Wskazano dwa systemy czasu pracy dla pracowników: podstawowy i równoważny

Zgodnie z art. 42i ustawy z 28 września 1991 r. o kontroli skarbowej (dalej: ustawa o kontroli skarbowej) przyjęcie kandydata do pracy w wyodrębnionych komórkach organizacyjnych kontroli skarbowej oraz w wywiadzie skarbowym poprzedza się postępowaniem kwalifikacyjnym, na które składa się:

1. przyjęcie podania o przyjęcie do pracy, kwestionariusza osobowego, a także dokumentów stwierdzających wykształcenie i kwalifikacje zawodowe oraz zawierających dane o uprzednim zatrudnieniu,

2. rozmowa kwalifikacyjna,

3. postępowanie sprawdzające określone w przepisach o ochronie informacji niejawnych,

4. ustalenie zdolności fizycznej i psychicznej do pracy,

5. badanie psychologiczne i psychofizjologiczne,

6. egzamin sprawności fizycznej - w przypadku kandydatów do pracy w wyodrębnionych komórkach organizacyjnych kontroli skarbowej.

Postępowanie kwalifikacyjne w stosunku do funkcjonariuszy lub byłych funkcjonariuszy Inspekcji Celnej, Policji, Urzędu Ochrony Państwa, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Straży Granicznej, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Biura Ochrony Rządu, żołnierzy Żandarmerii Wojskowej oraz funkcjonariuszy celnych, zatrudnionych uprzednio w wyodrębnionych komórkach organizacyjnych administracji celnej, o których mowa w art. 6zl ustawy z 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (w brzmieniu z dnia 1 maja 2004 r., Dz.U. Nr 68, poz. 623), a także byłych pracowników wywiadu skarbowego lub komórek organizacyjnych, o których mowa w art. 11g ust. 1 ustawy o kontroli skarbowej, można, za zgodą generalnego inspektora kontroli skarbowej, ograniczyć. Ograniczenie nie może dotyczyć etapów postępowania określonych w pkt 1-3.

Rozporządzenie ministra finansów z 19 listopada 2010 r. określiło tryb postępowania kwalifikacyjnego w stosunku do kandydatów ubiegających się o przyjęcie do pracy w wyodrębnionych komórkach organizacyjnych kontroli skarbowej, w których zatrudnionym inspektorom i pracownikom przysługuje umundurowanie służbowe i broń służbowa (dalej: komórki realizacyjne) oraz w wywiadzie skarbowym, ponadto wzór kwestionariusza osobowego składanego przez te osoby.

Postępowanie kwalifikacyjne prowadzi komórka kadrowa, czyli komórka organizacyjna właściwa w sprawach przyjęcia do pracy w komórkach realizacyjnych oraz w wywiadzie skarbowym, działająca w urzędzie obsługującym ministra właściwego do spraw finansów publicznych. Robi to z uwzględnieniem przepisów o ochronie informacji niejawnych. Natomiast postępowanie sprawdzające prowadzi Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego w przypadku, gdy praca na stanowisku, o które ubiega się kandydat, związana jest z dostępem do informacji niejawnych o klauzuli "tajne" lub "ściśle tajne", albo pełnomocnik do spraw ochrony informacji niejawnych w urzędzie obsługującym ministra właściwego do spraw finansów publicznych w przypadku, gdy praca na stanowisku związana jest z dostępem do informacji niejawnych o klauzuli "poufne".

Postępowanie kwalifikacyjne rozpoczyna złożenie w komórce kadrowej pisemnego podania o przyjęcie do pracy w komórkach realizacyjnych albo w wywiadzie skarbowym. Należy do niego dołączyć:

1) wypełniony kwestionariusz osobowy, którego wzór określa załącznik do rozporządzenia, oraz trzy aktualne fotografie,

2) świadectwa pracy lub służby z poprzednich miejsc pracy lub służby,

3) dokumenty potwierdzające posiadane wykształcenie i kwalifikacje zawodowe, w tym specjalistyczne,

4) posiadane poświadczenie bezpieczeństwa lub wypełnioną ankietę bezpieczeństwa osobowego, o których mowa w przepisach o ochronie informacji niejawnych,

5) inne dokumenty, jeżeli obowiązek ich przedłożenia wynika z odrębnych przepisów.

Kandydat może dodatkowo przedłożyć dokumenty potwierdzające jego umiejętności i osiągnięcia zawodowe, a także opinie polecające.

Kwestionariusz po wypełnieniu stanowi tajemnicę prawnie chronioną i podlega ochronie przewidzianej dla informacji niejawnych o klauzuli tajności "poufne". Dokumenty kandydat przedstawia w terminie wskazanym przez kierownika komórki kadrowej.

Komórka kadrowa dokonuje potwierdzenia danych osobowych kandydata, jego małżonka lub osoby o takim charakterze pozostającej we wspólnym gospodarstwie domowym z kandydatem, a także ich rodziców, rodzeństwa i dzieci, zawartych w kwestionariuszu osobowym.

Kierownik komórki kadrowej może odmówić poddania kandydata postępowaniu kwalifikacyjnemu albo postępowanie takie zakończyć w każdym czasie, bez podania kandydatowi przyczyny, w przypadku niespełnienia przez kandydata wymogów wynikających z przepisów ustawy o kontroli skarbowej, a także w przypadku uznania kwalifikacji lub predyspozycji kandydata za niewystarczające do pracy w komórkach realizacyjnych albo w wywiadzie skarbowym.

Przed rozpoczęciem rozmowy kwalifikacyjnej kandydat okazuje, na żądanie prowadzącego postępowanie, dowód osobisty lub inny dokument ze zdjęciem potwierdzający jego tożsamość.

Informacje uzyskane w czasie postępowania kwalifikacyjnego wpisuje się do protokołu postępowania kwalifikacyjnego. Negatywny wynik albo niepoddanie się przez kandydata badaniom lub czynnościom mającym na celu ustalenie, czy kandydat spełnia określone w ustawie warunki przyjęcia do pracy w komórkach realizacyjnych albo w wywiadzie skarbowym, oraz określenie jego przydatności i predyspozycji do tej pracy, powoduje zakończenie postępowania kwalifikacyjnego.

W przypadku odmowy poddania kandydata postępowaniu kwalifikacyjnemu albo zakończenia postępowania, kandydat może przystąpić do kolejnego postępowania kwalifikacyjnego nie wcześniej niż po upływie 12 miesięcy, odpowiednio od dnia odmowy poddania kandydata postępowaniu kwalifikacyjnemu albo zakończenia postępowania.

Oceny predyspozycji kandydata do pracy w komórkach realizacyjnych albo w wywiadzie skarbowym dokonuje kierownik komórki kadrowej.

Ocena podlega zatwierdzeniu przez sprawującego nadzór nad kierownikiem komórki kadrowej.

Końcową ocenę predyspozycji zamieszcza się w protokole postępowania kwalifikacyjnego. Kandydata, wobec którego przeprowadzone postępowanie kwalifikacyjne zakończyło się:

● pozytywną oceną predyspozycji do pracy zawiadamia się o możliwości przyjęcia do pracy,

● negatywną oceną predyspozycji do pracy zawiadamia się pisemnie o odmowie przyjęcia do pracy.

Czas pracy inspektorów i pracowników zatrudnionych w komórkach realizacyjnych oraz w wywiadzie skarbowym jest określony wymiarem ich obowiązków, z uwzględnieniem prawa do odpoczynku (art. 42k ustawy o kontroli skarbowej).

Ich czas pracy nie może przekraczać przeciętnie 40 godzin tygodniowo w czteromiesięcznym okresie rozliczeniowym. Wykonywanie zadań służbowych nie może przekraczać, łącznie z pracą w godzinach nadliczbowych, przeciętnie 48 godzin w tygodniu, w tym okresie rozliczeniowym. W zamian za czas pracy przekraczający 40 godzin pracy w tygodniu inspektorowi i pracownikowi przysługuje czas wolny od pracy w takim samym wymiarze.

Inspektorom i pracownikom przysługuje prawo co najmniej do:

● 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku w każdej dobie,

● 24 godzin nieprzerwanego odpoczynku w okresie 7-dniowym.

Przepisy te nie mają zastosowania w przypadku konieczności: wykonania czynności służbowych, jeżeli nie mogą one zostać przerwane, zapewnienia ciągłości pracy na stanowiskach, na których jest wymagane jej utrzymanie w sposób ciągły.

Rozporządzenie ministra finansów z 9 grudnia 2010 r. określiło rozkład i system czasu pracy inspektorów i pracowników zatrudnionych w wyodrębnionych komórkach organizacyjnych kontroli skarbowej oraz w wywiadzie skarbowym. Ponadto wskazało tryb udzielania inspektorom i pracownikom czasu wolnego w zamian za pracę w wymiarze przekraczającym średnio 40 godzin tygodniowo. Zgodnie z jego przepisami pracownicy wykonują pracę w systemie czasu pracy podstawowym albo równoważnym, w którym dopuszczalne jest przedłużenie dobowego wymiaru czasu pracy do 24 godzin w okresie rozliczeniowym.

System czasu pracy wprowadza:

● dla pracowników zatrudnionych w urzędzie obsługującym ministra właściwego do spraw finansów publicznych - kierownik komórki wywiadu skarbowego w tym urzędzie,

● dla pracowników zatrudnionych w urzędzie kontroli skarbowej - dyrektor tego urzędu.

System czasu pracy może być wprowadzony na czas realizacji przez pracownika sprawy lub zadania służbowego.

Pracownik wykonuje pracę w zmianowym rozkładzie czasu pracy na zmiany trwające po 8 godzin. W szczególnie uzasadnionych przypadkach bezpośredni przełożony może wprowadzić wykonywanie pracy na zmiany trwające po 12 godzin na dobę. W przypadku wykonywania pracy na stanowiskach związanych z ochroną mienia kierownik komórki wywiadu skarbowego może wprowadzić wykonywanie pracy na zmiany trwające do 24 godzin na dobę.

Godziny rozpoczęcia i zakończenia pracy w zmianowym rozkładzie czasu pracy ustala bezpośredni przełożony.

W zmianowym rozkładzie czasu pracy na zmiany trwające po:

● 8 godzin - po 8 godzinach pracy udziela się 16 godzin czasu na wypoczynek,

● 12 godzin - po 12 godzinach pracy pracownikowi udziela się 24 godzin czasu na wypoczynek,

● 24 godziny - po 24 godzinach pracy pracownikowi udziela się 48 godzin czasu na wypoczynek.

Ta odmiana równoważnego systemu czasu pracy jest niezbędna dla pracowników wykonujących zadania na stanowiskach pracy m.in. związanych z odtwarzaniem zapisów magnetycznych czy też ochroną mienia.

Pracownicy wykonują pracę w podstawowym systemie czasu pracy przez 8 godzin dziennie od poniedziałku do piątku.

Godziny rozpoczęcia i zakończenia pracy pracowników wykonujących pracę w urzędzie kontroli skarbowej wprowadza dyrektor tego urzędu.

Kierownik komórki organizacyjnej wywiadu skarbowego w urzędzie obsługującym ministra właściwego do spraw finansów publicznych może wprowadzić inne - od obowiązujących w urzędzie - godziny rozpoczęcia i zakończenia pracy: w podległej komórce organizacyjnej, na niektórych stanowiskach służbowych - jeżeli wymaga tego szczególny charakter wykonywanych zadań.

Podstawowy system czasu pracy dotyczy pracowników zajmujących się p. obsługą finansową czy prawną.

Kierownik komórki wywiadu skarbowego w urzędzie obsługującym ministra właściwego do spraw finansów publicznych oraz dyrektor urzędu kontroli skarbowej, każdy w zakresie swojej właściwości, może ustalić dniem wolnym od pracy dzień pracy przypadający między dniami wolnymi od pracy, pod warunkiem zapewnienia płynności funkcjonowania podległych komórek organizacyjnych, wyznaczając w zamian inny dzień pracy.

O ustaleniu dnia wolnego od pracy oraz o wyznaczonych dniach pracy należy poinformować pracownika co najmniej z 7-dniowym wyprzedzeniem, w sposób przyjęty w jednostce organizacyjnej.

Kierownik komórki wywiadu skarbowego w urzędzie obsługującym ministra właściwego do spraw finansów publicznych informuje, co najmniej z 7-dniowym wyprzedzeniem, dyrektora generalnego tego urzędu o ustaleniu dnia wolnego od pracy oraz o wyznaczonych dniach pracy w podległych komórkach organizacyjnych.

Czas pracy pracownika:

● wykonującego pracę na stanowisku, na którym występują przekroczenia najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych, określonych w przepisach odrębnych,

● kobiety w ciąży,

● opiekującego się dzieckiem do 4 lat, bez zgody pracownika,

● będącego jedynym opiekunem dziecka do 18 lat lub osoby wymagającej stałej opieki, bez zgody pracownika - nie może przekraczać 8 godzin na dobę.

Pracownik, do którego obowiązków należy kierowanie pojazdem samochodowym, może wykonywać pracę do 12 godzin na dobę, w tym kierować pojazdem nie więcej niż 10 godzin. Po 6 godzinach nieprzerwanego prowadzenia pojazdu pracownik ma obowiązek wykorzystać przerwę trwającą co najmniej 30 minut, która może zostać zastąpiona przerwami trwającymi co najmniej po 15 minut każda, wykorzystanymi w okresie prowadzenia pojazdu.

W uzasadnionych przypadkach, na wniosek pracownika albo za jego zgodą, bezpośredni przełożony może ustalić indywidualny rozkład czasu pracy pracownika w wymiarze czasu pracy przewidzianego dla danego systemu.

Kierownik komórki wywiadu skarbowego w urzędzie obsługującym ministra właściwego do spraw finansów publicznych lub osoba przez niego upoważniona wprowadza harmonogram pracy w dni tygodnia niebędące dniami pracy, w niektórych komórkach organizacyjnych i na niektórych stanowiskach służbowych, jeżeli praca w te dni jest niezbędna ze względu na charakter wykonywanych zadań.

Bezpośredni przełożony pracownika może przedłużyć czas pracy pracownika ponad wymiar, jednakże wykonywanie zadań służbowych nie może łącznie przekroczyć normy określonej w art. 42k ust. 3 ustawy o kontroli skarbowej.

Ustalenie wykonywania zadań służbowych w wymiarze przekraczającym czas pracy określony w par. 4 ust. 1 i par. 6 ust. 1 rozporządzenia może nastąpić w szczególności ze względu na konieczność wykonania rozpoczętych czynności operacyjno-rozpoznawczych, analityczno-informacyjnych oraz kontrolnych, jeżeli nie mogą one zostać przerwane, a także zapewnienia ciągłości pracy na stanowiskach, na których jest wymagane utrzymanie wykonywania pracy w sposób ciągły.

W przypadku skierowania pracownika na szkolenie, gdy czas trwania szkolenia jest dłuższy niż ustalony dla pracownika w tym dniu czas pracy, czas uczestnictwa w szkoleniu wykraczający poza ustalony w tym dniu czas pracy stanowi przedłużony czas pracy tego pracownika. Zasadę tę stosuje się odpowiednio w przypadku skierowania pracownika na szkolenie w dniu wolnym od pracy.

Do czasu pracy trwającej:

● 8 godzin wlicza się 20 minut przerwy;

● 12 godzin wlicza się 45 minut przerwy;

● 24 godziny wlicza się 60 minut przerwy.

Pracownikowi, który wykonuje pracę przy odtwarzaniu zapisów magnetycznych w styczności ze zmiennym natężeniem i zakresem fal dźwiękowych lub w niekorzystnych warunkach atmosferycznych, odpowiednio kierownik komórki realizacyjnej albo kierownik komórki wywiadu skarbowego może przedłużyć czas przerw do 45 minut w pracy trwającej 8 godzin oraz do 60 minut w pracy trwającej 12 godzin.

W każdym tygodniu pracownikowi udziela się czasu na nieprzerwany wypoczynek, nie krótszego niż 35 godzin, obejmującego co najmniej jedenaście godzin nieprzerwanego wypoczynku po zakończeniu pracy. W przypadku wystąpienia okoliczności, o których mowa w par. 12 ust. 1, czas udzielony na nieprzerwany wypoczynek może obejmować mniejszą liczbę godzin, nie może być jednak krótszy niż 24 godziny.

W celu stosowania tej zasady ustala się dwutygodniowy okres rozliczeniowy.

Czas wolny za przedłużony czas pracy może być wykorzystany w najbliższym tygodniu, nie później jednak niż w ciągu czteromiesięcznego okresu rozliczeniowego.

Pracownikowi, który w czteromiesięcznym okresie rozliczeniowym z uzasadnionych względów służbowych lub osobistych nie wykorzystał przysługującego mu czasu wolnego w wymiarze, o którym mowa w ust. 1, udziela się czasu wolnego w tym samym wymiarze nie później niż w następnym okresie rozliczeniowym.

Czas wolny za przedłużony czas pracy, w przypadku braku możliwości zapewnienia 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku w danej dobie, jest udzielany bezpośrednio po zakończeniu pracy wykonywanej w przedłużonym czasie pracy.

Czasu wolnego udziela się na wniosek pracownika, złożony do bezpośredniego przełożonego, w terminie wskazanym przez pracownika, jeżeli nie zakłóca to normalnego toku pracy.

Na wniosek pracownika czas wolny może być udzielony w okresie bezpośrednio poprzedzającym urlop wypoczynkowy lub po jego zakończeniu.

Aktami wykonawczymi do znowelizowanej ustawy o kontroli skarbowej są rozporządzenia ministra finansów dotyczące:

● badań lekarskich osób zatrzymanych przez inspektorów lub pracowników kontroli skarbowej (Dz.U. z 2010 r. nr 196, poz. 1300),

● trybu postępowania kwalifikacyjnego w stosunku do kandydatów ubiegających się o przyjęcie do pracy w wyodrębnionych komórkach organizacyjnych kontroli skarbowej oraz w wywiadzie skarbowym, a także wzoru składanego przez nich kwestionariusza osobowego (Dz.U. z 2010 r. nr 229, poz. 1450),

● czasu pracy inspektorów i pracowników zatrudnionych w wyodrębnionych komórkach organizacyjnych kontroli skarbowej oraz w wywiadzie skarbowym (Dz.U. z 2010 r. nr 238, poz. 1582),

● orzekania o zdolności fizycznej i psychicznej do pracy w wyodrębnionych komórkach organizacyjnych kontroli skarbowej oraz w wywiadzie skarbowym (Dz.U. z 2011 r. nr 11, poz. 58).

Z mocy odesłania zawartego w art. 43 ustawy z 1991 r. o kontroli skarbowej do inspektorów kontroli skarbowej przy reorganizacji lub likwidacji zatrudniającego ich urzędu kontroli skarbowej ma zastosowanie art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy z 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych.

Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 września 1999 r. (II SA 999/99, LEX nr 46599)

Magdalena Sobczak

magdalena.sobczak@infor.pl

Art. 42i ustawy z 28 września 1991 r. o kontroli skarbowej (Dz.U. z 2004 r. nr 8, poz. 65, z późn. zm.).

Rozporządzenie ministra finansów z 19 listopada 2010 r. w sprawie trybu postępowania kwalifikacyjnego w stosunku do kandydatów ubiegających się o przyjęcie do pracy w wyodrębnionych komórkach organizacyjnych kontroli skarbowej oraz w wywiadzie skarbowym, a także wzoru składanego przez nich kwestionariusza osobowego (Dz.U. nr 229, poz. 1500).

Rozporządzenie ministra finansów z 9 grudnia 2010 r. w sprawie czasu pracy inspektorów i pracowników zatrudnionych w wyodrębnionych komórkach organizacyjnych kontroli skarbowej oraz w wywiadzie skarbowym (Dz.U. nr 238, poz. 1582).