Za ujawnienie sekretów firmy można nie tylko stracić pracę, lecz także trafić do prokuratora

Zachowanie w tajemnicy informacji dotyczących technologii, powiązań handlowych lub marketingu ma często bardzo istotne znaczenie dla pozycji przedsiębiorstwa na rynku. Dlatego też tak ważna jest ochrona tajemnicy pracodawcy.

Kodeksowy obowiązek

Obowiązek zachowania w tajemnicy informacji, których ujawnienie mogłoby narazić pracodawcę na szkodę, jest jedną z podstawowych powinności pracowniczych, określonych wyraźnie w art. 100 par. 1 pkt 4 k.p. Taki obowiązek obciąża każdego pracownika z mocy prawa, niezależnie od ewentualnych zapisów w układzie zbiorowym pracy, regulaminie pracy czy umowie o pracę. Został on wprawdzie sformułowany bardzo ogólnie, ale jego uszczegółowienie może być dokonane przez pracodawcę w formie zarządzeń lub instrukcji.

Wystarczy ryzyko

Tajemnicę pracodawcy mogą stanowić informacje na tyle istotne, że ich ujawnienie mogłoby narazić go na powstanie szkody. Powinny być one też związane ze specyfiką jego działalności. Nie będą nimi zatem informacje ogólne dotyczące danego typu przedsiębiorstw ani te wynikające z wykształcenia danego pracownika czy jego ogólnej wiedzy zawodowej.

Na skutek ujawnienia danej informacji, pracodawca nie musi też ponieść faktycznej szkody. Wystarczy, że zostanie on tylko narażony na niebezpieczeństwo jej powstania. Bez względu na to, czy będzie dotyczyło szkody materialnej (np. spadku sprzedaży, utraty odbiorców), czy niematerialnej (np. utraty wiarygodności lub renomy na rynku).

W przypadku zatem ustalenia, że poprzez ujawnienie przez pracownika informacji stanowiących tajemnicę firmy, pracodawca został narażony na szkodę, pracodawca ten może wypowiedzieć pracownikowi umowę o pracę. Nie ma przy tym znaczenia, czy pracownik zrobił to umyślnie, czy w sposób nieumyślny. Wskazywał na to Sąd Najwyższy w wyroku z 25 października 1995 r. (I PRN 77/95, OSNAP 1996/11/153), podnosząc, że zarówno zawinione umyślnie uchybienie przez pracownika obowiązkom pracowniczym, jak i ich naruszenie z winy nieumyślnej stanowi przyczynę uzasadniającą wypowiedzenie umowy o pracę.

Rozróżnienie to miałoby natomiast znaczenie, gdyby pracodawca chciał rozwiązać z pracownikiem umowę o pracę bez wypowiedzenia z jego winy na podstawie art. 52 par. 1 pkt 1 k.p., czyli za ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych.

Zatem tylko wtedy, gdy pracownik w sposób rażący naruszy obowiązek zachowania tajemnicy pracodawcy, uzasadnione może być rozwiązanie z nim umowy o pracę bez wypowiedzenia. Byłoby tak np. wtedy, gdy świadomie ujawnił on dane objęte tajemnicą w celu uzyskania zysku lub wyrządzenia szkody pracodawcy. [przykład 1]

Czyn nieuczciwej konkurencji

Ujawnienie lub wykorzystanie informacji stanowiących tajemnice przedsiębiorstwa stanowi czyn nieuczciwej konkurencji, opisany w art. 11 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, dalej: ustawa. Zgodnie z tym przepisem czynem nieuczciwej konkurencji jest przekazanie, ujawnienie lub wykorzystanie cudzych informacji stanowiących tajemnicę przedsiębiorstwa albo ich nabycie od osoby nieuprawnionej, jeżeli zagraża lub narusza interes przedsiębiorcy. Przy czym przez tajemnicę przedsiębiorstwa rozumie się nieujawnione do wiadomości publicznej informacje techniczne, technologiczne i organizacyjne przedsiębiorstwa lub inne posiadające wartość gospodarczą, co do których przedsiębiorca podjął niezbędne działania w celu zachowania ich poufności.

Tajemnica przedsiębiorstwa jest chroniona z mocy prawa przez cały okres pozostawania pracownika w stosunku pracy z danym pracodawcą oraz ponadto przez okres trzech lat od ustania tego zatrudnienia, chyba że umowa stanowi inaczej albo ustał już stan tajemnicy (art. 11 ust. 2 ustawy). Zatem także po rozwiązaniu stosunku pracy byli pracownicy zobowiązani są do zachowania w tajemnicy posiadanych informacji. Tak też wskazywał SN w wyroku z 25 stycznia 2007 r. (I PK 207/06).

Istotne jest przy tym, że wykorzystywanie przez pracownika we własnej działalności gospodarczej informacji, co do których pracodawca nie podjął działań niezbędnych w celu zachowania ich poufności, należy traktować jako wykorzystywanie wiedzy powszechnej, co do której przedsiębiorca nie ma żadnych ustawowych uprawnień (wyrok SA w Gdańsku z 22 kwietnia 2008 r. I Aca 1467/07 ).

Jaka odpowiedzialność

W ustawie przewidziano stosunkowo surową odpowiedzialność dla osób dopuszczających się czynów nieuczciwej konkurencji, zarówno karną, jak i cywilną.

W zakresie odpowiedzialności cywilnej, przedsiębiorca, którego interes został naruszony lub choćby zagrożony poprzez czyn polegający na ujawnieniu jego tajemnicy, może w oparciu o art. 18 ust. 1 ustawy żądać od sprawcy czynu:

● zaniechania niedozwolonych działań,

● usunięcia skutków takich działań,

● złożenia jednokrotnego lub wielokrotnego oświadczenia o odpowiedniej formie i treści,

● naprawienia wyrządzonej szkody, na zasadach ogólnych,

● wydania bezpodstawnie uzyskanych korzyści, na zasadach ogólnych,

● zasądzenia odpowiedniej sumy pieniężnej na określony cel społeczny związany ze wspieraniem kultury polskiej lub ochroną dziedzictwa narodowego - jeżeli czyn nieuczciwej konkurencji był zawiniony.

Jeżeli chodzi natomiast o odpowiedzialność karną, to zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy osoba, która dopuściła się czynu polegającego na ujawnieniu innej osobie informacji stanowiącej tajemnicę przedsiębiorstwa, podlega karze pozbawienia wolności do 2 lat, karze ograniczenia wolności lub karze grzywny. Jednak warunkiem odpowiedzialności karnej jest ujawnienie informacji przez pracownika, na którym ciążył obowiązek zachowania tajemnicy oraz wyrządzenie przez to pracodawcy poważnej szkody.

Ściganie tego przestępstwa następuje na wniosek pokrzywdzonego pracodawcy. Zatem to od jego woli zależy wszczęcie postępowania karnego, które na dalszym etapie toczy się już z urzędu. [przykład 2]

Przykład 1

Nawet jeśli szkoda jeszcze nie wystąpiła

Pracownik przekazał konkurencyjnej firmie informacje, w jaki sposób jego pracodawca pakuje i przechowuje swoje towary, tak aby zachowały one dłuższą świeżość. Na skutek jej ujawnienia spółka została narażona na zmniejszenie sprzedaży, gdyż jej konkurentka również postanowiła zastosować tę metodę konserwowania towarów. W takiej sytuacji prezes spółki wypowiedział pracownikowi umowę o pracę, wskazując, że naruszył on swój podstawowe obowiązek poprzez ujawnienie tajemnicy, co naraziło firmę na straty. Pracownik złożył odwołanie do sądu pracy, które zostało jednak oddalone.

Przykład 2

Doniesienie do organów ścigania

Pracownik zatrudniony był jako mikrobiolog w spółce produkującej odżywki dla zwierząt. W zamian za znaczną kwotę ujawnił on konkurencyjnej firmie objęte tajemnicą informacje dotyczące sposobu produkcji tych odżywek. W efekcie firma ta podjęła produkcję podobnych produktów i odebrała pracodawcy pracownika dotychczasowych klientów, co spowodowało jego znaczne straty. Prezes spółki złożył wówczas do prokuratury wniosek o wszczęcie postępowania karnego wobec mikrobiologa.

@RY1@i02/2012/038/i02.2012.038.217001000.802.jpg@RY2@

Ryszard Sadlik, sędzia Sądu Okręgowego w Kielcach

Ryszard Sadlik

sędzia Sądu Okręgowego w Kielcach

Podstawa prawna

Art. 52 art. 100 par. 1 pkt 4 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Art. 11, art. 18, art. 23 ustawy z 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (t.j. Dz.U. z 2003 r. nr 153, poz. 1503 z późn.zm.).