Momentem wyrządzenia szkody jest data powstania uszczerbku w majątku firmy

1. Wyrządzeniem szkody w rozumieniu art. 291 par. 2 k.p. jest powstanie w majątku pracodawcy faktycznego uszczerbku majątkowego.

2. Początkiem biegu 3-letniego terminu przedawnienia z art. 291 par. 2 k.p. jest dzień, w którym w majątku pracodawcy powstał faktyczny uszczerbek będący skutkiem niewykonania lub nienależytego wykonania przez pracownika obowiązków pracowniczych.

Pracownik był zatrudniony na podstawie umowy na czas nieokreślony na stanowisku głównego księgowego. Rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło w związku z przejściem pracownika na emeryturę. Pracownik jako główny księgowy kierował działem księgowości oraz sprawował bieżący nadzór nad prawidłowością sporządzania i obiegu dokumentów, kwalifikowaniem, dekretowaniem i księgowaniem operacji gospodarczych i finansowych w tym, co istotne - rozliczaniem podatków i opłat oraz sprawozdawczością finansową. Nadzorował też pracę wszystkich pracowników księgowości, dla których był bezpośrednim przełożonym. Od czerwca do września 2007 r. przeprowadzona została w spółce kontrola skarbowa. Wykazała ona nieprawidłowości w zakresie księgowania na kontach kosztów uzyskania przychodów polegające na niedopłacie podatku dochodowego za lata 2002 - 2003, co spowodowało konieczność złożenia przez spółkę deklaracji korygujących oraz uiszczenia niedopłaconego podatku dochodowego wraz z odsetkami za zwłokę, a także nieprawidłowości w zapisie na koncie kosztu własnego sprzedaży towarów w 2001 r., co doprowadziło do nadpłaty podatku dochodowego przez spółkę za ten rok. Postanowieniem z 19 listopada 2007 r. naczelnik Urzędu Skarbowego odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nadpłaty wobec wygaśnięcia prawa do złożenia takiego wniosku z upływem 5 lat od dnia złożenia zeznania podatkowego. Pracodawca pozwał pracownika o odszkodowanie wraz z ustawowymi odsetkami.

Sąd rejonowy zasądził od pracownika na rzecz pracodawcy odszkodowanie za mienie niepowierzone wraz z ustawowymi odsetkami. Ustalił także, że pracownik w sposób niedostateczny sprawował nadzór nad kierowanym przez siebie działem, dokonywał też przeksięgowań niezgodnych z zasadami rachunkowości bądź akceptował dokonywanie takich czynności przez podległych mu pracowników. Sąd I instancji uznał, że odpowiedzialność odszkodowawcza pracownika znajduje oparcie w art. 114 k.p., a pracodawca wykazał, w myśl art. 116 k.p., zarówno okoliczności odpowiedzialność tę uzasadniające, jak i wysokość doznanej szkody, co uzasadnia uwzględnienie powództwa i zasądzenie na jego rzecz odszkodowania na podstawie art. 119 k.p.

Od powyższego wyroku pracownik wniósł apelację podnosząc zarzut przedawnienia. Sąd II instancji uwzględnił ten zarzut i wyrokiem z 25 października 2010 r. oddalił powództwo. Wskazał, że zgodnie z art. 291 par. 2 k.p. bieg przedawnienia roszczeń określonych w tym przepisie rozpoczyna się dla jednorocznego terminu przedawnienia w dniu, w którym pracodawca powziął wiadomość o wyrządzeniu szkody przez pracownika, natomiast dla 3-letniego terminu przedawnienia - w dniu wyrządzenia szkody. W ocenie sądu II instancji o wyrządzeniu szkody przez pozwanego spółka dowiedziała się dopiero z protokołów kontroli skarbowej noszących daty 22 i 31 października 2007 r., a zatem wniesienie przez nią pozwu 18 kwietnia 2008 r. nastąpiło przed upływem roku od dnia, w którym powzięła wiadomość o wyrządzeniu jej szkody przez pozwanego. Przed wniesieniem pozwu upłynął jednak drugi z terminów przedawnienia przewidzianych w art. 291 par. 2 k.p., tj. 3-letni termin biegnący od wyrządzenia szkody. Zdaniem sądu II instancji początek biegu tego terminu należy łączyć bowiem z wystąpieniem zdarzenia wywołującego szkodę, gdyż istnienie takiego zdarzenia jest właśnie wyrządzeniem szkody, o którym powołany przepis stanowi. Termin biegnący od wyrządzenia szkody powinien zatem być liczony od dnia, w którym zaistniały takie fakty, których rezultatem była szkoda po stronie pracodawcy. Według sądu II instancji zdarzeniem wywołującym szkodę wynikającą z niemożności odzyskania nadpłaty podatku za 2001 r. oraz konieczności zapłacenia odsetek podatkowych w związku z niedopłatą tego podatku za 2002 r. i 2003 r. było złożenie błędnych zeznań o wysokości podatku dochodowego od osób prawnych za lata 2001 - 2003. Dzień upływu terminu do złożenia zeznań podatkowych był ostatnim momentem, w którym spółka mogła dokonać prawidłowego rozliczenia podatku bez konsekwencji finansowych w postaci odsetek podatkowych. Po upływie tego terminu niedopłata podatku stała się zaległością podatkową i spowodowała konieczność zapłaty odsetek za zwłokę. Jak zatem wskazał sąd II instancji - z tego względu, od dnia następnego po upływie terminów do złożenia zeznań podatkowych za lata 2001 - 2003 rozpoczął bieg 3-letni termin przedawnienia roszczeń spółki o naprawienie szkody wyrządzonej błędnymi rozliczeniami podatkowymi, a więc odpowiednio od 1 kwietnia 2002 r., 1 kwietnia 2003 r. i 1 kwietnia 2004 r. Powyższe oznacza, że wszystkie roszczenia związane z naprawieniem szkody wyrządzonej nieprawidłowymi rozliczeniami podatkowymi za lata 2001 - 2003 uległy przedawnieniu najpóźniej 31 marca 2007 r., tj. po upływie 3 lat od 1 kwietnia 2004 r., kiedy to rozpoczął bieg termin przedawnienia najpóźniej wyrządzonej szkody. Od powyższego wyroku pracodawca wniósł skargę kasacyjną.

Sąd Najwyższy podkreślił, iż zgodnie z art. 291 par. 2 k.p. roszczenia pracodawcy o naprawienie szkody wyrządzonej przez pracownika wskutek niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków pracowniczych ulegają przedawnieniu z upływem 1 roku od dnia, w którym pracodawca powziął wiadomość o wyrządzeniu przez pracownika szkody, nie później jednak niż z upływem 3 lat od jej wyrządzenia. A zatem z przepisu tego wynika, że niezależnie od powzięcia przez pracodawcę wiadomości o wyrządzeniu mu szkody i jej sprawcy roszczenie o naprawienie szkody przedawnia się w każdym przypadku z upływem 3 lat od jej wyrządzenia oraz że dla rozpoczęcia biegu 3-letniego terminu przedawnienia znaczenie ma nie chwila niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków pracowniczych przez pracownika, ale moment, w którym takie zachowanie pracownika wyrządziło pracodawcy szkodę. Pojęcia wyrządzenia szkody i zdarzenia wyrządzającego szkodę nie są zatem równoznaczne. Zdarzeniem wyrządzającym szkodę jest bowiem określone zachowanie się pracownika, natomiast momentem wyrządzenia szkody jest data jej powstania, czyli chwila zrealizowania się - będącego następstwem zachowania się pracownika - skutku w postaci uszczerbku w majątku pracodawcy. A zatem szkoda może powstać i niejednokrotnie powstaje później niż wywołujące ją zachowanie pracownika. Z powyższego wynika, że roszczenia określone w art. 291 par. 2 k.p. nie mogą zatem ulec przedawnieniu przed powstaniem szkody spowodowanej nienależytym wykonywaniem przez pracownika obowiązków pracowniczych. Kwestia ta inaczej przedstawia się np. w art. 442¹ par. 1 zd. 2 k.c., zgodnie z którym bieg przedawnienia roszczenia o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym rozpoczyna swój bieg z dniem, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę. Bez znaczenia zatem pozostaje kwestia powstania szkody, jej ujawnienia czy powzięcia przez poszkodowanego informacji o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Zdaniem SN sąd II instancji błędnie zatem przyjął, iż data wyrządzenia szkody i zdarzenie szkodę tę wyrządzające są tożsame- co w okolicznościach niniejszej sprawy skutkowało stwierdzeniem o przedawnieniu roszczenia. Konkludując, Sąd Najwyższy wskazał, iż szkoda w postaci niemożności uzyskania nadpłaty podatku za rok 2001 nastąpiła dopiero w dacie wygaśnięcia prawa do złożenia wniosku o stwierdzenie nadpłaty. Co się natomiast tyczy szkody polegającej na konieczności zapłaty odsetek od podatku nieopłaconego za rok 2002 i 2003, zaistniała dopiero w dniu ich zapłaty - a zatem w 2007 r. Sąd Najwyższy podzielił również argumentację skarżącego przedstawioną w skardze kasacyjnej, zgodnie z którą okoliczność niedopłaty podatku za wskazane lata została ujawniona w następstwie kontroli - w przypadku nieprzeprowadzenia kontroli skarbowej szkoda w ta w ogóle by nie powstała (pomimo nienależytego wykonania przez pracownika obowiązków pracowniczych). W następstwie powyższego Sąd Najwyższy uznał skargę kasacyjną za uzasadnioną.

z 5 października 2011 r., II PK 38/11, LEX nr 1095822

KOMENTARZ EKSPERTA

@RY1@i02/2012/095/i02.2012.095.217000400.802.jpg@RY2@

Wojciech Ostaszewski, asystent sędziego w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego

Sąd Najwyższy już wcześniej wskazywał, iż na gruncie art. 291 k.p. dnia wymagalności roszczenia pracowniczego jako rozpoczynającego bieg terminu przedawnienia nie można zastąpić dniem, w którym "nastąpiło zdarzenie wyrządzające szkodę", o jakim stanowił art. 442 par. 1 zdanie 2 k.c. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 15 marca 2005 r., II UK 203/04, niepublikowany). Przepisy te całkowicie odmiennie określają rozpoczęcie biegu trzyletniego terminu przedawnienia roszczeń.

Powtórzyć za Sądem Najwyższym i podkreślić należy, iż konsekwencją regulacji wysłowionej w art. 291 par. 2 k.p. jest to, że roszczenia w przepisie tym określone nie mogą ulec przedawnieniu przed powstaniem szkody spowodowanej nienależytym wykonywaniem przez pracownika obowiązków pracowniczych. Zdarzeniem wyrządzającym szkodę jest bowiem określone zachowanie się pracownika, natomiast momentem wyrządzenia szkody jest data jej powstania, czyli chwila zrealizowania się - będącego następstwem zachowania się pracownika - skutku w postaci uszczerbku w majątku pracodawcy. Jest to wyjątkowo ważne z praktycznego punktu widzenia.

W myśl natomiast obecnie obowiązującego art. 442¹ par. 1 k.c. (przepis ten został dodany w następstwie nowelizacji będącej konsekwencją wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 1 września 2006 r., SK 14/05, OTK-A 2006, nr 8, poz. 106, w którym stwierdzono niezgodność z konstytucją art. 442 par. 1 zd. 2 k.c.), generalnie roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże termin ten nie może być dłuższy niż dziesięć lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę (z tym jednak zastrzeżeniem, że w razie wyrządzenia szkody na osobie przedawnienie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia; pomijam problem wyrządzenia szkody przestępstwem i małoletniemu). Jak zatem widać, przepis ten wprowadza konstrukcję, zgodnie z którą dojść może do przedawnienia roszczenia, zanim jeszcze poszkodowany dowie się o szkodzie, a także przed datą jej powstania. Dziesięcioletni okres przedawnienia liczony jest od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę.