Osobę trzecią można wskazać także pośrednio

Sygn. akt I PK 268/13

z 9 maja 2014 r.

W wyniku sporu zbiorowego związek zawodowy pielęgniarek i położnych podpisał z samodzielnym publicznym zakładem opieki zdrowotnej protokół uzgodnień z 9 czerwca 2008 r., który nie kończył sporu zbiorowego. Ustalono w nim podwyżkę o 100 zł od 1 czerwca 2008 r., a docelowo wzrost płac do 2000 zł w 2008 r., 2500 zł w 2009 r. oraz 3000 zł w 2010 r. (pkt 3 porozumienia). W aneksie nr 1 do protokołu uzgodnień z 15 stycznia 2009 r. strony zmieniły treść pkt 3 tego protokołu wskazując, że wzrost wynagrodzeń nastąpi w jednakowej wysokości 255 zł do wynagrodzenia zasadniczego.

Aneks wskazał, że kwota 255 zł "to iloraz sumy brakujących kwot do wynagrodzenia 2000 zł i liczby pielęgniarek i położnych zatrudnionych w SP ZOZ". Pielęgniarka zatrudniona od 1 marca 2009 r. na podstawie umowy o pracę na czas określony do 28 lutego 2011 r. domagała się zasądzenia wyrównania wynagrodzenia - w kwocie 8300 zł za rok 2009 oraz 7500 zł za okres od stycznia do października 2010 r.

Sąd rejonowy uznał, że porozumienie i aneks nie są źródłami prawa pracy (art. 9 par. 1 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy; t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 1502), lecz stanowią umowę na rzecz osób trzecich (art. 393 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny; t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 121 ze zm.; dalej: k.c. w zw. z art. 300 k.p.). Pielęgniarka rozpoczęła pracę 1 marca 2009 r., a więc po zawarciu aneksu nr 1. Skoro pomimo istniejącego aneksu strony ustaliły w umowie o pracę wynagrodzenie zasadnicze na 1870 zł brutto, to była ona wiążąca między stronami. Pielęgniarka nie może zatem domagać się podwyżki należnej pozostałym pracownicom na podstawie aneksu nr 1. Tak samo uznał sąd okręgowy.

W skardze pracownica zarzucała, że nieprawidłowo wyłączono ją z zakresu zastosowania aneksu nr 1 tylko dlatego, że została zatrudniona już po jego zawarciu.

Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, ponieważ nie wyjaśniono, dlaczego ze względów prawnych umowa na rzecz osoby trzeciej (art. 393 par. 1 k.c.) zawierająca gwarancje płacowe miałaby obejmować jedynie pracowników zatrudnionych w momencie jej zawarcia. Artykuł 393 par. 1 k.c. stanowi, że jeżeli w umowie zastrzeżono, że dłużnik spełni świadczenie na rzecz osoby trzeciej, osoba ta, w braku odmiennego postanowienia umowy, może żądać bezpośrednio od dłużnika spełnienia zastrzeżonego świadczenia.

Osobę trzecią w rozumieniu art. 393 par. 1 k.c. można wskazać nie tylko imiennie, ale także pośrednio, przez określenie sytuacji, w której będzie jej przysługiwało uprawnienie na podstawie pactum in favorem tertii (łac. umowa na rzecz osoby trzeciej). Umowa taka pozostaje w pełni skuteczna, o ile osobę trzecią da się zindywidualizować najpóźniej do momentu wykonania zobowiązania.

Nie ma zatem przeszkód, by zawarte w aneksie nr 1 gwarancje wzrostu wynagrodzeń w grupie pielęgniarek i położnych rozumieć jako gwarancje dotyczące całej tej grupy zawodowej według stanu na moment, na który podwyżki zostały przewidziane, tj. od 1 stycznia 2009 i 2010 r. Kluczowe znaczenie ma jednak ustalenie rzeczywistej woli stron towarzyszącej tworzeniu aneksu nr 1 ewentualnie sposobu jego rozumienia jako skonkretyzowanej umowy. Konieczne jest zatem dokonanie wykładni oświadczeń woli jego stron według art. 65 par. 1 i par. 2 k.c. Tymczasem sądy nie badały, czy aneks nr 1 miał objąć jedynie pielęgniarki i położne zatrudnione w momencie jego zawierania czy też osoby należące do tej grupy zawodowej w kolejnych latach kalendarzowych.

Oprac. Ewa Przedwojska,

asystent sędziego SN