Kiedy należy się odprawa

Czytelnik był zatrudniony na czas nieokreślony. W umowie o pracę przewidziano dla niego prawo do odprawy, pod warunkiem że rozwiązanie stosunku pracy nastąpi z przyczyn leżących po stronie pracodawcy. Umowa została jednak wypowiedziana przez pracodawcę z powodu niewłaściwego wykonywania obowiązków. Czytelnik zakwestionował tę przyczynę zwolnienia. Odwołał się do sądu, żądając odszkodowania, ale przegrał ten proces. Czy może w odrębnym procesie o wypłatę odprawy udowadniać, że przyczyny zwolnienia leżały po stronie pracodawcy?

Nie. Kwestia przyczyny zwolnienia czytelnika została przesądzona w prawomocnym wyroku oddalającym jego powództwo o odszkodowanie.

Zgodnie z art. 365 par. 1 kodeksu postępowania cywilnego prawomocne orzeczenie wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, ale także inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach przewidzianych w ustawie także inne osoby.

W wyroku z 8 marca 2010 r. (II PK 249/09, OSNP 2011/17-18/225) Sąd Najwyższy wyjaśnił, że moc wiążąca prawomocnego orzeczenia zapadłego między tymi samymi stronami w nowej sprawie o innym przedmiocie sporu polega na zakazie dokonywania ustaleń sprzecznych z osądzoną sprawą. SN zwrócił uwagę, że moc wiążąca orzeczenia może być rozważana tylko w przypadku, gdy rozpoznawana jest inna sprawa niż ta, w której wydano poprzednie orzeczenie oraz gdy kwestia rozstrzygnięta innym wyrokiem stanowi zagadnienie wstępne.

W nowej sprawie między tymi samymi stronami występuje wówczas pozytywny (materialny) skutek rzeczy osądzonej. Rozstrzygnięcie zawarte w prawomocnym orzeczeniu (rzecz osądzona) stwarza taki stan prawny, jaki z niego wynika. Sądy rozpoznające między tymi samymi stronami nowy spór muszą przyjmować, że dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak przyjęto to w prawomocnym, wcześniejszym wyroku (por. wyrok SN z 18 czerwca 2009 r., II CSK 12/09, LEX 515722). W kolejnym postępowaniu, w którym pojawia się ta sama kwestia, nie może być ona ponownie badana. Związanie orzeczeniem oznacza zakaz dokonywania ustaleń sprzecznych z uprzednio osądzonym zagadnieniem, a nawet niedopuszczalność prowadzenia w tym zakresie postępowania dowodowego.

W przypadku opisanym w pytaniu przedmiotem wcześniejszego postępowania między tymi samymi stronami była ocena, czy pracownikowi przysługuje odszkodowanie z tytułu wadliwego wypowiedzenia mu umowy przez pracodawcę. Pracownik kwestionował prawdziwość wskazanej przez pracodawcę przyczyny wypowiedzenia. Sprawa ta została jednak ostatecznie rozstrzygnięta na niekorzyść pracownika. Prawomocność zapadłego w niej orzeczenia ma ten skutek w ewentualnym nowym procesie o odprawę, że orzekający w nim sąd będzie związany oceną, iż nie doszło do nieuzasadnionego rozwiązania umowy o pracę za wypowiedzeniem. Będzie musiał przyjąć, że przyczyną wypowiedzenia umowy były okoliczności leżące po stronie pracownika, a nie pracodawcy, co spowoduje oddalenie powództwa o odprawę.

Rafał Krawczyk

sędzia Sądu Okręgowego w Toruniu

Podstawa prawna

Art. 365 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.). Art. 45 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn.zm.).