Nie każda przerwa w wykonywaniu pracy zmniejszy wypoczynek pracownika

Niektóre przerwy w wykonywaniu pracy, takie jak urlop wychowawczy, rzeczywiście mają wpływ na wymiar urlopu wypoczynkowego pracownika. Wszystkie w sposób wyczerpujący wymienia art. 155² kodeksu pracy. Chodzi tu o trwające co najmniej 1 miesiąc okresy:

● urlopu wychowawczego,

● odbywania zasadniczej służby wojskowej lub jej form zastępczych, okresowej służby wojskowej, przeszkolenia wojskowego albo ćwiczeń wojskowych,

● tymczasowego aresztowania,

● odbywania kary pozbawienia wolności,

● nieusprawiedliwionej nieobecności w pracy.

Jest to katalog zamknięty, co oznacza, że żadne inne nieobecności pracownika w pracy nie będą skutkować obniżeniem liczby dni przysługującego mu wypoczynku.

Dwie sytuacje

W przypadku wystąpienia jednego z takich okresów bezczynności zawodowej kodeks pracy nakazuje obniżyć proporcjonalnie wymiar urlopu pracownika. Jak? Wszystko zależy, czy przed wystąpieniem tego okresu pracownik nabył już prawo do urlopu za dany rok czy nie. Przepisy rozróżniają bowiem dwie sytuacje.

Pierwsza ma miejsce, gdy pracownik najpierw nabywa prawo do urlopu wypoczynkowego w danym roku, a następnie udaje się przykładowo na urlop bezpłatny lub wychowawczy. Wówczas, jeśli pracownik w tym samym roku wróci jeszcze do pracy, wymiar jego urlopu powinien być proporcjonalnie zmniejszony. Oczywiście taka obniżka jest możliwa tylko w sytuacji, gdy pracownik przed okresem wspomnianej bezczynności zawodowej nie wykorzysta urlopu w całości lub w takiej części, że pełne obniżenie wymiaru tego urlopu nie będzie możliwe. [przykład 1]

Z drugą sytuacją mamy do czynienia, gdy 1 stycznia danego roku pracownik korzysta np. z urlopu bezpłatnego (lub zachodzi inny z wymienionych w art. 155² k.p. przypadków). Wymiar urlopu tego pracownika za dany rok ustala się wtedy dopiero po jego powrocie do pracy proporcjonalnie do okresu zatrudnienia pozostającego do końca roku kalendarzowego (gdy pracownik zatrudniony jest na czas nie krótszy niż do końca tego roku), liczonego od zgłoszenia się do pracy lub też do końca okresu zatrudnienia, gdy umowa tego pracownika kończy się wcześniej.

Gdy 1 stycznia pracownik był nieobecny

W opisanej w pytaniu sytuacji należy przyjąć, że pracownik wrócił do pracy 26 stycznia tego roku. Pracodawca na ten dzień powinien mu zatem ustalić jego uprawnienia urlopowe w 2012 roku. W związku tym, że okres bezczynności zawodowej takiego pracownika trwał krócej niż miesiąc, pracodawca nie ma podstaw do obniżenia mu wymiaru urlopu za ten rok. Należy zatem przyjąć, że pracownik ten będzie miał prawo w zależności od swojego stażu pracy do 20 lub 26 dni urlopu wypoczynkowego.

Gdyby z urlopu wychowawczego wrócił np. na początku lutego, sytuacja byłaby inna. Wtedy pracodawca ustalając mu wymiar urlopu, byłby uprawniony do obniżenia go o 1/12 z 20 lub 26 dni. [przykład 2]

Sumowanie tylko wyjątkowo

W opisanej w pytaniu sytuacji pracownik po mniej więcej miesiącu złożył kolejny wniosek o urlop wychowawczy. Znów na niepełny miesiąc. Gdyby przed tym wnioskiem poszedł na urlop wypoczynkowy, mógłby wykorzystać go w całym przysługującym mu wymiarze. Jednak pracownik wybrał inny wariant. Postanowił wziąć kolejną część urlopu wychowawczego. Licząc, że jeśli znów weźmie go na niepełny miesiąc, nie wpłynie to na jego urlop wypoczynkowy. Czy ma rację? Niestety przepisy nie określają wprost takiej sytuacji. Dochodzi tu bowiem do zbiegu stosowania dwóch opisanych wyżej zasad. Kwestia ta nie była też przedmiotem oceny Sądu Najwyższego.

Trzeba też podkreślić, że pracodawca nie musi udzielić takiemu pracownikowi urlopu wypoczynkowego we wskazanym przez niego terminie. Taki obowiązek ma tylko, jeśli wniosek o urlop wypoczynkowy składa osoba korzystająca z urlopu macierzyńskiego (podstawowego i dodatkowego), urlopu adopcyjnego (podstawowego i dodatkowego) czy urlopu ojcowskiego. Poza tym kolejność, w jakiej pracownik chce korzystać ze swoich uprawnień, stawia pracodawcę w kłopotliwej sytuacji. Korzystniej dla niego byłoby najpierw udzielić pracownikowi urlopu wypoczynkowego, a później wychowawczego. Wydaje się, że nie zmieniłoby to nic w sytuacji pracownika, natomiast pracodawcy zaoszczędziłoby podejmowania trudnej decyzji.

Jeśli jednak w opisanej w pytaniu sytuacji pracodawca pójdzie pracownikowi na rękę, będzie musiał sam zdecydować, czy zmniejszyć mu wymiar urlopu wypoczynkowego czy nie. Uzasadnić da się bowiem każdy z przedstawionych wariantów. Który z nich jest prawidłowy, rozstrzygnąć mógłby tylko sąd, gdyby podobna sprawa do niego trafiła. Państwowa Inspekcja Pracy, którą zapytaliśmy o to, jak powinien postąpić pracodawca w takiej sytuacji, niestety odmówiła odpowiedzi na ten temat, twierdząc, że wyjaśnianie takich kwestii nie należy do jej obowiązków.

Decyzja pracodawcy - opcja 1...

Pracodawca może zatem, mimo że kolejna część urlopu wychowawczego znów będzie trwała niepełny miesiąc, skrócić wypoczynek pracownika. Pracownik korzystał bowiem z urlopu wychowawczego łącznie przez 53 dni. Zgodnie natomiast z par. 2 rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z 8 stycznia 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad udzielania urlopu wypoczynkowego, ustalania i wypłacania wynagrodzenia za czas urlopu oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop (Dz.U. nr 2, poz. 14 z późn. zm.), jeżeli okresy nieobecności w pracy wymienione w art. 155² par. 1 k.p. obejmują części miesięcy kalendarzowych, przy proporcjonalnym obniżeniu wymiaru urlopu wypoczynkowego, zgodnie z art. 155² par. 2 k.p., za miesiąc uważa się łącznie 30 dni.

Oznacza to, że w naszym przypadku pracodawca może obniżyć wymiar urlopu wypoczynkowego pracownika tylko o 1/12. Co do zasady proporcjonalne zmniejszenie wymiaru urlopu jest możliwe bowiem tylko w sytuacji, gdy przerwa w świadczeniu pracy wyniosła jednorazowo co najmniej miesiąc. Nie musi mieć ona też charakteru jednorodnego. Jeśli przykładowo pracownik spóźniłby się 5 dni z powrotem z trwającego 28 dni urlopu bezpłatnego, to obok urlopu bezpłatnego wystąpi 5-dniowa nieobecność nieusprawiedliwiona w pracy. W takiej sytuacji okresy te należy zsumować. A w związku z tym, że łącznie trwają dłużej niż miesiąc, uzasadniają zmniejszenie wymiaru urlopu wypoczynkowego pracownika o 1/12. [przykład 3]

...opcja 2 - korzystniejsza dla pracownika

W tym konkretnym przypadku pracodawca może też udzielić pracownikowi urlopu wypoczynkowego w pełnym wymiarze. W takim przypadku trzymałby się bardzo rygorystycznie zasady, zgodnie z którą po powrocie pracownika ustala się mu obowiązujący go wymiar na dalszy okres zatrudnienia w danym roku, niejako nie interesując się, co było wcześniej.

"Zaletą" takiego rozwiązania jest niewątpliwie to, że jest ono korzystne dla pracownika. Co po pierwsze nie sprowokuje go do wystąpienia do sądu pracy z roszczeniem o urlop. Po drugie zaś, w razie zakwestionowania decyzji pracodawcy przez np. inspekcję pracy stanowić może dobre wytłumaczenie przyjęcia takiego, a nie innego rozwiązania.

Tylko przy powrocie

Warto też podkreślić, że obniżenie wymiaru urlopu wypoczynkowego z tytułu korzystania przez pracownika z urlopu wychowawczego nastąpić może tylko w przypadku jego powrotu do pracy. Przypuśćmy zatem, że pracownica miałaby wrócić do pracy nie 25 stycznia, ale 25 marca. Wcześniej jednak (w styczniu) pracodawca wypowiedział jej stosunek pracy w ramach przeprowadzanych w firmie zwolnień grupowych. Pracownica ma jednomiesięczny okres wypowiedzenia, zatem jej stosunek pracy rozwiąże się z końcem lutego. W takiej sytuacji nie nabędzie ona w ogóle prawa do urlopu wypoczynkowego za 2012 rok w tej firmie. Dopiero jeśli podejmie pracę u kolejnego pracodawcy, on ustali jej uprawnienia urlopowe na 2012 rok w wymiarze proporcjonalnym do okresu pozostałego do końca tego roku.

Przykład 1

Obniżenie czasami niemożliwe

Pracownik do 31 stycznia wykorzystał 20 z przysługujących mu 26 dni urlopu wypoczynkowego. Od 1 lutego przebywa na 4-miesięcznym urlopie bezpłatnym. Do pracy wróci 1 czerwca 2012 roku. Po powrocie jego urlop wypoczynkowy powinien być zatem obniżony o 4/12, czyli o 9 dni. Jednak w tej konkretnej sytuacji pracodawca nie jest w stanie tego dokonać. Pracownikowi zostało bowiem do wykorzystania tylko 6 dni urlopu. Oznacza to zatem, że do końca 2012 roku pracownik ten nie będzie mógł już korzystać z urlopu wypoczynkowego.

Przykład 2

Proporcjonalnie do końca roku

Pracownik korzystał z urlopu wychowawczego od 1 lipca 2011 r. do 10 lutego 2012 r. Ustalając dni przysługującego pracownikowi urlopu za 2012 rok, po jego powrocie do pracy pracodawca powinien ustalić jego wymiar z uwzględnieniem tej jednomiesięcznej nieobecności. Oznacza to, że jeśli pracownik ten ma prawo do 20-dniowego urlopu wypoczynkowego, po powrocie w lutym do pracy zostanie mu do wykorzystania 19 dni urlopu (11/12 z 20 daje po zaokrągleniu 19 dni urlopu), jeśli ma prawo do 26 dni urlopu, po powrocie z wychowawczego będzie mógł wziąć 24 dni urlopu (11/12 z 26 daje po zaokrągleniu 24 dni.)

Przykład 3

Każde 30 dni to redukcja o 1/12

Pracownik kilka razy w roku korzystał z kilkudniowych urlopów bezpłatnych. Będą one miały wpływ na urlop wypoczynkowy pracownika dopiero wtedy, gdy łączny ich wymiar osiągnie 30 dni (urlopy te należy sumować). W takiej sytuacji pracodawca ma prawo obniżenia wymiaru urlopu wypoczynkowego w danym roku kalendarzowym o 1/12.

Jeżeli np. łączny wymiar urlopu bezpłatnego osiągnie 30 dni w sierpniu, to dopiero w tym momencie (po powrocie pracownika do pracy) można pracownikowi obniżyć o 1/12 należny mu za 2012 rok urlop wypoczynkowy. Obniżenie wymiaru urlopu wypoczynkowego może być dokonane oczywiście tylko z tej części, która nie została jeszcze wykorzystana przez pracownika. Nie jest natomiast dopuszczalne obniżenie wymiaru urlopu wypoczynkowego należnego pracownikowi w roku następnym.

WAŻNE

Z proporcjonalnego obniżenia wymiaru urlopu wypoczynkowego pracodawca może skorzystać tylko wówczas, gdy pracownik w ogóle nie wykorzystał urlopu za dany rok kalendarzowy albo wykorzystał go w mniejszym wymiarze, niż wynikałoby to z zastosowania zasady proporcjonalności

WAŻNE

Obniżenie wymiaru urlopu dotyczyć ma tylko urlopu wypoczynkowego, do którego pracownik nabył prawo w tym roku kalendarzowym, w którym wystąpił okres niewykonywania pracy

 

 

Małgorzata Jankowska

malgorzata.jankowska@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 154, 155¹, 155², 155^2a ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).