ONSA 2001/1/8), ale o zawarcie w sposób dorozumiany nowej umowy o pracę. Takie dorozumiane zawarcie umowy o pracę istnieje zwykle wówczas, gdy pracodawca dopuszcza pracownika do wykonania pracy i płaci mu wynagrodzenie. Istotne jest jednak, że aby doszło do nawiązania stosunku pracy, musi zaistnieć sytuacja - chociażby faktyczna (bez zachowania wymaganej formy) - zobowiązania się pracodawcy działającego przez organ uprawniony do zatrudnienia pracownika za wynagrodzeniem. Tak też wskazywał Sąd Najwyższy w wyroku z 18 czerwca 2007 r. (II PK 341/06, M.P.Pr. 2007/12/647). Ocena, czy umowa łącząca strony rzeczywiście była umową o pracę zawartą w sposób konkludentny, zależy od okoliczności faktycznych związanych z wykonywaniem pracy, zwłaszcza takich, jak podporządkowanie pracodawcy oraz świadczenie pracy w miejscu i czasie wskazanym przez pracodawcę. Nie bez znaczenia jest także zamiar i cel umowy nawiązanej przez strony.

@RY1@i02/2011/078/i02.2011.078.209.002b.001.jpg@RY2@

Ryszard Sadlik, sędzia Sądu Okręgowego w Kielcach

Ryszard Sadlik

sędzia Sądu Okręgowego w Kielcach