Odprawa emerytalna lub rentowa zasadniczo tylko raz, ale...

Pracownicy odchodzący na emeryturę lub rentę z tytułu niezdolności do pracy mają prawo do otrzymania odprawy pieniężnej od swoich pracodawców. Zgodnie bowiem z art. 921 kodeksu pracy zatrudnionemu spełniającemu warunki uprawniające do renty z tytułu niezdolności do pracy lub emerytury, którego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na rentę z tytułu niezdolności do pracy lub emeryturę, przysługuje odprawa pieniężna w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia. Pracownik, który otrzymał odprawę, nie może już ponownie nabyć do niej prawa. Zatem zasadą jest, że odprawa emerytalna lub rentowa jest świadczeniem, które zatrudniony może otrzymać tylko jeden raz w swojej karierze zawodowej. Realizacja tej zasady wiąże się jednak w praktyce z wieloma wątpliwościami, które nierzadko muszą rozstrzygać sądy pracy.

Zgodnie z kodeksem pracy odprawa emerytalna lub rentowa jest świadczeniem jednorazowym. Dlatego też pracownik nie może nabyć do niego prawa po ponownym zatrudnieniu się. Jeśli otrzymał taką odprawę, to w przypadku ponownego podjęcia zatrudnienia nie otrzyma już odprawy emerytalnej lub rentowej, mimo że nastąpi rozwiązanie stosunku pracy w związku z przejściem na emeryturę lub rentę. Wskazywał na to Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z 8 października 1998 r. (III APa 53/98, Apel.-W-wa 1999/1/5), podnosząc, że art. 92¹ par. 2 k.p. oznacza, iż ustawodawca określił prawo do odprawy emerytalnej jako uprawnienie jednorazowe, a także uwzględnił fakt możliwości wielokrotnego, a nie jednorazowego przechodzenia pracowników na emeryturę lub rentę. Podobne stanowisko zajął Sąd Najwyższy w wyroku z 23 listopada 2010 r. (I PK 47/10, LEX nr 707403) oraz w uchwale z 18 marca 2010 r. (II PZP 1/10, OSNP 2010/17-18/208), stwierdzając, że otrzymanie przez pracownika odprawy z tytułu przejścia na rentę z powodu niezdolności do pracy wyklucza nabycie przez niego prawa do kolejnej odprawy z tytułu przejścia na emeryturę lub prawa do odprawy uzupełniającej, stanowiącej różnicę wysokości odprawy emerytalnej i wysokości otrzymanej odprawy rentowej. Nie ma przy tym znaczenia to, czy ta ponowna odprawa byłaby wyższa od poprzedniej pobranej przez pracownika. Pracownik, co jednoznacznie wynika z par. 2 art. 92¹ k.p., nie może już bowiem uzyskać żadnej ponownej odprawy emerytalnej lub rentowej.

Nie zamyka to jednak sprawy. Przepis art. 92¹ par. 2 k.p. nie stanowi bowiem podstawy prawnej wykluczającej prawo do drugiej lub dalszej (uzupełniającej) odprawy w sytuacji, gdy takie uprawnienie zatrudnionego wynika z prawa płacowego obowiązującego u jego pracodawcy. Nie jest więc, w mojej ocenie, wykluczone nabycie prawa do kilku odpraw emerytalnych lub rentowych, jeżeli pracownik uzyskał już odprawę i ponownie przechodzi na emeryturę lub rentę z tytułu niezdolności do pracy, a pozwalają na to regulacje wewnątrzzakładowe. Uprawnienia wynikające z prawa płacowego obowiązującego u danego pracodawcy mogą być korzystniejsze niż te określone w art. 92¹ k.p. Podobnie wskazano w wyroku Sądu Najwyższego z 6 lipca 2011 r. (II PK 51/11, M.P.Pr. 2011/12/657-659). Podkreślić należy przy tym, że stanowisko to nie stoi w opozycji do poglądu wyrażonego w powołanej wyżej uchwale SN z 18 marca 2010 r. Wskazuje ono jedynie, jak istotne znaczenie w praktyce mają wewnątrzzakładowe regulacje płacowe, które mogą być bardziej korzystne dla pracowników od art. 92¹ par. 2 k.p. Regulacje te mają pierwszeństwo zastosowania przed normami kodeksowymi w zakresie, w jakim są korzystniejsze dla pracowników (art. 9 par. 2 k.p.). Oznacza to, moim zdaniem, że pracownik, powołując się na obowiązujące u jego pracodawcy regulacje płacowe (np. zawarte w układzie zbiorowym pracy lub regulaminie wynagradzania), mógłby otrzymać ponowną odprawę emerytalną lub rentową, jeśli normy te dopuszczałyby taką możliwość.

@RY1@i02/2012/193/i02.2012.193.21700020c.802.jpg@RY2@

Ryszard Sadlik, sędzia Sądu Okręgowego w Kielcach

Ryszard Sadlik

sędzia Sądu Okręgowego w Kielcach