Niedoszły podwładny może dochodzić roszczeń

Umowy przedwstępne o pracę, a więc zobowiązujące strony (przyszłego pracownika i pracodawcę) do zawarcia w przyszłości kontraktu na określonych warunkach, nie są wprost uregulowane w kodeksie pracy. Mają one charakter cywilnoprawny.

Powstaje pytanie, czy zawieranie takich umów jest dopuszczalne na gruncie przepisów o zatrudnianiu. Zdaniem Sądu Najwyższego (SN) ich stosowanie nie jest sprzeczne z zasadami prawa pracy (art. 300 k.p.), co oznacza, że będą one ważne i skuteczne (postanowienie SN z 13 maja 1977 r., sygn. akt I PZ 23/77; PiZS 1980/2/77).

Interes ujemny

Jeżeli jedna ze stron uchyla się od zawarcia umowy przyrzeczonej, to druga może żądać alternatywnie odszkodowania albo zawarcia umowy o pracę przed sądem. Wysokość odszkodowania mieści się jednak tylko w granicach tzw. interesu ujemnego. Niedoszły pracownik lub pracodawca może więc żądać tylko tego, co utracił, licząc na zawarcie umowy o pracę (niedoszły pracownik np. ponosząc wydatki na przyjazd do siedziby pracodawcy w celu zawarcia umowy, zmieniając miejsce zamieszkania pod kątem nowej pracy, rozwiązując kontrakt z dotychczasowym pracodawcą lub zawieszając działalność gospodarczą, a niedoszły pracodawca np. ponosząc koszty szkolenia).

Tym samym pracownik nie może domagać się odszkodowania w wysokości utraconych spodziewanych zarobków (np. w wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia ustalonego w umowie przedwstępnej). W przypadku dochodzenia zawarcia umowy przyrzeczonej przed sądem przedmiotem roszczenia będzie zobowiązanie drugiej ze stron do złożenia oświadczenia woli określonej treści (tj. zgody na zawarcie umowy o pracę na warunkach określonych w umowie przedwstępnej). Wówczas prawomocny wyrok sądu zastępuje taką umowę i z tą chwilą dochodzi do nawiązania stosunku pracy. Pracownik ma od tej chwili roszczenie o dopuszczenie do pracy, a jeśli się nie stawi, pracodawca może rozwiązać z nim umowę o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika.

Ważne warunki

Aby móc dochodzić takiej umowy przed sądem, strony powinny ustalić najważniejsze elementy przyszłego kontraktu, tj. co najmniej te wymienione w art. 29 k.p., a więc:

● rodzaj i miejsce pracy,

● wynagrodzenie,

● wymiar czasu pracy,

● termin rozpoczęcia pracy.

Umowa przedwstępna dla celów dowodowych powinna być zawarta na piśmie. Nie ma jednak przeszkód, by zawrzeć ją w formie ustnej, jednak może to wiązać się z trudnościami dowodowymi. W umowie przyrzeczonej powinien być też zawarty termin, do którego kontrakt powinien zostać zawarty. Jeżeli nie został on oznaczony, umowa o pracę powinna zostać zawarta w terminie wyznaczonym przez stronę uprawnioną do żądania zawarcia umowy przyrzeczonej. Jeżeli obie strony są uprawnione do żądania zawarcia kontraktu przyrzeczonego i każda z nich wyznaczyła inny termin, strony wiąże ten wyznaczony przez stronę, która wcześniej złożyła stosowne oświadczenie.

Roszczenia z umowy przedwstępnej przedawniają się z upływem roku od dnia, w którym przyrzeczony kontrakt miał być zawarty, czyli według art. 390 par. 3 kodeksu cywilnego, a nie według przepisów prawa pracy, czyli po upływie trzech lat. Są to bowiem umowy cywilnoprawne, a nie umowy z zakresu prawa pracy (wyrok Sądu Najwyższego z 17 lipca 2009 r., sygn. akt I PK 26/09 LEX nr 523544, OSNP 2011/5 - 6/73).

Izabela Zawacka

radca prawny w kancelarii prawnej Wojewódka i Wspólnicy