Oczekiwanie na wydanie kolejnego orzeczenia o niepełnosprawności przerywa urlop

Pracownik zatrudniony co najmniej 6 miesięcy bez względu na to, czy korzystał z urlopu wychowawczego w wymiarze do 3 lat (nie dłużej jednak niż do ukończenia przez dziecko 4. roku życia), może skorzystać z dodatkowego urlopu wychowawczego w wymiarze kolejnych trzech lat. Urlop ten przysługuje tylko do ukończenia przez dziecko 18. roku życia - jeżeli z powodu stanu zdrowia potwierdzonego orzeczeniem o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności dziecko to wymaga osobistej opieki pracownika. Stanowi o tym art. 186 par. 2 k.p.

Z powyższego przepisu wynika zatem jednoznacznie, iż pracownik, który sprawuje osobistą opiekę nad dzieckiem niepełnosprawnym w wieku do lat 18, ma prawo do urlopu wychowawczego w łącznym wymiarze do 6 lat.

Stan zdrowia musi być potwierdzony

Z uwagi na ustawową przesłankę korzystania z takiego urlopu, obligującą pracownika do potwierdzenia stanu dziecka orzeczeniem o niepełnosprawności (lub stopniu niepełnosprawności) - par. 2 ust. 5 rozporządzenia z 16 grudnia 2003 r. w sprawie szczegółowych warunków udzielania urlopu wychowawczego ustanawia obowiązek dołączenia do wniosku o udzielenie urlopu wychowawczego także takiego orzeczenia.

Natomiast sam wniosek (wraz z wymienionym wcześniej orzeczeniem) składa się pracodawcy w formie pisemnej na dwa tygodnie przed rozpoczęciem okresu, w którym pracownik zamierza skorzystać z dodatkowego urlopu wychowawczego (par. 1 powołanego rozporządzenia). [przykład 1]

Zachowanie ciągłości może być trudne

Jednak w sytuacji, w której pracownik chce zachować ciągłość korzystania z urlopu wychowawczego przysługującego z tytułu opieki nad dzieckiem niepełnosprawnym i wykorzystać kolejną jego część bezpośrednio po poprzedniej (której upływ terminu uwarunkowany był terminem ważności orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności dziecka), co do zasady nie będzie mógł tego uczynić.

Oprócz powołanego powyżej wymogu formalnego wynikającego z prawa pracy, na przeszkodzie temu stoją także przepisy prawne z zakresu orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności, a także regulacje procedury administracyjnej.

30 dni przed upływem ważności

Chodzi tu przede wszystkim o przepisy rozporządzenia z 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności. Par. 15 ust. 1 tego rozporządzenia stanowi bowiem, iż osoba niepełnosprawna posiadająca orzeczenie o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności wydane na czas określony może wystąpić z wnioskiem o wydanie orzeczenia o ponowne ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności dziecka, nie wcześniej niż 30 dni przed upływem ważności posiadanego orzeczenia.

Jedynie w przypadku zmiany stanu zdrowia osoba niepełnosprawna posiadająca orzeczenie o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności może wystąpić z wnioskiem o ponowne wydanie orzeczenia uwzględniającego zmianę stanu zdrowia - bez zachowania określonego terminu (ust. 2 powołanego paragrafu).

Powyższe przepisy komplikuje jednak to, iż powiatowy zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności może wprawdzie przyjąć wniosek o wydanie orzeczenia osobie posiadającej ważne orzeczenie wydane na czas określony (na 30 dni przed upływem ważności poprzedniego), jednak nie może, co do zasady, rozpatrzyć tego wniosku, tj. wydać kolejnego orzeczenia przed upływem terminu ważności poprzedniego.

Na przeszkodzie stoją przepisy k.p.a.

Zgodnie bowiem z zasadami postępowania administracyjnego, w obrocie prawnym nie może zaistnieć sytuacja, w której zostaje wydane nowe orzeczenie o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności, w okresie ważności dotychczasowego. Prowadziłoby to bowiem do funkcjonowania w tym samym czasie dwóch decyzji dotyczących statusu osoby niepełnosprawnej i w konsekwencji oznaczałoby nieważność tej drugiej.

Z przepisu art. 156 par. 1 pkt 3 k.p.a. wynika bowiem wyraźnie, iż organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną.

Praktyka działania zespołu

W związku z powyższym pożądana wydawałaby się sytuacja, w której termin posiedzenia składu orzekającego rozpatrującego wniosek o wydanie kolejnego orzeczenia o niepełnosprawności (lub stopniu niepełnosprawności) wyznaczany byłby niezwłocznie po dniu upływu ważności orzeczenia wydanego na czas określony. Praktyka bywa jednak różna.

Powyższe wynika przede wszystkim ze względów organizacyjnych, a mianowicie konieczności ustalenia dnia, w którym mogłoby się odbyć posiedzenie składu orzekającego rozpatrującego wniosek o wydanie kolejnego orzeczenia. Co do zasady więc pomiędzy orzeczeniami może wystąpić dość długa przerwa (zwłaszcza jeśli pracownik skorzysta dodatkowo także z trybu odwoławczego, a następnie sądowego).

W rezultacie pracownik nie ma możliwości zachowania ciągłości urlopu wychowawczego, gdyż po pierwsze, powołane powyżej przepisy postępowania administracyjnego uniemożliwiają mu dołączenie kolejnego ważnego orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności dziecka w określonym prawem terminie (na dwa tygodnie przed rozpoczęciem kolejnej części urlopu wychowawczego). Po drugie zaś, w okresie pomiędzy utratą ważności orzeczenia a wydaniem kolejnego, wedle przepisów Kodeksu pracy, dziecko uznawane jest za osobę pełnosprawną, a co za tym idzie, jego rodzic nie może skorzystać z omawianego urlopu wychowawczego. [przykład 2]

Wyjście awaryjne dla zatrudnionego

Taka konstrukcja w prawie pracy jest jednak niezbędna z uwagi na to, iż pracodawca nie może mieć pewności, że w każdym przypadku pracownik uzyska ponowne orzeczenie o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności swojego dziecka.

Niemniej jednak pracownik nie jest w takiej sytuacji bez wyjścia, może bowiem skorzystać z urlopu bezpłatnego na zasadach ogólnych (art. 174 k.p.). Minusem tego rozwiązania jest to, iż w przeciwieństwie do urlopu wychowawczego okres urlopu bezpłatnego nie jest zaliczany do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze. Pracodawca nie musi też uwzględnić takiego wniosku pracownika, choć należy pamiętać, że swoboda jego decyzji ograniczona jest zasadami niedyskryminacji i równego traktowania w zatrudnieniu.

Przykład 1

Wystąpienie z wnioskiem do pracodawcy o kontynuację

Pracownik, któremu ważność orzeczenia o niepełnosprawności dziecka upływa 24 lutego 2012 r. (i w tym dniu kończy się udzielony mu urlop wychowawczy), chce skorzystać z kolejnej części tego urlopu bezpośrednio po poprzedniej. W takim przypadku musi wystąpić do pracodawcy z wnioskiem o jej udzielenie 9 lutego 2012 r. Aby otrzymać urlop wychowawczy w zawnioskowanym przez siebie terminie, w tym samym dniu pracownik powinien dostarczyć kolejne, aktualne orzeczenie o niepełnosprawności swojego dziecka.

Przykład 2

Bez prawomocnej decyzji nie można wystąpić o następną część

Pracownik, któremu ważność orzeczenia o niepełnosprawności dziecka upływa 24 lutego 2012 r. wystąpił z wnioskiem do powiatowego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności o ponowne wydanie orzeczenia o niepełnosprawności (lub stopniu niepełnosprawności) dziecka w najwcześniejszym możliwym terminie, a mianowicie 25 stycznia 2012 r. Mimo to posiedzenie składu orzekającego rozpatrującego wniosek o wydanie kolejnego orzeczenia o niepełnosprawności zostało wyznaczone dopiero na 29 lutego. Zatem w okresie od 25 lutego do końca terminu niezbędnego do uprawomocnienia się nowego orzeczenia (14 dni od dnia jego doręczenia) pracownik nie może złożyć wniosku o udzielenie kolejnej części dodatkowego urlopu wychowawczego, gdyż nie posiada aktualnego orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności swojego dziecka.

Katarzyna Jędrzejewska

ekspert ds. prawa pracy

Podstawa prawna

Art. 186 par. 2, art. 174 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Par. 1 i 2 ust. 5 rozporządzenia ministra gospodarki, pracy i polityki społecznej z 16 grudnia 2003 r. w sprawie szczegółowych warunków udzielania urlopu wychowawczego (Dz.U. nr 230, poz. 2291).

Par. 15 ust. 1 rozporządzenia ministra gospodarki, pracy i polityki społecznej z 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz.U. nr 139, poz. 1328 z późn. zm.).