Przyczyna rozwiązania umowy nie wpływa na odprawę

Przyczyna ustania lub rozwiązania przez pracownika stosunku pracy nie pozbawia prawa do przysługującej mu powszechnej i

jednorazowej odprawy emerytalnej lub rentowej, skoro art. 92¹ par. 1 k.p. uzależnia prawo do tej odprawy od przejścia na emeryturę lub rentę w związku z ustaniem stosunku pracy, bez względu na jego przyczynę

Kazimierz K. był zatrudniony na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony. 31 maja 2004 r. umowa o pracę została rozwiązana, na podstawie art. 1 ustawy z 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunku pracy z przyczyn niedotyczących pracowników, z zastosowaniem skróconego okresu wypowiedzenia.

W dniu rozwiązania stosunku pracy Kazimierz K. nabył prawo m.in. do:

● odszkodowania za skrócony okres wypowiedzenia w wysokości dwumiesięcznego wynagrodzenia,

● odprawy z ustawy o zwolnieniach grupowych w wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia

● nagrody jubileuszowej za 45 lat pracy ogółem.

1 czerwca 2004 r. wystąpił do organu rentowego o emeryturę, która została mu przyznana.

W pozwie z 31 maja 2007 r. Kazimierz K. domagał się zasądzenia od byłego pracodawcy jednorazowej odprawy emerytalnej na podstawie załącznika nr 11 do zakładowego układu zbiorowego pracy (z.u.z.p.). Kazimierz K. utrzymywał, że w związku z zastosowaniem wobec niego szczególnego trybu rozwiązania umowy o pracę oraz postanowieniami z.u.z.p. pracodawca był zobowiązany, obok wypłaconych mu świadczeń, wypłacić ponadto jednorazową odprawę emerytalną.

Kazimierz K. twierdził, że także na podstawie art. 92¹ par. 1 k.p. przysługuje mu prawo do jednorazowej odprawy emerytalnej w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia, której pracodawca nie wypłacił. Pomiędzy ustaniem stosunku pracy i przejściem na emeryturę zachodził związek o charakterze funkcjonalnym, a zatem została spełniona przesłanka do wypłaty należnej mu odprawy emerytalnej.

Sąd rejonowy odrzucił pozew pracownika.

Kazimierz K. złożył apelację.

Sąd okręgowy jej nie uwzględnił. Uznał za własne ustalenia faktyczne oraz ich ocenę dokonane przez sąd rejonowy. Stwierdził, iż z treści art. 92¹ k.p. wynika, że warunkiem koniecznym do uzyskania odprawy emerytalnej jest to, aby ustanie zatrudnienia pozostawało w związku przyczynowym z przejściem na emeryturę. Innymi słowy, pracownik przed ustaniem stosunku pracy powinien złożyć wniosek o emeryturę lub rentę tak, aby przyznanie tego świadczenia było czynnikiem determinującym ustanie stosunku pracy. Jeżeli pracownik nabył prawo do emerytury lub renty, jednakże nie spełnił warunku przejścia na emeryturę, to nie ma podstawy do wypłacenia mu odprawy z tego tytułu. Zdarzeniem prawnym skutkującym powstaniem prawa do odprawy jest ustanie stosunku pracy w związku z przejściem na emeryturę.

Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł rzecznik praw obywatelskich

Sąd Najwyższy uznał skargę za uzasadnioną. Stwierdził, iż w utrwalonym orzecznictwie przyjmuje się, że pracownik nabywa prawo do odprawy emerytalnej lub rentowej, jeżeli jego stosunek ustał w związku z przejściem na emeryturę lub rentę. Oznacza to, że pracownik nabywa prawo do odprawy emerytalnej lub rentowej wówczas, gdy staje się emerytem lub rencistą w związku z ustaniem stosunku pracy. Związek pomiędzy ustaniem stosunku pracy a przejściem na emeryturę lub rentę może być rozmaicie pojmowany. Zdaniem Sądu Najwyższego niewątpliwie może być to związek przyczynowo-skutkowy, ale wystarczy także związek czasowy lub funkcjonalny, który zostaje zachowany, jeżeli ustaniu stosunku pracy towarzyszy nabycie prawa do emerytury lub renty. Wystarcza zatem, że pracownik w związku i po ustaniu zatrudnienia nabywa status emeryta lub rencisty, gdyż zaczyna korzystać z prawa do emerytury lub renty. Decydujące znaczenie dla nabycia prawa do odprawy emerytalnej lub rentowej ma zatem przejście na emeryturę lub rentę połączone z definitywnym ustaniem stosunku pracy, czyli zmiana pracowniczego statusu prawnego na status emeryta lub rencisty przez pracownika. Przyczyna ustania lub rozwiązania przez pracownika stosunku pracy nie pozbawia prawa do przysługującej mu powszechnej i jednorazowej odprawy emerytalnej lub rentowej, skoro art. 92¹ par. 1 k.p. uzależnia prawo do tej odprawy od przejścia na emeryturę lub rentę w związku z ustaniem stosunku pracy, bez względu na jego przyczynę.

Sąd Najwyższy uznał, iż w rozpoznawanej sprawie Kazimierzowi K. przysługuje odprawa emerytalna.

Oprac. Maciej Kasperowicz

prawnik z Kancelarii Raczkowski i Wspólnicy

Zanim przejdę do merytorycznego omawiania wyroku, chciałbym zwrócić uwagę, że pracownik, o którym mowa w orzeczeniu, był zatrudniony przez firmę na stanowisku przewodniczącego związku zawodowego. Etat związkowy to jedynie obowiązek zwolnienia związkowca od pracy. Formalnie pozostaje on zatrudniony na dotychczasowej posadzie. Nie ma żadnej potrzeby, aby zatrudniać go na stanowisku przewodniczącego związku. Jest to zła i wyjątkowo ryzykowna praktyka. Problemy powstają z chwilą potrzeby przekazania etatu następcy. Niestety praktyka ta ciągle jest spotykana w polskich przedsiębiorstwach. Odprawa emerytalna jest przywilejem związanym z zakończeniem kariery zawodowej. Przysługuje wszystkim pracownikom, bez względu na zajmowane stanowisko czy wykonywany zawód. Zgodnie z art. 92¹ k.p. pracownik nabywa do niej prawo, jeżeli jego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na rentę lub emeryturę. Z samego brzmienia przepisu wynikają cztery przesłanki nabycia do niej prawa: spełnienie warunków do nabycia prawa do renty lub emerytury; przejście na rentę lub emeryturę; rozwiązanie stosunku pracy; związek między ustaniem zatrudnienia a przejściem na rentę lub emeryturę. Szczególne problemy rodzi określenie, czy spełniony został ostatni z tych warunków. Sąd Najwyższy potwierdził, że dla stwierdzenia istnienia takiego związku najważniejsze jest, że nastąpiła zmiana statusu zatrudnionego. Z pracownika lub pracownika emeryta stał się on wyłącznie emerytem. Pomiędzy zakończeniem zatrudnienia a przejściem na rentę lub emeryturę nie musi bowiem zawsze występować związek przyczynowy, wystarczający jest związek czasowy lub funkcjonalny. Prawo do odprawy nabywa więc nie tylko osoba, która po ustaniu zatrudnienia zaczyna otrzymywać rentę lub emeryturę, lecz także taka, która otrzymywała takie świadczenia jeszcze w okresie pracy. W takiej sytuacji nie będzie miał znaczenia przyczyna ani sposób rozwiązania umowy o pracę.