Blankietowa zgoda na dokonywanie potrąceń z pensji jest nieważna

● ma prawo żądać od nas zapłaty za pierwszą inwentaryzację?

● może żądać zapłaty za wszystkie kolejne inwentaryzacje od pracowników już tam niepracujących, skoro nie rozliczył się z nimi do momentu trwania stosunku pracy?

● może żądać zapłaty za braki w mieniu mimo podpisanej zgody na potrącenie z pensji z tytułu niedoborów, które mogą się ujawnić w przyszłości?

Na wstępie wskazać należy, iż pracownicy związani umową o wspólnej odpowiedzialności za mienie powierzone nie ponoszą odpowiedzialności solidarnej za całość szkody, lecz odpowiadają w częściach określonych w umowie. Każda zaś zmiana w składzie pracowników objętych taką umową wymusza zawarcie nowej umowy. Należy przy tym pamiętać, że wspólna odpowiedzialność materialna zostaje uchylona, jeżeli w warunkach wcześniej wskazanych nowa umowa nie zostanie zawarta.

Ponadto warunkiem zaistnienia wspólnej odpowiedzialności materialnej pracowników jest powierzenie tego mienia łącznie wszystkim zainteresowanym pracownikom oraz przeprowadzenie inwentaryzacji w warunkach umożliwiających osobom materialnie odpowiedzialnym branie w niej udziału i zgłoszenie związanych z tą czynnością uwag (wyrok Sądu Najwyższego z 7 czerwca 1977 r., sygn. akt IV PZ 24/77). Należy przy tym pamiętać, że inwentaryzacja początkowa i końcowa dają możliwość wyliczenia ewentualnego braku (niedoboru w mieniu), dlatego jest istotne dla prawidłowego powierzenia mienia, aby ustalony został stan zerowy, tj. stan stanowiący punkt wyjścia w kierunku późniejszych rozliczeń.

Z tych względów w przypadku rozwiązania umowy o pracę z pracownikiem będącym stroną umowy o wspólnej odpowiedzialności materialnej czynności inwentaryzacyjne powinny zakończyć się najpóźniej w dniu rozwiązania umowy o pracę. Zakończenie inwentaryzacji stanowi moment końcowy odpowiedzialności materialnej pracownika za mienie powierzone przez pracodawcę z obowiązkiem rozliczenia się. Tym samym jeżeli w okresie pomiędzy kolejnymi inwentaryzacjami doszło do rozwiązania z pracownikiem umowy o pracę, pracownik odpowiada za ewentualne niedobory ujawnione podczas inwentaryzacji końcowej, przeprowadzanej w związku z jego odejściem z pracy. Nie ponosi zaś odpowiedzialności materialnej za niedobory ujawnione w kolejnych inwentaryzacjach, prowadzonych już po rozwiązaniu umowy o pracę, aż do czasu naprawienia szkody powstałej w powierzonym przez pracodawcę mieniu z obowiązkiem rozliczenia się.

Idea umowy o wspólnej odpowiedzialności materialnej pracowników nie oznacza również, że z odpowiedzialności za niedobór zostaje zwolniony rzeczywisty jego sprawca, co byłoby działaniem na niekorzyść pracowników związanych przywołaną umową. Nie ponoszą odpowiedzialności za szkodę w takim zakresie, w jakim zakład pracy przyczynił się do jej powstania lub zwiększenia. Jeżeli jednak pracownikowi nie uda się wykazać, że niedobór powstał z przyczyn od niego niezależnych, a tak jak w opisanym przypadku zaistniały okoliczności utrudniające sprawowanie nadzoru nad powierzonym mieniem, odszkodowanie może zostać obniżone.

Odpowiadając zaś na pytanie dotyczące wyrażenia zgody na potrącenie, wskazać należy, iż ogólna, tzw. blankietowa zgoda na dokonywanie potrąceń z wynagrodzenia jest instytucją nieważną. Tak też wypowiedział się SN w uchwale z 4 października 1994 r. (sygn. akt I PZP 41/94, OSNP 1995/5/63), wskazując, iż wyrażenie przez pracownika na podstawie art. 91 k.p. w umowie o wspólnej odpowiedzialności materialnej zgody na potrącenia przez zakład pracy z wynagrodzenia za prace należności z tytułu niedoborów, które mogą się ujawnić w przyszłości w wyniku inwentaryzacji - jest nieważne. Skoro zatem pracodawca prawidłowo traktuje tak wyrażoną zgodę za nieważną, uznając, że wskutek okoliczności zawinionych przez pracowników związanych umową o wspólnej odpowiedzialności materialnej powstał zawiniony przez nich niedobór w powierzonym mieniu - jest uprawniony do kierowania wobec pracowników wezwań do zapłaty. Inną jednak kwestią pozostaje zasadność roszczeń pracodawcy i ich uznanie bądź kwestionowanie przez zainteresowanych pracowników.

@RY1@i02/2014/196/i02.2014.196.217000800.802.jpg@RY2@

Alicja Dobrenko radca prawny w Kancelarii Prawa Pracy "Wojewódka i Wspólnicy" Sp. k.

Alicja Dobrenko

radca prawny w Kancelarii Prawa Pracy "Wojewódka i Wspólnicy" Sp. k.