Układowa zapaść trwa w najlepsze

Katowicki Holding Węglowy dołączył do grona firm zawieszających lub ograniczających przywileje wynikające z układów zbiorowych. Z powodu trudności finansowych i szukania przez węglową spółkę oszczędności, do 2017 r. zawieszono wypłaty deputatów węglowych dla emerytów i rencistów. Zmieniły się także zasady naliczania 14. pensji i premii z okazji Barbórki. Na ograniczenie stosowania holdingowego układu zbiorowego zgodzili się partnerzy społeczni.

Bez bonusów jest taniej

PIP od kilku lat odnotowuje tendencję ograniczania przywilejów pracowniczych wynikających z zakładowych układów zbiorowych. W ostatnich miesiącach doszło do kilku głośnych wypowiedzeń tych porozumień. Na taki drastyczny krok - prowadzący najczęściej do konfliktu z załogą - zdecydowały się m.in. Polimeks-Mostostal, Poczta Polska i Przedsiębiorstwo Państwowe Porty Lotnicze.

Większość firm woli jednak zredukować poziom świadczeń gwarantowanych przez układ zbiorowy, na co zgodę w myśl z art. 241²⁷ kodeksu pracy muszą wyrazić pracownicy. I tak w ubiegłym roku PIP zarejestrowała 1297 protokołów dodatkowych, ponadto 74 przedsiębiorstwa zdecydowały się na czasowe zawieszenie stosowania porozumień.

Wszystko wskazuje na to, że w tym roku ta tendencja będzie się utrzymywała.

- Na naszym terenie w bieżącym roku odnotowaliśmy już 50 protokołów dodatkowych zmieniających treść układów zbiorowych. W ubiegłym roku było ich 65 - informuje Kamil Kałużny, rzecznik Okręgowej Inspekcji Pracy w Łodzi.

- Zmiany najczęściej polegają na wprowadzeniu rozwiązań, które przynoszą oszczędności pracodawcom. Na naszym terenie strony układu coraz częściej decydują o rezygnacji z Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych albo obniżają wysokość odpisów na ten fundusz - dodaje.

Na niskim poziomie utrzymuje się także liczba nowych porozumień. W ubiegłym roku zarejestrowano ich 109, przy czym 86 z nich było zawartych po rozwiązaniu poprzednich. W tym roku nie będzie lepiej. Do OIP w Warszawie w bieżącym roku wpłynęło 12 wniosków o rejestrację nowych zakładowych układów zbiorowych, z kolei w Łodzi zarejestrowano ich do tej pory tylko dwa. Jednocześnie do tych okręgów wpłynęło odpowiednio 14 wniosków dotyczących wykreślenia lub wypowiedzenia układu i dwa wnioski o częściowe zawieszenie jego stosowania.

Zdaniem PIP układy przestają obowiązywać, bo z firm znikają związki, które były ich stroną. Nie ma więc kto podpisać nowego porozumienia ani dokonać zmian w starym.

- Pracodawca może w takim przypadku odstąpić od stosowania układu w całości lub w części po upływie okresu co najmniej równego okresowi wypowiedzenia układu. I tak się najczęściej dzieje - mówi Maria Kacprzak-Rawa, rzecznik OIP w Warszawie.

Czekanie na zmiany

Rząd zdaje sobie sprawę, że układy zbiorowe cieszą się coraz mniejszym zainteresowaniem pracodawców, ale w najbliższym czasie nie planuje zmiany kodeksu pracy, który określa tryb i zasady zawierania porozumień zbiorowych. Resort pracy koncentruje się na nowelizacji ustawy o związkach zawodowych (t.j. Dz.U. z 2001 r. nr 79, poz. 854 ze zm.), która umocni pozycję dużych organizacji związkowych w rozmowach z przedsiębiorcami.

W Niemczech, gdzie dominują porozumienia branżowe, dodatkowo co roku rejestrowanych jest po kilka tysięcy zakładowych układów zbiorowych (w 2011 r. było ich np. ok. 3,5 tys.). Oczywiście potencjał gospodarczy i ludnościowy Niemiec jest dużo wyższy, lecz biorąc odpowiednią poprawkę, widać, że układy zbiorowe w Polsce są w odwrocie.

- Niestety, firmy wciąż obniżają koszty swojej działalności kosztem pracowników, bo to jest najprostsze i przynosi najszybsze efekty - stwierdza Andrzej Radzikowski, wiceprzewodniczący OPZZ.

Jego zdaniem receptą na wyeliminowanie tego zjawiska są branżowe układy, które zagwarantują jednolity poziom świadczeń w firmach mających podobny profil działalności.

@RY1@i02/2014/224/i02.2014.224.18300090c.802.jpg@RY2@

Układy zbiorowe w Polsce

Tomasz Zalewski

tomasz.zalewski@nfor.pl