Trzeba sprawdzać dokumenty pobytowe cudzoziemców

Wynika to z ustawy z 15 czerwca 2012 r. o skutkach powierzania wykonywania pracy cudzoziemcom przebywającym wbrew przepisom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (dalej: ustawa o powierzaniu pracy), która weszła w życie 21 lipca. Konieczność wydania nowych regulacji wynikła z unormowań prawa unijnego. Wprowadzają one do prawa krajowego postanowienia dyrektywy 2009/52/WE. Ich celem jest ograniczenie zjawiska nielegalnej imigracji.

Nowe przepisy mają zastosowanie do osób niekorzystających ze wspólnotowego prawa do swobodnego przemieszczania się. Z tego względu ilekroć w ustawie o powierzaniu pracy jest mowa o cudzoziemcu, należy rozumieć przez to osobę niebędącą: obywatelem państwa członkowskiego Unii Europejskiej, obywatelem państwa członkowskiego Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - strony umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym (chodzi tu o Islandię, Norwegię i Liechtenstein), obywatelem Konfederacji Szwajcarskiej ani członkiem rodziny wymienionych wyżej cudzoziemców, który do nich dołącza lub przebywa z nimi. Jak wyjaśniło Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej (www.mpips.gov.pl), przez członka rodziny należy rozumieć: małżonka obywatela jednego z tych krajów, dziecko tej osoby lub jej małżonka, które nie ukończyło 21 lat lub pozostaje na ich utrzymaniu, a także rodzica obywatela UE (EOG lub Szwajcarii) bądź jego małżonka pozostającego na ich utrzymaniu.

Ustawa o powierzaniu pracy:

wnakłada na pracodawców oraz podmioty zatrudniające cudzoziemców na innej podstawie (np. umowy cywilnoprawnej) obowiązek sprawdzenia ich statusu pobytowego,

wułatwia cudzoziemcom nieuprawnionym do przebywania w Polsce dochodzenie roszczeń z tytułu wynagrodzenia za pracę,

wwprowadza możliwość ponoszenia odpowiedzialności finansowej przez wykonawcę w razie nielegalnego zatrudnienia cudzoziemców przez podwykonawcę,

wokreśla sankcje za niezgodne z przepisami zatrudnienie cudzoziemców, obejmując nimi także osoby prawne,

wwprowadza zmiany mające ułatwić kontrolę legalności powierzenia pracy.

Należy żądać wizy lub zezwolenia

Zgodnie z wymaganiami zawartymi w ustawie o powierzaniu pracy, podmiot zatrudniający cudzoziemca ma obowiązek zażądać od niego przedstawienia - przed rozpoczęciem pracy - ważnego dokumentu uprawniającego tę osobę do pobytu na terytorium Polski. Zatrudniający musi przechowywać kopię tego dokumentu przez cały okres wykonywania pracy przez cudzoziemca. W przypadku nawiązania z cudzoziemcem stosunku pracy przed wejściem w życie nowych przepisów (czyli przed 21 lipca), jeśli w tym dniu nadal pozostawał on w zatrudnieniu, pracodawca musi uzupełnić akta osobowe cudzoziemca o kopię dokumentu uprawniającego go do pobytu na terytorium Polski oraz - w razie potrzeby - przesłać korektę zgłoszenia cudzoziemca do ubezpieczeń społecznych. Ma na to 45 dni, czyli czas do 4 września 2012 r. Takie obowiązki ciążą odpowiednio również na podmiocie zatrudniającym cudzoziemca na innej podstawie niż stosunek pracy (np. na podstawie umowy-zlecenia). [przykłady 1, 2]

Wypłata wynagrodzenia

Ustawa o powierzeniu pracy stwierdza także wyraźnie, że cudzoziemcowi przebywającemu na terytorium Polski bez ważnego dokumentu uprawniającego do pobytu, który świadczył tu pracę, przysługuje roszczenie o wypłatę zaległego wynagrodzenia i związanych z nim świadczeń. Jeśli cudzoziemiec został zatrudniony na podstawie stosunku pracy, to przy dochodzeniu zaległego wynagrodzenia przyjmuje się, że stosunek pracy istniał przez okres trzech miesięcy, chyba że pracodawca lub cudzoziemiec dowiodą innego okresu zatrudnienia. Jeśli zaś cudzoziemcowi powierzono wykonywanie obowiązków na innej podstawie niż stosunek pracy (np. na podstawie umowy cywilnoprawnej), to przy dochodzeniu zaległego wynagrodzenia przyjmuje się, że za wykonanie tej pracy cudzoziemcowi należy się zapłata w wysokości trzykrotnego minimalnego wynagrodzenia za pracę (czyli obecnie 3 x 1500 zł = 4500 zł), chyba że podmiot, który zatrudnił cudzoziemca, lub cudzoziemiec wykażą, że w rzeczywistości pensja została uzgodniona przez strony w innej wysokości. [przykład 3]

Podmiot powierzający wykonywanie pracy cudzoziemcowi przebywającemu w Polsce bez ważnego dokumentu uprawniającego do pobytu ma także obowiązek pokryć koszty związane z przesłaniem cudzoziemcowi zaległych należności do państwa, do którego zatrudniony powrócił lub został wydalony.

W przypadku postępowania w sprawie o wydalenie cudzoziemca z Polski poucza się go m.in. o możliwości wystąpienia z roszczeniem przeciwko podmiotowi, na rzecz którego świadczył pracę, oraz wyegzekwowania zaległego wynagrodzenia.

Nie tylko zatrudniający

Niekiedy skutki przyjęcia do pracy cudzoziemca, który nie ma ważnego dokumentu pobytowego, przez podwykonawcę mogą obciążać wykonawcę. Dzieje się tak, gdy podwykonawca jest niewypłacalny (w rozumieniu przepisów o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy), egzekucja przeciw niemu okaże się bezskuteczna lub gdy przemawia za tym szczególnie ważny interes cudzoziemca. W takim przypadku obowiązek wypłaty cudzoziemcowi zasądzonego zaległego wynagrodzenia i związanych z nim świadczeń, pokrycia kosztów związanych z przesłaniem mu zaległych należności do państwa, do którego powrócił lub został wydalony, a także poniesienia kosztów wydalenia cudzoziemca ciąży na wykonawcy. Wykonawca nie ponosi takiej odpowiedzialności tylko jeśli wykaże, że spełnił wymagania należytej staranności, a w szczególności poinformował podwykonawcę o skutkach powierzania pracy cudzoziemcowi niemającemu ważnego dokumentu pobytowego i sprawdził wykonanie obowiązku zgłoszenia cudzoziemca do ubezpieczeń społecznych, o ile taki obowiązek wynikał z przepisów (nie dotyczy to umowy o dzieło).

Za wypłatę należności związanych z zatrudnianiem cudzoziemca niemającego ważnego dokumentu pobytowego - na zasadach opisanych powyżej - odpowiadają także solidarnie główny wykonawca i każdy podwykonawca, który pośredniczy między głównym wykonawcą a podmiotem powierzającym wykonywanie pracy cudzoziemcowi, jeśli wiedzieli, iż cudzoziemiec zatrudniany przez ten podmiot nie jest uprawniony do pobytu w Polsce. Solidarna odpowiedzialność oznacza, że wierzyciel może żądać całości lub części świadczenia od wszystkich dłużników łącznie, od kilku z nich lub od każdego z osobna, a zaspokojenie wierzyciela przez któregokolwiek z dłużników zwalnia pozostałych.

W przypadku spełnienia świadczenia przez wykonawcę, głównego wykonawcę lub podwykonawcę, który pośredniczył między głównym wykonawcą a podmiotem powierzającym wykonywanie pracy cudzoziemcowi, mogą oni domagać się od tego podmiotu zwrotu wypłaconych należności. [przykład 4]

Przepisy karne

Odpowiedzialność za naruszenie nowych regulacji zależy od tego, czy dany podmiot zatrudnia niezgodnie z przepisami jednego czy wielu cudzoziemców oraz czy jest to związane z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą.

Kto powierza w tym samym czasie wykonywanie pracy wielu cudzoziemcom przebywającym w Polsce bez ważnego dokumentu pobytowego, podlega grzywnie albo karze ograniczenia wolności. Taka sama kara grozi za uporczywe powierzanie w związku prowadzoną działalnością gospodarczą wykonywania pracy cudzoziemcowi niemającemu ważnego dokumentu pobytowego lub powierzanie pracy małoletniemu cudzoziemcowi nieposiadającemu takiego dokumentu. Zgodnie z przepisami ustawy z 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz.U. nr 88, poz. 553 z późn.zm.) grzywnę wymierza się w stawkach dziennych, określając ich liczbę oraz wysokość jednej stawki. Najniższa liczba stawek wynosi 10, a najwyższa 540. Ustalając stawkę dzienną, sąd bierze pod uwagę dochody sprawcy, jego warunki osobiste, rodzinne, stosunki majątkowe i możliwości zarobkowe. Stawka dzienna nie może być niższa od 10 zł ani przekraczać 2000 zł. Natomiast kara ograniczenia wolności trwa najkrócej miesiąc, a najdłużej 12 miesięcy. Wymierza się ją w miesiącach. W czasie odbywania tej kary skazany nie może bez zgody sądu zmieniać miejsca stałego pobytu oraz jest obowiązany do wykonywania nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cele społeczne.

Zaostrzona kara grozi za powierzenie pracy cudzoziemcowi w warunkach szczególnego wykorzystania. Przez warunki szczególnego wykorzystania rozumie się warunki pracy osoby lub osób, którym powierzono wykonywanie pracy z naruszeniem prawa, uchybiające godności człowieka i rażąco odmienne, w szczególności ze względu na płeć, w porównaniu z warunkami pracy osób, którym powierzono wykonywanie pracy zgodnie z prawem, a także wpływające zwłaszcza na zdrowie lub bezpieczeństwo zatrudnionych. Kto powierza wykonywanie pracy cudzoziemcowi niemającemu ważnego dokumentu pobytowego w warunkach szczególnego wykorzystania, podlega karze pozbawienia wolności do trzech lat. Takiej samej karze podlega ten, kto powierza wykonywanie pracy cudzoziemcowi pokrzywdzonemu przestępstwem handlu ludźmi (art. 189a par. 1 kodeksu karnego).

Powierzanie obcokrajowcowi nielegalnego wykonywania pracy stanowi wykroczenie zagrożone grzywną nie niższą niż 3000 zł. W ustawie o powierzaniu pracy został dodatkowo zawarty zapis, zgodnie z którym za uporczywe powierzanie wykonywania pracy cudzoziemcowi niemającemu ważnego dokumentu pobytowego, w przypadku gdy praca ta nie ma związku z prowadzoną przez powierzającego działalnością gospodarczą, grozi grzywna do 10 000 zł. Karalne są również podżeganie i pomocnictwo do tego czynu.

Karze za wskazane wyżej przestępstwa i wykroczenie nie podlega jednak ten, kto powierzając wykonywanie pracy cudzoziemcowi niemającemu ważnego dokumentu pobytowego, spełnił łącznie następujące warunki:

wprzed rozpoczęciem wykonywania pracy otrzymał od cudzoziemca ważny dokument uprawniający go do pobytu w Polsce i przechowywał go przez cały okres wykonywania pracy, chyba że wiedział, iż dokument ten został sfałszowany,

wzgłosił cudzoziemca, któremu powierzył wykonywanie pracy, do ubezpieczeń społecznych, jeśli taki obowiązek wynika z przepisów. [przykłady 5, 6]

Podmioty zbiorowe

Nowe przepisy uzupełniły także uregulowania zawarte w ustawie z 28 października 2002 r. o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary (t.j. Dz.U z 2012 r. poz. 768 z późn. zm.).

W przypadku popełnienia przez osobę, za którą odpowiada podmiot zbiorowy, przestępstwa przewidzianego w ustawie o powierzaniu pracy, grozi mu kara pieniężna w wysokości od 1000 do 5 000 000 zł (nie wyższa jednak niż 3 proc. przychodu osiągniętego w roku obrotowym, w którym popełniono przestępstwo).

Dostęp do środków publicznych

W razie skazania za jedno z przestępstw przewidzianych w ustawie o powierzaniu pracy sąd może także:

worzec zakaz dostępu do środków pochodzących z funduszy strukturalnych, Funduszu Spójności i Europejskiego Funduszu Rybackiego lub środków na realizację wspólnej polityki rolnej bądź

wzasądzić na rzecz Skarbu Państwa kwotę stanowiącą równowartość tych środków publicznych, otrzymanych w okresie 12 miesięcy poprzedzających wydanie wyroku.

Orzekając zakaz dostępu lub obowiązek zwrotu, sąd określa środki objęte tym zakazem lub obowiązkiem. Sąd orzeka zakaz w latach - na okres od roku do pięciu lat.

W przypadku skazania za przestępstwo przewidziane w ustawie o powierzaniu pracy osoby, za którą odpowiada podmiot zbiorowy, zakaz dostępu do wskazanych wyżej środków publicznych można orzec wobec tego podmiotu. Można także zasądzić od niego na rzecz Skarbu Państwa kwotę stanowiącą równowartość takich środków, otrzymanych w okresie 12 miesięcy poprzedzających wydanie wyroku w stosunku do sprawcy przestępstwa.

Skutki podatkowe

Zgodnie z uzupełnionymi od 21 lipca przepisami ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 361 z późn. zm.) oraz ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 74, poz. 397 z późn. zm.), należności przysługujące cudzoziemcowi, który w okresie świadczenia pracy lub wykonywania osobiście działalności na terytorium Polski nie posiadał ważnego dokumentu pobytowego, nie mogą zostać zaliczone przed podmiot powierzający temu cudzoziemcowi wykonywanie pracy do kosztów uzyskania przychodów. Takie wyłączenie dotyczy również składek z tytułu tych należności w części finansowanej przez płatnika składek oraz zasiłków pieniężnych z ubezpieczenia społecznego wypłacanych cudzoziemcowi przez zakład pracy.

Zamówienia publiczne

W ustawie z 29 stycznia 2004 r. - Prawo zamówień publicznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 113, poz. 759 z późn. zm.) dodany został zapis, zgodnie z którym z postępowania o udzielenie zamówienia wyklucza się wykonawców będących osobami fizycznymi, które prawomocnie skazano za przestępstwo przewidziane w ustawie o powierzaniu pracy.

Wykluczeniu podlegają także wykonawcy będący: spółką jawną, spółką partnerską, spółką komandytową, spółką komandytowo-akcyjną lub osobą prawną, których odpowiednio wspólnika, partnera, członka zarządu, komplementariusza lub urzędującego członka organu zarządzającego prawomocnie skazano za przestępstwo przewidziane w tej ustawie.

Wykluczenie obowiązuje przez rok od dnia uprawomocnienia się wyroku. Nie stosuje się go w przypadku zamówień sektorowych.

Przekazywanie informacji

Zgodnie z uzupełnionymi przepisami ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.), ZUS ma obecnie obowiązek przekazywać Straży Granicznej i Państwowej Inspekcji Pracy wykaz obejmujący dane płatników, którzy w ostatnim kwartale zgłosili do ubezpieczeń społecznych co najmniej jednego cudzoziemca. Dane te powinny obejmować: numer NIP, REGON, PESEL, kod rodzaju działalności według PKD, serię i numer dowodu osobistego albo paszportu (jeżeli płatnikowi składek nie nadano numeru NIP, REGON lub jednego z nich), nazwę skróconą, imię i nazwisko, adres siedziby, adres do korespondencji, adres miejsca prowadzenia działalności, liczbę cudzoziemców zgłoszonych do ubezpieczeń społecznych, obywatelstwo cudzoziemca oraz tytuł jego ubezpieczenia. Wykonanie tego obowiązku następuje do końca ostatniego dnia roboczego miesiąca następującego po upływie kwartału, którego dotyczy wykaz.

Ponadto ZUS - w terminie 7 dni od dnia otrzymania pisemnego wniosku Straży Granicznej lub Państwowej Inspekcji Pracy - musi przekazać tym organom dane ubezpieczonego cudzoziemca. Obejmują one rodzaj, serię i numer dokumentu tożsamości, numer PESEL (jeżeli został nadany), imię i nazwisko, datę urodzenia, obywatelstwo, płeć, adres zameldowania, adres zamieszkania, adres do korespondencji, kod tytułu ubezpieczenia, datę powstania obowiązku ubezpieczeń społecznych, zgłoszenia do ubezpieczeń, wygaśnięcia obowiązku ubezpieczeń i wyrejestrowania cudzoziemca z ubezpieczeń, wymiar czasu pracy, a także podstawę wymiaru składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz datę opłacenia składki (w przypadku danych przekazywanych do Państwowej Inspekcji Pracy).

PRZYKŁAD 1

Po złożeniu wniosku

Spółka chce zatrudnić cudzoziemca, który ubiega się o udzielenie mu zezwolenia na zamieszkanie w Polsce na czas oznaczony. Zgodnie z przepisami cudzoziemiec powinien złożyć wniosek o wydanie takiego zezwolenia co najmniej 45 dni przed upływem okresu pobytu oznaczonego w posiadanej przez niego wizie. Jeśli zachował ten termin i jego wniosek nie zawiera braków formalnych, to pobyt tej osoby w Polsce uważa się za legalny do czasu wydania ostatecznej decyzji w sprawie zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony. W omawianej sytuacji cudzoziemiec nie może jeszcze okazać spółce takiego zezwolenia. Wojewoda zamieszcza jednak w jego dokumencie podróży odcisk stempla, który potwierdza złożenie wniosku. Przed rozpoczęciem wykonywania pracy przez tę osobę spółka powinna zatem uzyskać kopię jej dokumentu podróży ze stemplem, a także zobowiązać cudzoziemca do przedłożenia ostatecznej decyzji w sprawie udzielenia zezwolenia pobytowego.

PRZYKŁAD 2

Karta pobytu i Karta Polaka

Spółka zwróciła się do swoich dwóch pracowników - cudzoziemców o przedstawienie ich dokumentów pobytowych. Jeden z nich przedłożył kartę pobytu, a drugi - będący obywatelem Kazachstanu - Kartę Polaka. Kartę pobytu wydaje się osobie, która uzyskała w Polsce: zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, zezwolenie na osiedlenie się, zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego UE, status uchodźcy, zgodę na pobyt tolerowany lub ochronę uzupełniającą. Karta pobytu, w okresie jej ważności, potwierdza tożsamość cudzoziemca podczas jego pobytu w Polsce i uprawnia, wraz z dokumentem podróży, do wielokrotnego przekraczania granicy bez konieczności uzyskania wizy. Zawiera ona informację o rodzaju wydanego zezwolenia i dacie upływu ważności karty. Potwierdza zatem prawo cudzoziemca do przebywania w Polsce.

Natomiast - zgodnie z ustawą z 7 września 2007 r. o Karcie Polaka (Dz.U. nr 180, poz. 1280 z późn. zm.) - taka karta jest jedynie dokumentem potwierdzającym przynależność do narodu polskiego. Nie uprawnia ona cudzoziemca do pobytu w Polsce. Obywatel Kazachstanu musi więc posiadać i przedłożyć spółce ważną wizę lub zezwolenie pobytowe. Osoby posiadające ważną Kartę Polaka są natomiast zwolnione z obowiązku posiadania zezwolenia na pracę.

PRZYKŁAD 3

Stosunek pracy przez trzy miesiące

Od sierpnia 2012 roku osoba wykonująca indywidualną działalność gospodarczą przyjęła do pracy obywatela Ukrainy nieuprawnionego do pobytu w Polsce. Nie zawarła z nim żadnej umowy. Zatrudniony wykonuje swoje obowiązki od poniedziałku do piątku, od godz. 8.00 do 16.00 w zakładzie produkcyjnym tej osoby, pod kierownictwem swego bezpośredniego przełożonego. W takim przypadku, zgodnie z art. 22 par. 1¹ ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.) należy przyjąć, że nawiązano z nim stosunek pracy. Mimo że cudzoziemiec został zatrudniony niezgodnie z przepisami, pracodawca będzie miał obowiązek zapłacić mu za wykonaną pracę. Gdyby cudzoziemiec dochodził roszczeń z tego tytułu, będzie obowiązywać domniemanie, że pracował przez trzy miesiące, chyba że pracodawca lub zatrudniony wykażą, że okres ten był dłuższy lub krótszy. Natomiast w sytuacji, gdyby cudzoziemca nie łączył z zatrudniającym stosunek pracy, lecz umowa cywilnoprawna, obowiązywałoby domniemanie, że należy mu się wynagrodzenie w kwocie 4500 zł, chyba że któraś ze stron wykazałaby, że ustalono je w innej wysokości.

PRZYKŁAD 4

Solidarna odpowiedzialność kilku podwykonawców

Przy realizacji inwestycji budowlanej główny wykonawca korzysta z pomocy kilku podwykonawców, którzy z kolei mają kolejnych podwykonawców. Jeśli jeden z tych dalszych podwykonawców powierzy wykonywanie pracy cudzoziemcowi niemającemu ważnego dokumentu uprawniającego go do pobytu w Polsce, a następnie okaże się niewypłacalny (np. zostanie ogłoszona jego upadłość), to za wypłatę cudzoziemcowi zasądzonego zaległego wynagrodzenia i związanych z tym świadczeń może odpowiadać solidarnie główny wykonawca i podwykonawca pośredniczący między głównym wykonawcą i podmiotem, który zatrudnił tego cudzoziemca.

Aby uwolnić się od takiej ewentualnej odpowiedzialności, podmioty te muszą dołożyć należytej staranności oraz sprawdzić, czy podwykonawcy wywiązali się z nałożonego na nich obowiązku uzyskania i przechowywania ważnych dokumentów pobytowych zatrudnionych przez nich cudzoziemców. W przypadku powierzenia pracy cudzoziemcowi przed 21 lipca jest na to czas do 4 września br.

PRZYKŁAD 5

Popełnienie przestępstwa

Od początku lipca pracodawca zatrudnia w zakładzie produkcyjnym sześciu obywateli Białorusi. Do 4 września powinien uzyskać od nich kopie ważnych dokumentów uprawniających ich do pobytu w Polsce. Gdyby zaniechał wykonania tego obowiązku i okazało się, że nie mają oni takich dokumentów, będzie grozić mu grzywna albo kara ograniczenia wolności. Taka sama kara groziłaby mu, gdyby zatrudniał jednocześnie te osoby na własne potrzeby (np. przy budowie domu), a nie w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Gdyby natomiast cudzoziemcy świadczący pracę w zakładzie produkcyjnym, w przeciwieństwie do innych zatrudnionych, wykonywali swoje obowiązki w warunkach zagrażających ich zdrowiu (np. bez wymaganych ubrań ochronnych), oznaczałoby to pracę w warunkach szczególnego wykorzystania, za co pracodawcy groziłaby kara pozbawienia wolności do trzech lat.

PRZYKŁAD 6

Grzywna za wykroczenie

Osoba fizyczna, nieprowadząca działalności gospodarczej, od kilku lat zatrudnia kolejno pomoce domowe z Białorusi lub Ukrainy. Obecnie chce przyjąć poleconą jej przez znajomych obywatelkę Ukrainy. W tej sytuacji powinna uzyskać od tej osoby (i przechowywać) kopię dokumentu potwierdzającego jej uprawnienie do pobytu w Polsce. Jeśli tego nie zrobi i okaże się, że zatrudniona przez nią cudzoziemka nie ma ważnego dokumentu pobytowego, może grozić jej grzywna nawet do 10 000 zł.

WAŻNE

Aby ułatwić podmiotom zatrudniającym cudzoziemców wykonywanie nowych obowiązków wynikających z ustawy o powierzaniu pracy, na stronie internetowej Biuletynu Informacji Publicznej Urzędu do Spraw Cudzoziemców (http://bip.udsc.gov.pl/?cid=73) zamieszczono wyjaśnienia oraz odesłania do stron internetowych zawierających wzory dokumentów uprawniających do pobytu w Polsce. Wzory wiz i polskich dokumentów pobytowych, a także wzory dokumentów pobytowych wydawanych przez inne państwa obszaru Schengen, uprawniających do pobytu w Polsce, są dostępne na stronach internetowych rejestru PRADO (czyli publicznego rejestru on-line autentycznych dokumentów tożsamości i dokumentów podróży): http://prado.consilium.europa.eu/PL/homeIndex.html

Zgoda na pracę na starych zasadach

Nowe przepisy nie uchyliły dotychczasowych regulacji dotyczących zatrudniania obcokrajowców. Warunki przebywania przez cudzoziemców na terytorium Polski nadal reguluje ustawa z 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 264, poz. 1573 z późn. zm.) oraz ustawa z 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 680). Natomiast zasady wykonywania przez nich pracy określa ustawa z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, dalej: ustawa o promocji zatrudnienia (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 69, poz. 415 z późn. zm.). Wraz z aktami wykonawczymi określa ona, czy wymagane jest zezwolenie na pracę oraz na jakiej podstawie pobytowej cudzoziemiec może wykonywać pracę w Polsce.

Polski podmiot chcący zatrudnić cudzoziemca, przed zawarciem z nim umowy powinien sprawdzić, czy z uwagi na obywatelstwo tej osoby lub jej status pobytowy w Polsce potrzebne jest zezwolenie na pracę (np. w przypadku obywatela państwa członkowskiego UE lub EOG nie będzie ono wymagane). Gdyby zezwolenie było potrzebne, należy złożyć wniosek do wojewody właściwego ze względu na siedzibę lub miejsce zamieszkania podmiotu powierzającego pracę. Wzór wniosku o wydanie zezwolenia oraz wykaz dokumentów, które trzeba przedstawić w trakcie postępowania, zostały określone w rozporządzeniu ministra pracy i polityki społecznej z 29 stycznia 2009 r. w sprawie wydawania zezwolenia na pracę cudzoziemca (Dz.U. nr 16, poz. 84). W postępowaniu o wydanie zezwolenia stroną jest podmiot powierzający wykonywanie pracy (nie jest nią obcokrajowiec).

Zezwolenie jest wydawane dla określonego cudzoziemca. Określa ono podmiot powierzający wykonywanie pracy, stanowisko lub rodzaj pracy wykonywanej przez obcokrajowca oraz czas ważności zezwolenia. Jest ono udzielane na czas określony, nie dłuższy niż trzy lata. Jeśli cudzoziemiec pełni funkcję w zarządzie osoby prawnej, która na dzień złożenia wniosku zatrudnia powyżej 25 osób, wojewoda może wydać zezwolenie na okres nie dłuższy niż pięć lat.

Należy także pamiętać o szczególnym rozwiązaniu przewidzianym w par. 1 pkt 22 rozporządzenia ministra pracy i polityki społecznej z 20 lipca 2011 r. w sprawie przypadków, w których powierzenie wykonywania pracy cudzoziemcowi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest dopuszczalne bez konieczności uzyskania zezwolenia na pracę (Dz.U. nr 155, poz. 919). Zgodnie z jego treścią zezwolenie nie jest wymagane w razie zatrudniania cudzoziemców będących obywatelami Białorusi, Gruzji, Republiki Mołdowy, Federacji Rosyjskiej lub Ukrainy, wykonujących w Polsce pracę przez okres nieprzekraczający 6 miesięcy w ciągu kolejnych 12 (niezależnie od liczby podmiotów powierzających im wykonywanie pracy).

Tych obywateli można zatrudnić na podstawie oświadczenia o zamiarze powierzenia wykonywania pracy, które należy złożyć w powiatowym urzędzie pracy zanim cudzoziemiec rozpocznie wykonywanie zawodowych obowiązków. Składane oświadczenie powinno określać: nazwę zawodu, miejsce wykonywania pracy, datę rozpoczęcia i okres wykonywania pracy, rodzaj zawieranej umowy oraz wysokość wynagrodzenia brutto. Powinno ono także zawierać informację o braku możliwości zaspokojenia potrzeb kadrowych tego podmiotu w oparciu o lokalny rynek pracy. Wzór takiego oświadczenia jest dostępny w internecie (np. na stronie powiatowego urzędu pracy we Wrocławiu: www.pup-wroclaw.pl.

Zarejestrowanie oświadczenia w urzędzie pracy nie zwalnia oczywiście podmiotu zatrudniającego z obowiązku sprawdzenia ważności dokumentu pobytowego przyjmowanego do pracy cudzoziemca.

Anna Puszkarska

anna.puszkarska@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 1 - 22, art. 24 ustawy z 15 czerwca 2012 r. o skutkach powierzania wykonywania pracy cudzoziemcom przebywającym wbrew przepisom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2012 r., poz. 769).