Od umowy o wspólnej odpowiedzialności materialnej można odstąpić

Umowę o wspólnej odpowiedzialności materialnej należy uznać za część stosunku pracy łączącego pracownika i pracodawcę. Ma to istotne znaczenie, gdyż oznacza, że umowa ta nie może dotyczyć osoby, która nie jest związana stosunkiem pracy. Jeśli więc dojdzie do rozwiązania lub wygaśnięcia umowy o pracę, to ulegnie rozwiązaniu także i umowa o wspólnej odpowiedzialności materialnej.

Skutek następuje niejako automatycznie, bez potrzeby składania odrębnych oświadczeń przez strony. Przy czym w razie wypowiedzenia przez jedną ze stron umowy o pracę z pracownikiem ponoszącym wspólną odpowiedzialność materialną należy przeprowadzić inwentaryzację mienia, której zakończenie powinno nastąpić najpóźniej w dniu rozwiązania umowy o pracę.

W razie zaś rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia lub w razie wygaśnięcia umowy o pracę do przeprowadzenia inwentaryzacji należy przystąpić niezwłocznie, nie później jednak niż w ciągu siedmiu dni od dnia rozwiązania lub wygaśnięcia umowy o pracę. Wynika to z par. 19 rozporządzenia Rady Ministrów z 4 października 1974 r. w sprawie wspólnej odpowiedzialności za powierzone mienie - dalej rozporządzenie.

Umowa o wspólnej odpowiedzialności materialnej może być rozwiązana za wypowiedzeniem złożonym przez pracownika. Wskazuje na to par. 10 rozporządzenia, według którego pracownik może wypowiedzieć umowę o wspólnej odpowiedzialności materialnej na piśmie na 14 dni naprzód.

W takim przypadku do przeprowadzenia inwentaryzacji należy przystąpić przed upływem okresu wypowiedzenia tej umowy.

Jeśli pracodawca chce, aby z pozostałymi pracownikami nadal obowiązywały zasady wynikające z tej umowy, musi zawrzeć nową umowę. Wynika to z faktu, że każda zmiana w składzie pracowników objętych wspólną odpowiedzialnością materialną wymaga zawarcia nowej umowy o wspólnej odpowiedzialności materialnej (par. 5 rozporządzenia).

Spółka X zawarła umowę o wspólnej odpowiedzialności materialnej z 3 magazynierami - Leokadią B., Józefem J. i Zbigniewem S. Po upływie 10 miesięcy obowiązywania tej umowy Leokadia B. wypowiedziała tę umowę twierdząc, że nie chce odpowiadać za towar z Józefem J. bo nie ma do niego zaufania. Spółka X przeniosła ją na inne stanowisko pracy i zawarła nową umowę o wspólnej odpowiedzialności materialnej ze Zbigniewem S. i Józefem J.

Natomiast zaznaczać należy, że wspomniane rozporządzenie nie przewiduje możliwości rozwiązania umowy za wypowiedzeniem dokonanym przez pracodawcę.

Umowa o wspólnej odpowiedzialności może być także rozwiązana za porozumieniem stron. Strony mogą więc wzajemnie ustalić, że od określonej daty rozwiązują łączącą je umowę o odpowiedzialności materialnej.

Wprawdzie rozporządzenie nie przewiduje takiej możliwości, to jednak wynika ona z zasad ogólnych uregulowanych przepisami kodeksu cywilnego.

Porozumienie takie powinno być zawarte na piśmie i wskazywać datę rozwiązania umowy o odpowiedzialności materialnej.

Uznać należy, że wymóg formy pisemnej ma charakter formy zastrzeżonej dla celów dowodowych i wynika z faktu, że umowa o wspólnej odpowiedzialności materialnej też powinna być w formie pisemnej. Natomiast według art. 77 par. 2 k.c., jeżeli umowa została zawarta w formie pisemnej, jej rozwiązanie za zgodą obu stron, odstąpienie od niej lub wypowiedzenie powinno być stwierdzone pismem.

Przepisy rozporządzenia przewidują także możliwość jednostronnego odstąpienia od zawartej umowy. Uprawnienie to przysługuje pracownikowi jedynie w określonych przypadkach.

W myśl par. 11 ust. 1 rozporządzenia, jeżeli rozliczenie mienia wykaże niedobór, każdy z pracowników ponoszących wspólną odpowiedzialność materialną, może w ciągu trzech dni od powzięcia wiadomości o stwierdzonym niedoborze odstąpić na piśmie, ze skutkiem na przyszłość, od umowy ustanawiającej taką odpowiedzialność. W takim przypadku do przeprowadzenia inwentaryzacji należy przystąpić w ciągu siedmiu dni od dnia odstąpienia pierwszego pracownika od umowy o wspólnej odpowiedzialności materialnej.

Ponadto według par. 16 pracownik ponoszący wspólną odpowiedzialność materialną może zgłosić pracodawcy żądanie przeprowadzenia inwentaryzacji w razie stwierdzenia nieprawidłowego wykonywania obowiązków związanych z pieczą nad powierzonym mieniem przez innego pracownika objętego taką odpowiedzialnością. Jeżeli jednak w terminie nieprzekraczającym siedmiu dni od dnia zgłoszenia żądania przeprowadzenia inwentaryzacji nie zostanie ona rozpoczęta lub nie nastąpi odsunięcie pracownika, którego dotyczą zarzuty, od wykonywania pracy w miejscu powierzenia mienia, pracownik ten może odstąpić od umowy o wspólnej odpowiedzialności materialnej, ze skutkiem na przyszłość.

Krzysztof S. i Jolanta J. pracowali w hurtowni papierniczej. Oboje podpisali z pracodawcą umowę o wspólnej odpowiedzialności za powierzone im mienie.

Ponieważ jednak Jolanta J. miała zastrzeżenia do pracy Krzysztofa S. i stwierdziła nieprawidłowości w przyjmowaniu przez niego towarów, wystąpiła do pracodawcy o przeprowadzenie inwentaryzacji w hurtowni. Pracodawca jednak nie wyraził na to zgody wskazując, że jest to niepotrzebne, a poza tym należy korzystać z jesiennego sezonu sprzedaży, a nie tracić czas na inwentaryzacje. Jolanta J. złożyła wówczas pismo do pracodawcy, że od 1 grudnia 2010 r. odstępuje od umowy o wspólnej odpowiedzialności materialnej. Tym samym od tej daty uwolniła się od ponoszenia wspólnej z Krzysztofem S. odpowiedzialności za powierzone mienie.

Pracownik może odstąpić od umowy o wspólnej odpowiedzialności, gdy utraci zaufanie do innych osób wykonujących pracę lub określonej czynności w miejscu powierzenia mienia, które zostały wymienione w par. 4 rozporządzenia. Są to np. osoby wykonujące czynności niezwiązane z dysponowaniem mieniem, osoby wykonujące pracę dorywczo lub przez czas określony, pracownicy młodociani lub odbywający praktyczną naukę zawodu.

Możliwość odstąpienia przewiduje par. 17 rozporządzenia, w myśl którego pracownik ponoszący wspólną odpowiedzialność materialną, który zgłosił na piśmie zarzuty uzasadniające utratę zaufania w stosunku do osoby określonej w par. 4 ust. 1 pkt 1 - 5, może cofnąć zgodę na dalsze wykonywanie przez tę osobę pracy lub określonych czynności w miejscu powierzenia mienia, a w razie nieuwzględnienia przez pracodawcę skutków cofnięcia takiej zgody - może odstąpić od umowy o wspólnej odpowiedzialności materialnej, ze skutkiem na przyszłość. W takim przypadku do przeprowadzenia inwentaryzacji należy przystąpić niezwłocznie, nie później jednak niż w ciągu siedmiu dni od dnia zgłoszenia zarzutów.

Natomiast pracodawca może odstąpić od umowy o wspólnej odpowiedzialności materialnej w każdym czasie. W takim przypadku do przeprowadzenia inwentaryzacji należy przystąpić niezwłocznie, nie później niż w ciągu trzech dni od dnia odstąpienia pracodawcy od umowy o wspólnej odpowiedzialności materialnej.

Warunkiem wspólnej odpowiedzialności materialnej pracowników za mienie powierzone jest umożliwienie osobom materialnie odpowiedzialnym brania udziału w przeprowadzeniu inwentaryzacji i zgłoszenia związanych z tą czynnością uwag.

@RY1@i02/2011/013/i02.2011.013.209.003a.001.jpg@RY2@

Ryszard Sadlik, sędzia Sądu Okręgowego w Kielcach

Ryszard Sadlik

sędzia Sądu Okręgowego w Kielcach

Art. 77 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).

Rozporządzenie Rady Ministrów z 4 października 1974 r. w sprawie wspólnej odpowiedzialności za powierzone mienie (t.j. Dz.U. z 1996 r. nr 143 poz. 663) .