Jak zrekompensować dodatkową pracę u zatrudnionego w systemie skróconego tygodnia pracy

Rozliczenie czasu pracy należy rozpocząć od dokładnej analizy obowiązującego pracownika harmonogramu, gdyż błędy popełnione na tym etapie mogą mieć wpływ na prawidłowość późniejszych wyliczeń. W praktyce sprowadza się to do porównania liczby zaplanowanych godzin z nominałem obowiązującym pracownika w danym miesiącu, co pozwoli zweryfikować, czy nie doszło do niedoplanowania lub nadplanowania liczby godzin w grafiku. W październiku 2012 roku wymiar czasu pracy wynosi 184 godziny (4 tygodnie x 40 godzin + 3 dni x 8 godzin). Księgowy w przedstawionej sytuacji miał więc prawidłowo zaplanowane 184 godziny pracy (patrz: grafik).

Plan i realizacja

Kolejnym krokiem prawidłowego rozliczenia czasu pracy powinno być porównanie planu i jego realizacji (patrz: grafik). Pozwala ono ustalić, kiedy pracownik pracował dłużej niż to przewidywał harmonogram. Wobec zatrudnionego na pełny etat godziny takie będą konsekwentnie kwalifikowane jako nadgodziny, których rodzaj zależy od terminu wystąpienia dodatkowej pracy.

Wykonywanie zadań ponad normę lub przedłużony dobowy wymiar czasu pracy spowodują powstanie nadgodzin dobowych. W systemie skróconego tygodnia pracy nadgodziny w dniach pracy powstają po przekroczeniu określonego w harmonogramie przedłużonego dobowego wymiaru czasu pracy - w analizowanej sytuacji po przekroczeniu 10 godzin. Natomiast w przypadku polecenia pracy w dniu wolnym nadgodziny dobowe liczymy po przekroczeniu normy wynoszącej dla wszystkich pracowników 8 godzin (wówczas nie można mówić o stosowaniu przedłużonego dobowego wymiaru, skoro praca w danym dniu nie była w ogóle planowana).

W przypadku pracy w dniu wolnym dojdzie do przekroczenia przeciętnej tygodniowej normy czasu pracy (ustala się to dopiero po zamknięciu okresu rozliczeniowego, który w przypadku pracowników zatrudnionych w systemie skróconego tygodnia pracy wynosi jeden miesiąc). Uzasadnione jest jednak stwierdzenie, że tak należy kwalifikować wszelkie przypadki przekroczenia prawidłowo zaplanowanego harmonogramu, które nie zostały uznane uprzednio jako nadgodziny dobowe.

Limity kodeksowe

W myśl art. 143 k.p. w ramach systemu skróconego tygodnia pracy należy planować pracę przez mniej niż 5 dni w ciągu tygodnia. Jest to gwarancja dla pracownika, która istotnie ogranicza swobodę pracodawcy w zakresie planowania jego czasu pracy, uniemożliwiając zaplanowanie w którymkolwiek z tygodni większej liczby dni pracy niż 4.

Powyższe oznacza, że zaplanowanie pracownikowi w jednym z tygodni 5 dni pracy jest działaniem nieprawidłowym również wtedy, gdy zostało to zrekompensowane zaplanowaniem jedynie 3 dni pracy w innym tygodniu okresu rozliczeniowego. Nie ma przy tym znaczenia, czy tak będzie wyglądał pierwotny harmonogram czasu pracy, czy zmieniony (nawet w trakcie okresu rozliczeniowego przez pracodawcę). Co więcej, zaplanowanie większej niż 4 liczby dni pracy w dowolnym tygodniu okresu rozliczeniowego może być kwalifikowane w razie kontroli PIP jako wykroczenie przeciwko przepisom o czasie pracy z art. 281 pkt 5 k.p., za które grozi grzywna od 1000 zł do 30 000 zł.

W wolną sobotę

Jako wykroczenie może być także zakwalifikowane nieudzielanie dnia wolnego za pracę w sobotę (27 października). Jeśli praca w tym dniu zostanie zrekompensowana wynagrodzeniem za godziny nadliczbowe z tytułu przekroczenia normy średniotygodniowej, będzie to naruszało art. 151³ k.p. Przepis ten nie przewiduje innej rekompensaty pracy w dniu wolnym niż inny dzień wolny od pracy udzielony pracownikowi do końca okresu rozliczeniowego. W konsekwencji nieudzielenie dnia wolnego za pracę w sobotę może być kwalifikowane jako wykroczenie, jeśli było zawinione przez pracodawcę.

W przedstawionej na wstępie sytuacji pracodawca może się uwolnić od odpowiedzialności, gdy udowodni przed inspektorem pracy, że proponował pracownikowi udzielenie dnia wolnego np. 29, 30 lub 31 października, a ten odmówił skorzystania z tej propozycji. O wykroczeniu nie może być też mowy, gdyby w okresie dzielącym polecenie pracy w wolną sobotę do końca okresu rozliczeniowego nie było obiektywnej możliwości udzielenia dnia wolnego od pracy, np. w związku z planowanym urlopem pracownika lub jego usprawiedliwioną nieobecnością w pracy w związku z chorobą.

50- albo 100-proc. dodatek

Wypracowane przez księgowego nadgodziny dobowe przypadają w porze dziennej, więc (na podstawie art. 151¹ par. 1 pkt 2 k.p.) przysługuje za nie 50-proc. dodatek do wynagrodzenia.

Natomiast dodatkowe 8 godzin pracy w sobotę (27 października), które nie zostanie zrekompensowane dniem wolnym od pracy, stanie się z końcem okresu rozliczeniowego przekroczeniem przeciętnej tygodniowej normy czasu pracy, za które (zgodnie z art. 151¹ par. 2 k.p.) przysługuje 100-proc. dodatek do normalnego wynagrodzenia za pracę.

Podstawa obliczeń

Wynagrodzenie za nadgodziny jest dwuskładnikowe. Obejmuje nie tylko dodatek, ale również normalne wynagrodzenie za pracę. Zgodnie z wyrokiem SN z 22 czerwca 2011 r. (II PK 3/11, LEX nr 1044010) przez normalne wynagrodzenie, o którym mowa w art. 151¹ par. 1 zdanie pierwsze k.p., należy rozumieć takie wynagrodzenie, które pracownik otrzymuje stale i systematycznie. Obejmuje ono zarówno wynagrodzenie zasadnicze wynikające ze stawki osobistego zaszeregowania, jak i dodatkowe składniki wynagrodzenia o charakterze stałym, jeżeli pracownik ma do nich prawo w oparciu o obowiązujące w zakładzie pracy przepisy płacowe. Oznacza to, że normalne wynagrodzenie obejmuje poza pensją zasadniczą również premię, gdyż jest ona stała, a pracownik ma do niej prawo zgodnie z regulaminem wynagradzania.

Natomiast dodatek za pracę w nadgodzinach oblicza się z wynagrodzenia pracownika wynikającego z jego osobistego zaszeregowania, określonego stawką godzinową lub miesięczną. Podstawą jego wyliczania jest więc pensja zasadnicza księgowego. Obliczając stawkę normalnego wynagrodzenia i dodatku, obie podstawy należy podzielić przez wymiar czasu pracy, który w przypadku października wynosi 184 godziny.

Tyle teoria. W tabeli pokazujemy, jak wyliczyć wynagrodzenie dla pracownika w analizowanej sytuacji. Rozliczenie czasu pracy jest następujące: pracownik pracował dłużej przez 4 dni, a ponadto został wezwany do pracy w wolną sobotę na 8 godzin, czyli łącznie przepracował 200 godzin (184 godz. + 4 x 2 godz. + 8 godz.).

Obowiązujące regulacje

● Zawsze w pierwszej kolejności rozliczamy nadgodziny dobowe, a dopiero na koniec okresu rozliczeniowego nadgodziny średniotygodniowe.

● Nadgodziny dobowe w dniach roboczych liczymy powyżej 10 godzin w dobie, a w dniach wolnych powyżej 8 godzin.

● W przypadku przekroczeń dobowych 100-proc. dodatek przysługuje jedynie wtedy, gdy miały one miejsce w porze nocnej lub w niedziele i święta niebędące dla pracownika dniami pracy zgodnie z obowiązującym go rozkładem, lub dni wolne udzielone za przepracowane wcześniej niedziele.

● Premie zmienne (wynikowe) nie są uwzględniane w podstawie obliczenia wynagrodzenia za nadgodziny. W normalnym wynagrodzeniu za nadgodziny można uwzględnić tylko stałe premie, które tak naprawdę mają charakter dodatków do wynagrodzenia, a nie premii (nie spełniają podstawowej funkcji premii - motywacyjnej).

● Wynagrodzenie stanowiące podstawę obliczania dodatku za pracę w godzinach nadliczbowych obejmuje wynagrodzenie pracownika wynikające z jego osobistego zaszeregowania określonego stawką godzinową lub miesięczną, a jeżeli taki składnik wynagrodzenia nie został wyodrębniony przy określaniu warunków wynagradzania - 60 proc. wynagrodzenia.

● Obliczając normalne wynagrodzenie czy dodatki za nadgodziny, kwoty wynagrodzeń dzielimy zawsze przez wymiar z danego miesiąca, a nie godziny planowane w harmonogramie.

● Pracownikowi, który wykonywał pracę w dniu wolnym od pracy wynikającym z rozkładu czasu pracy, przysługuje w zamian inny dzień wolny od pracy udzielony do końca okresu rozliczeniowego, w terminie uzgodnionym z zatrudnionym.

Wyliczenia

za nadgodziny	Krok 1 ustalamy liczbę nadgodzin dobowych Krok 2 ustalamy nadgodziny średniotygodniowe Krok 3 obliczamy normalne wynagrodzenie za nadgodziny Krok 4 wyliczamy dodatki 50- i 100-proc.	4 x 2 godz. (od 8 do 11 października) = 8 godzin 8 godzin w sobotę 27 października (200 godz. - 184 godz. - 8 godz. nadgodzin dobowych) 7000 zł : 184 (nominał) = 38,04 zł 38,04 zł x 16 godz. = 608,64 zł dodatek 100-proc. za nadgodziny średniotygodniowe: 5000 zł : 184 = 27,17 zł 27,17 zł x 8 godz. = 217,36 zł dodatek 50-proc. za nadgodziny dobowe: 27,17 zł x 50 proc. = 13,59 zł 13,59 zł x 8 godz. = 108,72
do wypłaty	wynagrodzenie stałe + wynagrodzenie za nadgodziny	7000 zł + 608,64 zł + 217,36 zł + 108,72 zł = 7934,72 zł

Grafik czasu pracy w październiku 2012 roku

	1	2	3	4	5	6	7	8	9	10	11	12	13	14	15	16
	Pon	Wt	Śr	Czw	Pt	Sob	Nd	Pon	Wt	Śr	Czw	Pt	Sob	Nd	Pon	Wt
	10	10	10					10	10	10	10				10	10
	10	10	10					12	12	12	12				10	10
	17	18	19	20	21	22	23	24	25	26	27	28	29	30	31
	Śr	Czw	Pt	Sob	Nd	Pon	Wt	Śr	Czw	Pt	Sob	Nd	Pt	Pon	Wt
	10	10				10	10	10	10	10			10	10	4
	10	10				10	10	10	10	10	8		10	10	4

 

@RY1@i02/2012/198/i02.2012.198.217000300.802.jpg@RY2@

Łukasz Prasołek ,asystent sędziego w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego

Łukasz Prasołek

asystent sędziego w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego

Podstawa prawna

Art. 143, art. 151, art. 151¹, art. 281 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).